Oratori^ Sed. I. Cap. V I & V 1 1. 487 



Coitlponenai funt. i. Ante emnia videndnm, qudnam ^■>quot 

 troprielaies reifabulofs.(int explicandA,s^ qnomodo apflicands.. 

 j.Sicut in veru narrationibiis argumenta depiomuntur ex iftsd 

 rei n«tu'a:fic in fahulA argumenta per fimilitudinem ■verortim 

 argnmentOTum tnueniuntur.^.Methodm potejl ej]e triplex. Aut 

 eiiim piocEiTiium , quod Graci vocant Trfo^uAo», fabulx piae- 

 mittimus, & illiusnartationi fubiicimus interprctatioiicm tan- 

 quam conclufionem : aut finc prooemio fabulam narramus, 

 eamcjue exponimusXubiundo moraii.quod appeilant eTn^u^io»: 

 aut deniquefabulamitaperteximus, vt, quidintelligi velimuR, 

 appareat. j . Ornatus accommodandus eji ad res ficias Jiue fabit- 

 lofitt^prsut etiamipfa aclio. Requirmit autem h.x rcs ornatum 

 &: adlionem fingularem. quia natura iplarum , vt ita dicam, cfl; 

 niaximc capax ■\xrsx^ixas f i)5&i*i(f< 



C A P V T VI. 



De crntionepragmaticA^feu affecfuosA. 



V K A CEPTA. 



jRatiopragmaticacfl:, qux magis ad afFcdura 

 gfeS tcndic : vnde QT affeduofa dicitur. 

 Ea confidcratur in genere, &: in fpecie. 



R E G V L 



Jl. 



I. De orationepragmatica , fettpathetica , in 



genere,funt hi canones. 

 t 



1- TJT Affecliium motu tria funt f^eHanda : quis moiteat, cui 

 X.moueat (^per quid moueat. Is, qui viilt mouerc afFcCtus, 

 oebetefle vir bonus: fiquidem maximam vimad moucndosaf- 

 feflus liabe: virtus dicentis. Deiiide is , cui moucndus eft af- 

 feduSjduobus modisconfideratur. Aut enim in iploaut con- 

 traipfum oportet affcdumcommouerc. Vtrobique confide- 

 tetur xtas , qualitas , &r conditio pcrfbnx , iifque omuibus at- 

 tcmperetur oratio. Denique vidcndum eft , per quid nioucri 

 foffit afFcilus. Vbi ante omnia id attendatur , ne moueantur 

 affeiftus fine argumentis; fed vt fempcr affetlm fubfit aliqua 

 tatio , vt affcdus refoluatur ininteliec^^iim &notitiam. Iccii:- 

 to in oratione affedluosa femper pri-mitte aliquidde oratione 

 dogmatica , lioc eft , aliquid didafcalici aut hiftorici. i, /id 

 nonendoi affeifus facit inuentio, exornatio, ^ aliio. Inuentio 

 fiatexlocisaffecauum , quosffc!?. i. hulus operx indicauimus: 



' item ex locis inuentionis Logicx , qui iiiprimis faciunt ad am- 

 plificandum , & nominatim ad exagf^erandum. Exornntioiii- 

 primis fiat per figurasfcntcati.e. AAio denique fic inflituatur, 

 ytresipftrcpr.xfcntentur fenfibus. Qjia eiiim aff:dus v.ilde 

 Comff.ouenturafenfibus, & fenfiis funt affociuum quafi fa- 

 tellitcj quidam, ideo iftx res , qu.ie cijidenter fenfibus rcprx- 

 IjiJtantur ,^ valdeanimum & affedus commouent. 3. Injlttu- 



^ tum in hacoratione ex rerum perfonarumque circHmJi lyriis 

 mrifice .porlet exafgerare. 4. Vrimeultimoqiie loco ponen.iinn 

 fJi,quod admouendummaximam-oim hahet. f. Exordia de- 

 bentejfe artificiofa, i^ perora hnespari;etic£ 6. Elocutio habet 

 verha tfficacia ^ ncriiofa.^figurns perturbantes.-j Artificium 

 Ugicitm inprimus eji occnltanium. %. ABio pro ratione affe- 

 iiuamvehementior aut fuaiiior ejl. $.l>r&cipuein oculisemicet 

 u affccius,quem ciere cupis. 



1 1. Oratio pragmatica in fpecie eji c.jfeEitu "ratiorts 



vel afpcrioris i refpicit ajfeiintn nofrHtn , vel alte- 



« tmtn ; denicjtte efi it/deter/ninata , vcl determinata 



ad certam difcipUnam prailicam ; iia vt fit eihica, 



ceconomica, pulitica, vcl jnridica. 



HVc itaquc pertiuent ifta otationum gencra. i. oratio con- 

 ciliatoria, feu infinuatoria, & noft-n ipforum commcnda- 

 toria : vbi prolixc dcbcmus tcftari nonruni aff.duin,parce vc- 

 to efFcda nolha. z petitoria : vbi aigumcntabimur ii pcrfona. 

 cius,.a qiiopctimus,&; lUiusqui pcntiucmquca natura& clFe- 

 flo rci, qiur pccitur. ■,.lame>iiatoria,Cc\i qucrula : vbi argnmcii- 

 tabimur a causJ & obicdo doloris & lamcnti. 4. commenda- 

 titin : vbi luntcadcm loca , qu.x in pctitoria. f. adhortatoria 

 (^dehortatoria : vbi valenc aigumc.ua generis delibcratiui. 6. 

 confolaioria : vbi arguinenta confolationis pliilo(bphic.T; & 

 Chriftian.v (unt difcerncnda. 7. reprehenjoria : vbi arguimus .i 

 natura pci(bn.c & fadi. %.obiurgatoria. 9. expofiulaloria : vtro- 

 biquc funt cadcm loca,quj: rcpiehcnfionis. 1 o. accufatoria, de- 

 \.Jinfori» feu apologelica , f^deprecatoiia : vbi dominantur ar- 

 gumcnta mdicialia. i i.cxpifatoria ^y communicatoria ; vbi ad- 



ferendarfuntcaufrimpellcntes, &rationcsabeffc(au 1, rfH 

 ciaria,fromifforia,^oblatorta: vbirecitandre func caufs'im 

 pellentesadaiterius amorem, &a:ftimationcm. 13. /<,W/i/<,r,v 

 qux cft D E I, angelorum, virorum,fa:minarum,rcrum,aaio' 

 num : cftque (implex, vt EIi.T:,vel comparatiua , vt fi lohannes 

 Baptifta conferatur cum Elia : & rurfus cft dircda, vt vini, vcl 



indire<fta,vtcaIuitij.i4.T/V«/.((r«/'i,r»/i:i]ua:opponiturlaud'ato- 

 rix. vtriufque locadida funt rVgcnere demoiiftratiuo. it.gra- 

 /«W/ij.-vbiexplicabimus bonum , dequo gratulamur , & 

 adteiemus caufiis.qui nos impdlunt vt gratulemur. I «.?r«/.«. 

 rum "'?«;".. •quxlaudabitbencfidura,&offeretofficium. 17. 

 deuicatoria,kM nuncupatoria : qux rccitabic laudcs , & caufas 

 impellentes. 18. mixta :cum duo vd pluia exdidisocneribus 

 mifcentur. .9 deterrninata ad difcpltnampraclica,^: vbi ifta 

 gencra pecH larcm dcnominationcm fortuintur.v gr.oratio era- 

 tulatoria Lthica, OEconomica, &c. De his omnrbus vidc pro- 

 lixe apud Kechermar^num in Rhetoricaffecial,,iiL confcr paulo 

 polt cum cap.i I. '^ 



, CapvtVII. 

 De oratione liberAi 



Pr./ECEPTA. 



iRatio libera eft, quK cligit thema,quod pro lu- 

 ibitii oratoris tradtetur. 

 Eltquepura,vel mixta. 



Pura , qujE tra6tac thema homogeneum : mixta, 

 qui hetcrogeneum. 



R E G V L ^. 



I. Oratio libera efi multo facilior qttam adfiriUa. 



ORatio libcra eft,qu.-c nec ad alterius tex_^tuiTi,nec ad alterius 

 orationem adftringitur.Itaquc liberc poceft vagari per om- 

 nia oiatorix facultatis «.f«^«x,«,& ex illisdepromeie quod fa- 

 ciat ad propofitum. Secus eft in oratione adlhid.iMnIt6 ita- 

 que taciliuseftcompouereorationem liberam, quam adflri- 

 dam.Nimirum perinde hic eft,vt in gcnefi & analyfi : c quibiis 

 hxc eft difficilior quam illa. 



II. Latijftme patet diiufio orationis in puram 

 & mi.xtarn. 



PVra fiquidem oratio eft dogmatica , vel affeduofii : maojs, 

 vd minus perfeda : explicatiua, vel piobatiua : dcniqoe pe- 

 titoria , coiilolacoria,gratiarum adoria,&c.M/A;//i vanis modis 

 mifcetduovclpluragenera. Eft itaque mixta ex dogmatica & 

 affeduosa, vel cx afftduofis diueiforum gcneium.v.gr.lauda- 

 roria & petitoria fimul,laudacoiia & confolatoiia , gratulatoria 

 & confolatori.i,&c. Subinde auccni vfuucnit.vt huiufiuodi ora- 

 tiones mixtx fint habcnd.v.qux duabus vel tiibus paitibii.s funt 

 diiHiid.v.quaruin quxlibet diucrfum habct orationis do;;inaci- 

 cxvclaffcduofxgcnus. In his icaqueor.icionibus tcncatar re- 

 gula : Sicut is , qui nouit fiinplicia , nullo neg-otio co'inofcic 

 coinpofiia: ita ei, qui nouit rationcm forinandxorationis do» 

 gmaticx vcl affcduofx fimplicis.finc vllis peculiaiibus pi^ccptis 

 pocericforniareoracionem niixcam,fiucdogmaticam, (iuc afte 

 duo(am, fi nempc acccndac adinucntionem, amplificationcm, 

 difpofitionem , cxornacionem , & adioncmcuiufqucfimplicis 

 oracionis, qux ini.\cam ingrcdicur. 



C A P V T VIII. 

 Dc oratione tc.Ktuali. 



PR^CEPTA. 

 "t^^ Ratio adftrida eft , qui aliigatur ccrto thc- 



Oratioli- 



bera qua- 

 lis» 



Oratio 

 puta & 

 mixia. 



Wi niati 



Eftquc textualis, vcl rcfponforia. 



Oratio tcxtualis eft, qaa textus alicuius probati 

 authoris traftatur ,. tanqu.im orationis argumcn- 

 tum. 



Ss 



Rt c V i «. 



