Oratorise Sed. 1 1. Cap. X. 



489 



ia« 



is. 



«tl(S tum tes ipfs brcuius craiSanturitum rara: fant amplifica'. 

 (ioncs , tum dcniquc tota orationis (truflura cft concifior. 

 Vfurpaturin matcriispoliticis.ncmpc in dandis votis fenato- 

 liiSjindandis rtfponfis ad lcgationcs,in orationibus niilitari» 

 bus,& fimilibus.Vfurpatut, mquam, lioc tale prellius & llri- 

 flius dicendi gcnus poft annum a:taris vigelimum fcptimumi 

 ita tamen.vt (ucccfnueprogrcdiamur abimisad media,ame- 

 diisad fumma.lntcr haec duoextrcma diccndigenera,Afiatif- 

 inum & Laconifmum , mcdium cft: Atiicum dicendigentM, 

 fluod valdeeft accommodatum ad promptam quandam clo- 

 quentiam & facundiam in nobis formandam. Nam vt Afia- 

 tifmusnimisdiffundit cogitationcs,&raentcm quodammo- 

 do larac.vt magis cogitct dc vcrbis quam dc rcbus:ita Laco- 

 jiifmus cogitationem nimis conftringit , ita vc mens noftra 

 folicitudine quadam rcrum comprelia,minus cogitct de vet- 

 bis,quam promptitudo loqucndi rcquircbat. Scd Attifcimus 

 ' cft mcdiae indolis,ac proindc valdc accommodatus cft ad do- 

 'eeadum, omnibiifque gratus. Nam vt in natura, fic quoquc 

 in arce cemperamcntum eft res gratiffima & vtilillima.Cxtc- 

 rUm qu2 diximusdc his dicendigcncribus , tamctfi commu- 

 niafuntorationi petfcila: & impcifccl.E (cu familiari :inpri- 

 inis tamcn cuidcntiafunt in orationc pcrfciH,tanquam (pe- 

 cic dignioti. Deinceps itaquenobiscuracerit.bxcdicendige- 

 ncra in orationcpcrfcda, vtpotcmcniuta oraiionisimpeife- 

 fts.paulo diligcntius monftrare,idquccx Gctmania: noftr* 

 Ciccconc, Sturmio. 



I I. Ideaoratoria cfi ipfitm dicendi genns,formit nem- 



pe, & figura, & fpecies, &-vera ipftus 

 oratio»is i?nago. 



QVemadraodam pidor,qui hominis formam vuit cipri- 

 mercnecctre cft vc ftatuat.viriimnc velit pingcre an mu- 

 lietcm:alia<nim forma virieft, alia mulicris:ira qiiilibecbt)- 

 nus ocator figuras diccndircinper fibihabetpcopofitas.Gix- 

 cirocanc jhm Sc ■^^kt^^s >i'yn , Lacini appcllant gcncra 

 dicendi; qux ttia funt,viddlicet gtaue,fubcile,ac tcmpcratum. 

 Cenus dicendi grxue cft , quo vticur orator in animis homi- 

 num quafi inflammandis : vc in amplificationibus, in grauif- 

 Cmiscontcntionibus, panatum & fuppliciotum , virtutum 

 & fcclerum. Alias dicitur amplunt & aJi*,ioi£i(9»,q.d.fitum in 

 dignitatc. Subiile dtcenii genus cft , quo vtitur orator in do- 

 cendo.in rcfutando,in rationibusconcludcndis. Aliasdicitut 

 prejfum. Temferatum dicendi genus eft intcr duo illa intet- 

 njcdiuin:alias mediacre. Hoc gcncre vtitur orator plciumquc 

 jnciordiis,iSc in oratioiicmotata,idert,inan:rnis auditorum 

 conciliandis, in beneuolcntia, inquam, 5c gracia colligcnda. 

 Eft auccm harc idca ocacocia , vel Ciccconiaoa , vcl Dcmo- 

 (Ihcnica. 



III. Idea Ciceroniana inftngulii dicendi generibm 

 obferttat qnatuor tropos fen modos dicendt , i^ni 



funtpuritai, perfpicmtai, ornatHi, 

 &decorttrn. 



OPcirausenim orator iudicatur , qui non foliim dicendi 

 genus,fcd cciam troporum oblciuat, cuius quatuor ge- 

 nccacircdiximus. Oportcc autem vt vnu/nquodqucdiccndi 

 genus habcat quatuor modos. Qui.iquid enim vcl grauc clt, 

 vcl fummirtum, vcl tcmpcratum, oportct vc prinum habcac 

 puritatcm.vt fit purum:dcindc apcrtum.vt facile podic intcl- 

 iigi:tctti6 vt fitornatum : quarto dccorum. Hiscnim vcluti 

 gtadibus conlccndimus Capitoliumcloquciui.E Koniana:; :. 

 putitatc pcrfpicua.i.pcrfpicuitatc ornata.^.ornatu ^.decoro. 

 Vidcamus ordincfingulos modos , fcu vittutcs. Anftotelcs 

 enim vocat2^eT«;. 



Primui modm.prima virtM, eflpwimi. Pttrmferino eft, qui 

 nen eft hartarin^qui togam hahet Romanam puram. H&c ■viriiM 

 eftvocithitloium tum/infuttrum , tum compo/iiorum. Puruni 

 TCtbum cft damnum, Aetrimentum, imemmodum. Parum ell 

 etiam Do. Purum ctiam cft vttumquc, damnumdare ,m*lum 

 dare. In hac panc labor.TCnoftra ivtas. Pauci cnim opcram 

 danc pucitati.Propicrca quod multa occurrunc vocabula bar- 

 bara. Neque cnim omnia Latina fuut pura : lcd contufa (unt 

 cum oratociispocticaivccba antiquata coniunda cum vcrbis 

 vficatis:vcrba itcm Grxca nialc funt ti anflaca.quK 01 ationcm 

 faciunc impuram, id eft, baibaram. Putitas illa apud Grxcos 

 tiL nfj^f, iAiyf hi-y^^f, apud Laciiios Latinitas dicitur. Ea 

 confiftitin vctbisprirBO fingulis:vt fiiigula vcrba fint Latina, 

 vt uullum vocabuUim fic cthnicum,pcrct;iinum, barbaium. 

 Dcindcconfiftic puriias in fcntentiai um fotmuiis, & vcibo- 

 rum connciionc.quam o[Oitct c(lc Latinam Hanc purita- 

 tcm hodic amifimus.Barbarics ici;natin (chola "■: ton.Cau- 

 fxbaibarici funt trci. 1. Quod (crmo Latinus nobi.f non cll 

 vcrnaculus. Romani quafi cx vbcriluis mattis (ogcbant Lati- 

 nx lingux fuccum. Accipicbauc illam a natura,a parentibus, 



^pxdagogis^absqualibus.Hodieaucemnonnafciturijobir- 



cum. Apud Romanos fumma laus crac,ex copia dcliecre vcr- 



ba mcliora. 1. Pauciiam colunc cloqucntiam.imomuiticon- 



tcmuunc. Vna cura stcate incipiunt langucfcctc eloqucntii 



lludia, pcxfcttim in ftudio Thcologico. Hic, hic funt puili 



quidam,im6 vctcrani Thcologi.qui ncvnam quidcm pcrio- 



dum Latine profcrrc fciunt. Dcgcncres illi Thcologorum 



non confideranc puricaccm in Bibliis edc funimam. Quis 



cnim fcrmo purior cft, quam Hcbr.-eus.'Is videtur quafi cum 



rcbus ipfis nacus eflc. Pauca in Bibliis rcperiuntur, qux funt 



ih,xcf.:i\xat. vetba indigena,>i|«» «/'to^So.u. Prophctx putifli- 



me iunt locuti,habenc exempla omnis gcnccis dicendi.Efains 



fuppedicac grauiflimum dicendi genus.Paulus multis in locis 



vtitur maicftate & cxccllcntia oiationis.Et ccrt^ fi compares 



Paulum cum Dcmolthcnc,repcrics grauiorcs locos, quam in 



Demolthenc. Longe prxclarius loqnitur de fuo Euangelio, 



quam Demofthcncs dc fua lcgc. Grcgorius Nazianzcnus, 



Chryfoftomus , & Bafilius annon pure fcripferunt ? Qual^- 



nam igitur vos, Theologaftii, habct cacocihcs, qui ftudium 



pui:tatisLacina:contcmtuihabetis.' Vcteor , vr rclabamur 



paucisannisin barbariem .nififtudium purediccndircuoce- 



tur. Barbariem ccrto fcquetur foedatio dodtinx Ecclcfijt. 



Qucmadmodum enim cum ftudio Iiterarum recupcrata eft 



rcligio:ficetiam venicmusin eandcm barbariem hoc negle- 



<So. 5. Quiaartes& difciplinx funt cotruptiflimx. SinguIiE 



difciplinxfaa habcnt vocabula.qux vocantur.7r;i;»;)(j2,vbi noa 



rctincmus LatinitatcmCiccronis,Cclfi,Varionis,fcd prxfcri- 



mus Arabica,Thomxitem,Scoti,&fimiliumSchoIafticornm. 



Malumus A\ccx<t iMimare,c[\ikm frofiribere : malumus diccrc 



ilejinuto fuhftantinla , qu.\m definitto rem proprii exprimens. 



/■.liudautcm eft nouacis vti , authoiiiaiis , aut neccffitudini» 



caula, aut lcporis gratia:aliadeft ccmere vti p-rcgiinis, cse- 



ccrarum gcntium, & fcmilatinis , imo illatinis. Rcmoucndus 



efta (filo cloquentix Scotus,& idgenusictiptorum.Laflan- 



tiuspuruscft,purus iplcHicronymus , prxfcttira adoiefccns 



& in virili xtate : Cyprianus verc floridus eft. Paulus digni- 



cate vcrborum ncc Dcmoftheni quidcm ccdic. Quid purius 



quam rcIigioJquid grandius quam Dcus ; Rcs grandcs gran- 



dcm rcquirunc orationcra. Vidcancur loca quxdam 1'tophc- 



ia.um,quamgrauia fint,quam illuftria.quanca poteftas fit in 



ipfis veibis. Impure fcnberein religionc, eft Paulum dcfot' 



mitigura pingcrc. Oporteturigit coituptum fermoncin La- 



tinum cmcndare. Licct tamen vti vocabulis non fat Latinis: 



l.cum cogimur vti aduerfariorum vocabulis,cum illos volu- 



mus rcfutare. Tum enim rctincre oportcc fotmalia,qux vo- 



canc.i.ciim non cxcanc alia. ;. cum vocabula mcmorialia, id 



cft,mcmorix causa confida , occurrunc , qux non vitupcro. 



4. ciim tctminifacultatumoccurrunt, quos non rcpudio. Sci 



quihus modis reuocari potefl puri!as?Trihus,meo iudicio. Prima 



enim cura effe debet tv».eyit;,coUec}ioHis,vt etpicfum thsfaurur/r 



lingui. La.inicomparemus ordme nainrali. Deinde pift coUi ilio- 



nem feaui debet ^ylK2A(ri!,eleclio (^ itidicium , cuius hic eft re- 



gt la : Dcbcmus (eparare ab oraioiiishiliorica, ab h.ftoricis 



po(;tica,aquotidianis rara.ii raris antiquata,noiia a nouatis. 



Noiium vocamus.quod antca non eititii.Nouatumiquodcx 



rouorxtitic,indacumquafiaiiavcfte:quodhabetquandam 



ciansfiguiacioncm, vc (•eetus-.wouum ieatiias. £ft infleiione 



noauminonnouum rcipsa fuaq; nacuta. Diu enim fuic vfut- 



paturo. Ec hxcipfafeparandalunc abiniifitatis.in quibus fe- 



qui dcbcmus tria,authoritaccm,ncccflitatem,& Icpoicm. Tcfl 



^llKg/.mi fequi dehet T«|if >.:^.y.ti , cellatio veriorum. Lcbc- 



mus copiam redigcic in otdincm.non liceraruin, fcd n.iiijrx. 



Ptimum autcro m natuiael!: Dcus. Dcbcmus igitur Di-um 



primoloco po:icrc Deindcfcquiturcreatura. Sccundo itaquQ 



loco conftituemusNaiuraIia,idcft,CQclum &teri^m,quxquc 



in iis continentur. Ttrtio loco crit Homo, qui conltat cor- 



pore & anima. Si quis fcquatut huiulmodi ordincra , ovatio 



non porcft non pura tiTt:. P"ra auicm lunc , qu c apud Cice- 



loncra inprimis, dcindeapuii Cxiauni, spad Piiniuni , apud 



Coriielium CcKum in rc medieii , apud v arroncm in re ru- 



ftica, eciam multa apuJ ColuracDam, tamttfi (ic coinipiior. 



In his fcripcotibuscrrarinon poreft Omniafunc quocidia- 



na & pura.Puiitas cft ctiam cxttucnda c Plauto,c Catone dc 



re tu(^ica:(cdlbi opoirec adhib-ic iudicium,vt vit-rous qux 



funt antiquata, quxquecommutata cum mcliotibus tcmpo- 



ribus Crafli.Antonij, & c.TCciorum. 



Sednon faiis eft oraiioncm tffe purd:fed tporict eliam cffe ora- J. 

 tione dilucidam ,:y- perfiicaami.Yix virtus vocatur apud Her- Peifpicui- 

 nio;;(:ncm t<>xj/v^«i: r«^i</'««, cfficicns inu,'ir.r ic x^iei, : id '"• 

 c(f , non foliini intclligcntiam , fcd etiam iudicium. Modn^ 

 pcficuitniu I:k ccnnneiur r1:ulu. i.Opoitet veiba cfTc vfita- \ 



ia,i)ortri vfus& confuciudmis.Nam pcrcgrina,& antiquaia, 

 & Lijrb.-'aa funt obfcura,itcm vciba ■n-.yiy^, in aitibus. 'V^lita- 

 tuni c(l non folum quod notum , fed cnani rritum & quoti- 

 di:inam.l.Oportc! ii.ibcrc vcib:: ptoptia , lion auicn Ucmo- 

 nyma. j. Vcrba modificata faciunt oiationcm perlpicuam, (i 

 iis vtatiir oiator appofiii : vtvocarc pcftcm Rcipublic.v , be- 

 ftiam,dcdccus yrbis. 4. Scntcmiit furoi.c populi conluctu- 



diu 6 



