Oratori^ Se6t. 1 1. Cap. X. 491 



tralicne pr> C*ei»ni , qux , ipfo Ciccronc teae, efl: fubtilis. 

 Talis eft mcthodus^Jraip«T«Ki, (equitur ^Ta?otTii--« , affirmtn- 

 ,ium pTiceftornm. Primhm igitur eligatvcrhapropria ; adhi- 

 beat mctaphoras , fed quoridiaiias , patcc tamen & (pavsc. 

 De;Wf vtetur verbis diftingucinibus, qu:E propiia (unt Dia- 

 kclicoruin. Tertih fcqucntia verborum lumina , puta figu- 

 i3S<liitionisadhibebir:epanorthofm, polyptoton , & clima- 

 ccni : fv-dornnte. §htarla \n luminibns fcntcnriarum adhi- 

 bebit commorationcTbreues & amphlicatiunculas , qux nou 

 affcrunt volupratem magna'Ti aut motu.n , fcd quae fidcm 

 fariunt , & rcTi piobant. g«w/o ironiis vtctur hbcrahbus, 

 qiix funt .iblqiie acrimonia & impudentia. Parntionibus 

 victur S: di-teirionibns quam breuininiis doccndi cansa. 

 Vtcturdcniqnepctidonibus, fcd linc motu , itcmque corre- 

 flionibus. D ximM , qiialit debmt elfc characierfakilts ora- 

 UrU : lem'-eratiM orator medits ijtetur tii, qiis. dixtmit4, medio- 

 criter , (^ qnidem deleaandicaia^. Ch^raaer ^rauts orato- 

 risdebeteffe infigitis , cofiitfiii 6" '-^arim, n^inz^fSr "a ■m""!^'^, 

 auorum ille in numero.hic in figuris conflflit. Scd copia debec 

 habcre ^i/z<ir^rx , diguitatem & amplitudinem , qux Ipcdta- 

 tur in fentcntiii grauiirimarum rerum , qvix pcrtincnt ad 

 icmpubl. ad falutcm ciuium. Noti huius generis funt : i. 

 ■E:,OTe<«. 1. n.<«ai'«. 5. "AliV"- 4- Motnsvchcmentior, qui 

 apparcat in lachrymis , inexclamatiDnibns , in vocitcrationi- 

 bus, in ludu , in flctu, in mo^rore , in terroie animi, qui oden- 

 ditur pallote vultus , qui facit & ipfum auditorem expalle- 

 fccre. j.Namcrus. OraniadebcntclTcnnmerofa. Oratio il- 

 liuserit dfftvtfis, , & pr.-cterea velox. Robnr hominisrequuit 

 velocitatcm. Hkoratordebct vchi magno curfu , fcilicet(en- 

 tentiarum & vetborum , &mapiofonitu numetorum. _pc- 

 hctc[hfiiyx>.i^<^Sf,si , debcc habcre numeros magnos , «;-/«- 

 ^T.««,vtfuntfpondei, dichorxi. pxon pvimus , pxou po- 

 fti-cmus, vt raololTus, csteiiquepedcs grauirtimi. Sed h.cc 

 omniadebent ftcriproptcrmotum. Orator hic dcbct ene^^,;»- 

 ft3,, id ea.debet habere ?j>if4«^^ . dcbet h.abcre omncs habitus. 

 $ed non foliim dcbet elTe pulchcr , fcd etiam_ 7r,.x,},i^_v^!. 

 id cft , adhibcbit omnes figuras diaionis & (cntenti.-e. Hsc 

 enimfuntornamenta, hxc^himina iUurtriffima. Hxc lumi- 

 na (iint quidcm communia omnium trium dicendi generum: 

 nuUa enim cftoratio tam tenuis , t.im exilis, qux non admit- 

 tatahquem ornatum : fed a tcnui Oratore adhibentur tcnui- 

 ter & fubtiliter . a mediocri mcdiocritcr , i graui gr.iuitcr & 

 copiosc. Hxc itaquc lamina .-rftimanda funt ornatu , copia, 

 dignitatcmaioreingraui, tcmpcrato inintermedio, fubtiU in 

 tcmiidicendi g:nere. i,ifamiliareexeir.plum cupis , habe Bu- 

 colica, Georgica, & yt.ncida VirgiHj : llla funt cxilia.ifta tem- 

 perat:' , hccgrauis. In tribusillrsvtiturornamentis, fcdin te- 

 nuidicendigencretenuiter, fubtilitcr, & parce : in mcdio , &: 

 tcmpcrato mediocritcr & modice , id cft , modo feruato , non 

 iu (iibmifse . vt in fubtihtate , non itagrauitet , vt in amphtu- 

 dine: in amplo vcrodicendigenere vtitur iis cc;piosc, fortiter, 

 grauiter, imo grauiflime. 



V. Expofuimiu idcar/i (imtonttm Cicmniantim 

 feqtntiir Dcrnofihenica. 



ilcero orationcm pcrfeclam xftim.iuit quatuor dicendi 

 x^modis.quosGricivocantTios-Ks-. Triaenimapud illum 

 funt diccndi genera, uifo^, i^.o., -i fcUt^'- , graue , prcllum. mc- 

 ilium : qnorum virtutes fnntquatuor illidiccndi modi, puritas, 



c 



11111111 ; qnorum vututes iiintquatuor illuliccndi moni, pi 

 pcrfpicuit.rs.ornatas, decorum. Hermogencs, qui poftCiccro 

 ncmfcripiit , htc tradidic enucleatius , & inuenit in Demo- 

 ftlicne lcptcm dicendi figuras , fiue modos , qui cadunt in illa 

 ttia diccndi genera. Sicnti i-itur fubiecinius quatuor inodos 

 iliis diccndi' gencribus : fic "ctiam has fcptcm Hcrmogcnis 

 fotmas fubiicicmus iifdcm. Ex illis cnim Hernriogencs pu- 

 «t idcam Dimofthenisconftitui, hoceft fi.J9>- . genus oiccu- 

 (d Dcmollhcnicnin. Vocare itaquc poITumus ideam Dcmo- 

 fthenicam, &Hcrmogenis. Dcmoahcnicam : quia Dcmo- 

 fthcncs vfus eft. Hcrmocrcnis : quia illeobfciuauit in Dcnio- 

 fthcne , hoc ordinc Principto in Demofthcne apparet perpc- 

 tuaillaorationisvirtris, qiiam folam Aiiftotelcs atnio(cit, »-j^- 

 (?!,/.'«* :quaoratioeftcIaia, non obfcura. Qycmadmodnm 

 homo formofus.habet vnltum non obfcurum , non palhdum, 

 non liuidum, fed hcne coloratum , colore lucido : ua & oratio- 

 nis facic'^ dcbct e(ic ^'^^^f^^ -i ^'''' f,«'^- E''g» V"^^^ '" 

 Dcmofthcne vittuscft;'c»}?i/r«ii'a<. Ifta .f«*i"'«'« duplcx eft: 

 lecV?».'.' puritM, & ^Ox.ji'-.«=. .faciUtas, fcu intclligcntia. Si- 

 «/«liainDcmofthcnevirtuscft , f^'ir«3r ■ magmindo. Sicut 

 enim fotma paruorum hominum non ita allicit , vt fouiia ma- 

 gnorum virorumific oportct vt ipfa diccndi forma luftaru 

 fiahcat magnicudinem. Rcquirit emm .iliquid amplnm. l'ro- 

 ptcicaoratTo oratorisdicitnrcirc ampla, non angufta , con- 

 traaa, brcuis . concifa. Magnitudincm iftam Hermogencs 

 partitur infex alias formas , quarum i- cft Ti^.oTnt , dignitas. 

 ^.■T^ccKirm.aJ^erilM. 5 ^'pohiry,^ , acrimonia. 4. ^«.«®0'-i--, 

 filendot. f.«^-.i , -vigor. b- tfe^a^^.'!, k. f«-^^o'"i; , circumduclio. 

 Terlia virtus eft j<^*2^ , wn-.ijlas , orniHM. Ncque emm U- 



i. 

 Vctius. 



tis eft , colorem elTciucidum in homine corporis proccri ; ftd 



requirituretiam pulchritudo & elegantia , non incuruicerui- 

 cum , aut diftortura. Propterea neccduia eft tcrtia haee virtus, 

 elegantia. Scd hxc tria oportct efle non ignaua. Requiiitur in 

 viro vclocitas &celeritas. Itaque ^iWiir/»» virtus eft j??js'?t«?, 4. 

 celsritas. Piudaruslaudatur propter celeritatem. Scd harc cc> CeleiiM»; 

 lcritasnon debct efle tripudiorum , & chori , compatata ad 

 pompam : fcd debet e(fe virilis & forraidabilis. Vegctius 

 oftcndit , hortes maxime tcrritari impctu militumrita im- 

 pctus rcquiritur in oratore. Sed quid fi iu his quatuor, in 

 pcilpicuitatc , in dignitate , clegantia , & celeritate fit impro- 

 bitas , & dux exercitus nefarius ! Oportct & oratorem , & im- 

 peiarorem cllc virum bonum. 1-roptcrea dcbct cllc probi- 

 t.rs in ipfo or.itorc . & genus orationis dcbct elTc probum . id 

 cft probi viri. Itaquc 5»»»/'» oratioms viituseft \i^ gentts Gtpujj;, 

 moratum , in quo eluccnt probi oratoris mores , in quo orator cendi ibo. 

 vidcatur iuftillimus , modeftiirimus , & tempcrantillimus. latura. 

 Moratum vero illud dicendi gcnus Hcrmogencs mctitut 

 quatuor figuris , qu.c funt acpiMictJimflicilas , ■yXix.!,rrt; , fua- 

 uilas, «^£>!t:uT-/); fitt i^urre , acumtn, 'e.Tjwxf,* , tqnitas. In hm- 

 plicitate funt hominum mininie malorum cogitata , dida , fa- 

 6i.i:in fuauitate rerum l.ttarum.iucundarum, & qu.t delcclenc 

 lenfusin squitatc conlilia & fcntentia; honiinis iufti , & pacis, 

 atquc oti| amantis : in acuminc dirta acuta ; arguta. Scd quid fi 

 hi morcs eflent fimuiati, & fidi : fi conqucri videatur in dolo- 

 ribus , & ramcn non doleat ; mifcricordia pcrtubari , & tanien 

 nulla fitanimi in eo lenitas & mifericordia ? Rcquiritur igi- 

 nnfexta vir-us , «Ai)i"f.« , veritas Oportct motns oratotis ef- 

 fe vcros. Vcritas itaque faciat dolores prohabilcs , & animo- 

 rum commotiones non fimulatas. Huuc veium>ipt Hcr- 

 i-nogcnes vocat f.K-^-^.tf» quodfitquafi intus in aninio , qiuid 

 oratio vidcatur profcda ex animi fententia. Non folum 

 enim vox hominis audiri , fed quafi cogitata hominis confpici 

 dcbcnt. Poft h.TC fcx fequitur decortim. Hcrmogencs vocat Djjorum. 

 ^«>s';)jT«,aIiJ3r^i5ro» : vt iiihil in otatorc incptum fit,nihil quod 

 non conucniat fumm:E laudi. AfnoT^t ifta Hermogeni tti- 

 plcx eft : Sra k^ (pMiciBjiTi ; fi), ^ckHtu , iicrct ^i ; ipoMio^K, otm 

 KTzt. Hoc namque decorum dcbet haberc finem tripartitum. 

 Debet enim eire applicatu.n ad docendum , deledanduin, 

 & flfdendum. Propterea vocatur ^eotv ^«ib» , efficiens 

 fcilicctquod vult. Jttrjue hi funtfeplem idetgeneraliy.in qui- 

 hus trtsfunt OTATHsJfi; (quihaient mitltiu ali-'S fpecies ) -vide- 

 licetferfpecuitAS,magniiudo,<:fymos, vt modo indicauimus. lam 

 excniplisilluftrabimus. Pcifpicuitaseft duplex : >(a>ojT>i ;,/!«- 

 riias , quxfpeaatur in caftitate quafi atque pudicitia Ijnguje 

 Latiiia: : & iCK^Jta», intelltgentia ,cnm intelliguntur fingula 

 diftinc^c. Magnitudinis fex fpccies fccimus ; quarum i. cft 

 nfiycr.:; , digmtas , grauitas , qua: oratorem facit quafidiui- 

 num, qui loquitur dcDeo,& rcbiis diuinis. i.T^xiuutiij , a^e' 

 ritas. In dignitate cft; Dei laudatio. Dcus iaudari vult : admi- 

 ramur res diuinas : funt ibi fententi.t , quibus Deum fchccm 

 celebramus. Omniafuntl^Kaiwaycai , i«x'»i£>'«""W- Sedinie- 

 bus humanis funt etrata , funtpeccata ,funt fcelcra. locuco 

 oraror in rcbus diuinis eft laud.itor,adinirator : in rebus huma- 

 nis eftiudex, moniror, caftigatot. Caftigatio ifta dnplex e(l: 

 bonorum vidcl. fcd dormitantium , quorumaurcs (untvelli- 

 candar. Hacafperitatc vtitur Dcmofthcncs in prima Olynthia- 

 ca , vbi rcprchcndit Athcnicnlium ncgligcntiam : & h.xccafti- 

 £;atio dicitur -rf «j;uTt)f, aiperitas. Altcra caftigatio adhibetur in 

 Tmprobis& rccleiatis :& vocatur trpsoVoT»?, ^c/jfw*:"'.'''. «'"- 

 monia Facit cnim vulnera , dciicit improbosde ftatu. Prior il- 

 1.1 dunraxat mordct : at hacc vulnerat. Itaque 3. magnitudims 

 fpecies eft o-joAoTDf. 4- eft A«««f''T«r. Nam poft rcsbcnc cul- 

 tas,poftfalutariaconfilia, poft compunaioncs . poft ciciilos 

 malos.fcquitur j(^/e«rfo)-, gloriofa quafi oratio. H.rc Cicero ni- 

 miiim fcte vtitur. Ciceronem Demofthenes fupcrat verc- 

 cund.a & modcftia. Cicero nimitim fe efFcrt. Dcmofthcncs 

 de fua politia fplcndide quidcm , fcd paululum vcrcciindiiw 

 dilTerit. Scd hxc omniafummam habcrc dcbcnt matuiitatcm, 

 dcbenteire vctjeta : vt oratio non fit imbcciUa lcniiitcr. In ora- 

 tclTe fenilem fapicntiam . fcd non fcniles vt 



toieenim oportetclle lemiemiapicnt 



rcs. Opottct oratorcm hahere fcnilcs fpiritus , & latcia, iKt^U. 

 OportctAojj.cfl^catKHo^vegetuin.nonfcnilcm. Itaquc j. clt 

 «««i. 6. cft.cre<So>iS. Namquiaoiatorisdcbcnr cflc magm 

 fpiritus , oportet orationem cfle condcnlatam , & circumdu- 

 dam Morataoratiopotcftficriquattior modis. Primum/;»i- 

 flicitate : vr animus fit fimplcx , non duplcx , vt oratio non vi- 

 deatnrcallida, iion vcteratons , fed honinns. Dcindc non (o- 

 liim fimplices . Cedcihmfiaues dcbcntcffe mores. Simplicita- 

 tcm Heimo"encsvocat «<?iA««* . abaufcrcndo :quod omnis 

 ,e».t««« '«^ fit abl.na. Sed fiint homincs fimpliccs , ctiam iracun- 

 dl , moribusfaftidiofi. Proptcrcaorationcm oportct cflc fim- 

 plicem & fiiawcm. Tcitioiequiritur in moribus «cK/wf» , & 

 quarto .eouitas, <^«tf.«. _ 



Hi fwit fepiem ijfi ,licendifigure,in quibns ocio funtfpenan- ,„odis 

 da. i . Conflderandi. fiint ipfs. fenteniiti : qux fuiit tnnquani ani- idcx De- 

 ma totius orationis : in quibas nuximus & diligcntiflimus UH-Uhe, 

 habcndus eft dclcaus. Scutcntiac vocantui ab Hctraogcnc "'«• 



imtijt 



Ofto fuivt 

 fpcftand» 

 in lcptcm 



