49 i 



Encyclopxdi^ Lib I X. 



tttua.ab AtiftottlewiVf/j.i.SwttsJtf hcofunt fententiarnm tr»- 

 Saiiones : quis vocac Hcrtnogenes mtthodos. Nam omnis 

 (ciitcntia rcquiri: traftan<ii mcthodum & viam.j. Tertio loce 

 votanda funt ■verbn. Nullaenmi fcntcntiafinc vctbis exprimi 

 poten.4 S^anoloco fnnt figurt. verborum , (iuc illoram orna- 

 jnenta.Nam figun & ornamcnta fcntentiarum comprchen- 

 <luntur fub mcthodis. /.g«(n'o l'co confidertmda funt membra. 

 SentcntiaEcnim foam habcnc longitudincm & brcuicatem. 

 Qucmadmodum cnim digici in corpore humano fuam rc- 

 qnirunt longicudincm,&in CJEcerismembrisiufta dcbct cflc 

 ptopotcio:fic ctiam in orationc.Nam fuahabct xS>,it,Kouf(^- 

 m,ic \jms-iy/is^s-(:Sextoloco funt peritdi.ln mcmbriscnim ic- 

 quiritut compofitio.y. Septtmo loco confiderandd funt atxTmu- 

 eii,fiueriM,finei periodorum.^3.m finesiili maiimc dclcftant. 

 Etquicunqucfcriptor bonusell.is maxime dcbet fincspctio- 

 dorum confiderarc : aliquando iambis .aiiquando fpondeis, 

 aliquando dichorxo , aliquando Crctico , amphimacro , aut 

 amphibrachy claudcreorationcm. Hic cniin claufulatum 

 varietas maiimc delc6tac.8. OHauo loce eji numerut oraioritn, 

 Grxcis i>ii6f^ss. Nam cx periodis & clau(ulis fic aliquod com- 

 pofitum.numcrus fcil.qui cft idcm, quod in homine pulchcr 

 ingtciTus intclliguncur. Sic oracoris oratio dcbcc elTc numc- 

 rofa fpatiis : ocacio dcbct cum numcro ingredi , quafi cum 

 cercis fpaciis. Oflo ida Criricus obferuabic in fingulis idcis. 

 Nam finf;ula gencra , fcu figurx diccndi difFctunc odo illis, 

 vidcl. fententiis , ttaftacione, vctbis , & cxtetis:vtiam indi- 

 cabimus. 



Indicauimut feptim iUa , qus, canftituunt ideam Demofthenii, 

 qus.(fuein qualibet eraiione obferuaredeiet Critiew.iam indica 

 iimiti , tfuemodo /eptem itln differant oHo , qua* diximut ,par- 

 ,. tibm. 

 Terfpicui. Inperfpieuitate igitur i. Sanx. fententis, rccum quocidiana- 

 «as. rum,&: qus non folum ptobancur in vulgus.vctum etiam ab 



omnibus intclliguntur.r Methodtu fententiarum eft nuda. In 

 puritate quidcm fentcntix ponuncur nudx, & folicatix, abf- 

 que anumtionibus;in petfpicuitateaucein ponuncur vnacum 

 diuifionibus, occuparionibus breuibus, refutacionibus, & il- 

 luftracionibus. 3. Veria rcquiruncurnaciua& fermonisquo- 

 tidiani, & tropi familiarcs. 4. Verborum ornamenta erunt me- 

 diocria. \n puriiate cafibus rcdtis maxime conftabit oratio, 

 non vcrboruin inflcxionibus obliquata : vcrba fuperflua non 

 crunt ; nullx craicdioncs & incerpofitiones. In pcrfpicuitatc 

 diftinftiones dcbcnt eflcfadx parciculis aduetfancibus , in- 

 tercogationcs breues, breucfque refponfioncs, niodicis faftx 

 inccruallis. j. Membra crunt breuia,& incifis paria,ita vt fin- 

 gula plcna conficianc fententiam.6.7.8.Poftrcma tria ex par- 

 iibus odo.ita cognaca funr, vc ex fefe coniundira quafi nafci 

 videantur:fic tamcn vt differat aliudab zho.Compofitio itaquc 

 non nlmium diligcns vidcri dcbet, in vitando vocalium con- 

 cutfu, qux fonum hiulcumfaciunt, aut in dcligendis vcrbis 

 fuauibus,ne afpcr fit vcrborum concurfus.Iambica & chorai 

 caftrudlura magishuicgenericonucnic, quim dadylica, aut 

 anapiftica, aut pxoiiica, & quaECunque funt magnorum nu- 

 mcrorum : inprimis vcro dichoraica. Qyanquam hxc ipfa 

 iambica & choraica aliis ctiam dcbcnt numcris mifccri.vt nc 

 imprudcncesin verfusincidamuscrcbros.C/<j«y;</actiam talis 

 crit,iambica & choraica,vt ira Numerttt oratcrim videatur elle 

 vniusmodi in perfpicuitatc. 

 -■ Aiagnitudtnii ovitotts fex funt fpecies:videl.grauitas,afpe- 



Kagnitu. iitas,acrimoni3,fplcndor,vigor,&circuiiiduilio.ln his iraquc 

 *"■ oiloiftamcmbra fic habcbunt. In grnuilate i. Sentemis. I\nt 



dc Deo , dc rebus cojlcftibus , diiiiiufquc , auc quafi diuini,<;, 

 quarum magna fit autlioritas & rcucrcutia. 1. Senientiarum 

 jraiSj^ones iint affirma^tionesabfqucdubitationc & admira- 

 tionc.j. Verba fint puta & pcrfpicua, fonanria vocalibuslon- 

 gis & diphthongis, adcoque plena. Scd delcftus in hifcc ha- 

 benduseft.ncad afpcritatcra &acrimoniam dcflcLlatur ota- 

 tio a grauitatc.4.Trinf?^«iocrit pcrfpicua & maicftatica,vt ita 

 dicam.?. AicTOira^rc^?. Graues cnimres breuitcr , abfque 

 vlla impcditione vcrborum atquc ptolixitate pronuntiari 

 volunt. 6.T.!!. Compffiiioni!, Claufiila>um , t(y Numeri oratorij 

 talis erlt ratio.Pleraque fint; daiilylica,anapxftica,& pxonica, 

 intercurrcntibus tamcn etiam rainutioribus pcdibus , iambo 

 fci!. &trochxo , & pyrrhichio , fpondco tamcn fxpiur. In 

 afbentittc l. finc Sententii. , qux reprchendant magiftracus & 

 corumcaftigent vitia , cum quadamdiccndi libcrtatc , non 

 inimica. ncchoftili, fcd modcfta, cumfignificationcbencuo- 

 lentix.i. rrai5«/io ericclara. Afpeiiiatemcnimdccct fcntcn- 

 tiacum libcrcas abfquc occultitionc, auc diflimulationc , aut 

 lenitionc.).Keri<ir«?»cranflacorum liberioreft vfus. 4. Orna- 

 mentaverbcrum hiccrunt impcria.Nam in alpcritatcimperia 

 vcrborum plus prol'unt,quain optationcs & dubitationcs. Ita 

 ^amcn erunt comparata impcria i(ta,vt habcanc rcprchenfio- 

 nes vcrbis faftas. ^. Membraeiant incifa, & fingulis, quocics 

 ficri potcft, abfoluca vcrbis. 6. 7. 8. Compofiiio, Clai/fula, (y 

 Humtiuioratoriui hoc habcncpixccpcum commune. Alpec 

 fit fyllabarura conc irfus,hiulca vox,afpcrx claufulx & hian- 

 teSjied varix :& coufimilis numcrus confcdlandas eft, fcd va- 



tie. Inactimonik hxc omnia.qux in afpctitate,retinenda funti 

 &c6magis, quo hxc figuraeft vehemencior. Jincigicucin 

 acrimonia I. S««re»/«« vituperantes, criminantcs, cerritancei 

 aductfus iraprobos&lbntes. 1. Xr,>iiS,jr/o vehcmcntillima.j. 

 K^riapoHunteflcnoua, tropica, &ctebti fupcilatiui. 4. Qr. 

 n«OTe»/«verborum talu:acres appcllationes, & rcprchcnfio- 

 nes aducrfariorum, & pcrfonarum iudicationes, quafi digitis 

 faiflx.j MfOT^ra, quxfcntcntiamincifis,&,fifieri potcft, fitj- 

 gulis vcrbisabfoluunc. Incifim ciiim & pundlimcongrcditut ! 

 cum aductfario 3Ct^jl3tor.6.7.S.CompoJitio,ClaufuU, (^ Nu. '. 

 merwi codcm modo fcfc habebunt.vcinafpcritatc,vchemcn- j 

 tius camen & acrius. Infplendore i. fint Senttntu tctum prx- i 

 clare gcftarum,xd!ficiotum,inquibusfic magnificentiaexct- I 

 citusatquc co^iAinvn.i.TraHatto fententiartim ctIis efto. Sint i 

 apercx expofitiones, nullx dubicaciones:teftificacioncs & au- [ 

 thoticarcs multx:null,r in amplificando incifioncs fcncencia- 

 rum.3. Kfriijgtauia, qualiafucrunt ingrauicace , dc qua fu- , 

 pra. i^.OrnamentaxierhoiumiiWz. Sint rcmotiones cum fuis ! 

 contrariisaHcucracionibus , diftinftiones tcmporum , loco- ! 

 rum,rerum gcftarum,nouisadhibicisvcrborum cxordiis, dit ' 

 f jlurioncs fc-ntentiarnm mcmbtis longiorlbus . & v.jvjjo^iru. 

 f.Membra aliquancuhim prolixiora. 6.7.8. Compeftio, CLxu. ; 

 /«/*,{^NrtOTsr«4 ita habebunc. Sinc magni verborum uumf-i 

 ri,magn,r claufulx,infiftcncesgrauitcr pa:onicis,dichoraicis,r 

 molo/lis, 3c confirailibus ftruifluris : cx quibus duobus ciuf- ' 

 dem foni per toium ambitum efliciarur numcrus oratorius. j 

 Compofitioenim eft,quxcurrit pertotum ambicum verbo-| 

 rum, &eorum (onura , atque coitioncmetiam fyllabarumi 

 mctitur. Clauful.r: in finc expcdlantui. Et quod ex vrroque 

 conficitur, numetus eft oratotius ; liber camen & folucus ab 

 omni lcgc verfuum.quibus aftrifli func poetx,& a quibus .lon 

 poflunt recederc. 7» vigore , feu maturitatc i. rmzSententiti 

 forccs atque viriits. z. TraSlationes eafJcm haber oracio ina-l 

 tura,quasafperitasacqucaciimoniahabent. 5. Vcrba afpera,; 

 3cria,& tranflata. Ab iis oraciomacuranonabhorrct.Lacct-i 

 cos enim hocgcnus,& vires vcrboruin poftulat. 4. Ornamcn: 

 taii lomina verbortim cadcm, qu.-c in acrimoni.i & IplcnrJo-i 

 rc, accerfcnda lunr. 5. MembraeaAt:m ,qux in acriroonia. f.i 

 Compofitio (plcndida ■y.i.ClaufiU (^•Ntimeri,(]n3\es. in {plcn-i 

 dorc. Incircumdu^ione i.fint Ssntentii,non fingul£e,(ed copu-' 

 latx & condenfatx. 1. Tr/;^ijf;o ialiS:orationiscoagmentatai 

 fint rerum inuerfioncs.incifioncs, traiciliones lcntcntiarum,^ 

 appofira oratorum iudiciadegcneredidli & fadi.3. Vocabuh 

 omnis generis. Nam oratio circumduda & coagmcntata 

 omnegenus vocabulorum accipit,& vcrbis in eodcm ambitli 

 vtitur idcm fignificantibus.4. Ornamenta verboriim finc ordi- 1 

 num diftiniftioncs.conuerfiones, qu.x in particulis funt pofi- 

 tx.rerum xftimationcs, fcnccncix obliquac.-c cafibus & tcro- 

 poribus. complexioncsplutium coraparationum , cranfpoli- 

 tioncs & tiaieftioiics- vatix. 5. Membraomms gencris. Naii 

 circumduftio rcquint varia inciia & membra : & vltra qua- 1 

 tuor mcnibra frc!qucnrer,& crebro arabitus vciborura extcn I 

 ditur,3dhibita tameu varietate.uc aut fpiritiis oratorem Jefi. 

 ciat.aut aures eornm, qui audiunr, fimilitudinc comptchcn. 

 fionuin orationcm viiacura oracorc repudicnr. 6.7. ^.Ccmpo- 

 fiiio.Cl.itifnU.ty Numeriii e^i\xni multipl'ccs. Omnium enini 

 figurarum varietatem omncm cucuniduiSa & coagmentats 

 oracio libcncerrccipicvt rcs,vl peilonx, vt cxtcra rerum at- 

 tributa,quas circuiTiftanti.is dicunt,vldebuntur poftulare. 



Satis de magmtudir.e : fiijuirur terii.rfigura , videl. vennjl.11/t 

 vbi i. Say/snrMcrunt lcpidx &elegantes, imo varix. Oinncs 

 enim fupcriorcs fentcnti.E in hanc cadunt. 2. Dc Traflait,mt 

 idcmcft iudicium.3.F«r^<i puritatis& claritacis conquirciida: 

 func,pr.xfcrcim qux paucarum (unc lyllabaruin.vt appart-t ini 

 Ilbcrace,qui fciiptor eft concinnu.s.atque venuftus. 4. Oj,hi-. 

 menta omnia , qu.r concinnitatcm habcnt , vt paronomalia, 

 polyptoton.&c. f.Membra ita pcrpctuari dcbciit. vt aliud ei 

 alio vidcatur dcflucrr, abfque vlla fententix irapcditioiie. 6.| 

 CDOT;icyi''/i'accurat.-i.7.AccuratxC/.j«/«/«.8. Ar«;»er«j accuta-l 

 cus:vc nc ptocul a vcrfibus tecedac. Scd tanicn vt hxc omnia 

 Ixta magis fint, quira incedcntia cum gvauitace. Magna ita- 

 quehicopuseftdiligencia: vndc & hxc figura dicitur iTnfil- 

 >iax,q d.arcurata oratio Sc pulchra. 1 



Q_uarta figura cft ceUrilanm qu:i x.Senteniii brcues,fcd vcll 

 acrcs , vd vchcaientes i. Trad.itio , qualis in fimplicit.ite. 

 3. r«ri/i fylLibis curta, nonpiolixa. ^.Ornamenia vciborum, 

 crunt btcucs intcrpoficiones,rcucr(iones,incifa,diirolut3,red- 1 

 dirioncs. j.Membra & incifabrcuia. Qu.mquam in longiori-i 

 bus pcriodis,& mcmbris prolixioribus etiam ipfa compofitioi 

 ccleritatem £ic\x..6.Compofitio non hiulca.Trochaici foli vcr- 

 boiiim conueniuiit, fcdaliisctiam interpofitis, vcrum it.i, vt 

 primasteneant ctoch.ri,& iambi,& pyrrhichij^fcd vicandi di- 

 ttocWxx.j.ClaufiiU erunc quoque cales.8. Ex iftis duobus nu- 

 meriif conficiecur. 



Ouinca figuraeft Afw.W®-' Hctmogeni;culusquatuor ve- •* 

 luri \ccen(t:mntfm.cs.a^'.Xetj.,fimplicitai,y>,vK!iTyig,fuaiiiias, < 

 tTncixcix, iqui.'a> , J^nftuTHi, acumen. \n fimplicitate l. Senten- i 

 titt eri2nt hominum mmimc malotumcogitata ; dida , fa- I 



da.! 



