OratoruT Sea II. Cap. XII.& XIH. 495 ' 



Grsce.Latini.vel «rnaculx : in qu.bus fcnbendisfacilc vfur- 

 nar. po(TL.nt o;eneraIia lila qux aix.mus, Ti decoru.T. cihicuiM. 

 OTo..oi.iicum,poli:.cu.n obieructur.atqueex cumfqucpopull 

 comuctudine rationabili lcx conibtuatur. 



Capvt XII. 



pecolio<^uiof(imili(iri,& nominntim dialogo. 



PRi€CEPTA. 



©T-S? Olloquium familiarc fpcilatur ingenerc, & 

 e^ in fpecic ' . 



In geneie funt ipfius proprietates & partcs : in fpe- 



cie, diuifiones. 



R E G V L iE. 



«ii I. ColloquijfamiUaris fropnetates & partes iudican- 

 '" tnr ex his reiidis. 



l.-tNuentio dcict continere argitmenta fomiliaria : id eft.ta- 

 il.a . qu.T fint captu fac.l.a,nec inter hom.ncs rara. (i^oa 

 nuidem fi non obferuetur . dcj;enetat fer.T.o fam.l.ar.s vel m 

 Loaicum fermonca.,vel in oranonera peifedam. Icc.rco con- 

 traliaturamcolloquij familiar.seft . in eo mouere d.fputano- 

 ,KS &d,irertatio'.KS de rebus magnis & ler.is ad lel.g.onem 

 vel rem". pert.nentibus. i.Genm dicendi famdiart debet ejje 

 infia mediocritatem.atque «dco exile : quod non ailurgit lup.a 

 ouot.d.anamconfuotud.nc.n loquend.,& propnctatem lermo- 

 ?usm.ra folicitudineoftend.t, & lludet fignatc pr<>terrc verb.s 

 quim maxime propr.is. Inter tropos tamen mctaphoris l.ben- 

 ter vt.tur : fed non procul accerfitis, ncc (umpt.s a rebus lubti- 

 libus. 2.H0C genu^ d,cen,U non rej^uit fentennai argtitiores: 

 ,,ro ratione rei.de qna eft fcrmo , & eius , cum quo loqu.mur. 

 \.K<iri,res Hgurm -jfHrpxt hoc h»mile dicendi gcnut. 1 rolopo- 

 poeiam cevte & al.a vehemennora fchemata planc rcpud.ac. 

 Auerfionibus tamen & t.^anfitronibus deleiflatur. yAnume- 

 rorum vinculnpUnevult effe libera hae oratio.6.Vox (T '"^t" 

 detetelTe n»turalii,&mimmum artis continere.j.Partes coUo- 

 «,«» Cunt exlern^ vel mtern^. Ibi funt falutat.o & valed.a.o 

 fam.l.aris : hic cft tradatio ipfairtius themat.s , dequoloqui- 

 inur.qux debet clTe congrua ipfi inflituto, atque adeo talis.qux 

 congruat rebus humilibus ac tenuibus. 



II. Collomtinm familiare efi folitariptm,vel focium. 



!f /^OUoquium folitarium eft, in qno tantum vnus pricipuc lo- 

 V_>qu.tur.& fermbnis podefr.onem habet. Socmrn eii .n quo 

 diio olurefve . pariter & v.c.ffim loquun^ar , dic.turq.ie dtalo- 

 j«)i nu, '-n vetus.vel reprxfentantius.lb. duo plurelve rcuera 

 colloquuntur:hic fip^untur perfo.ii colloquentcs. Dux autem 

 luc funt re-uU l.Quando plurcs quim duo coUoquuntut, 

 ma^^na adhrbenda eft circumfpedtio , vt oratio inter (e coha:- 

 ieat> fermones .nterfcexcip.aut. i.Dialogus repr.-tlcntant.us 

 niac'.,.im habet cranam in rebus prad.cis. Nam valdc co.r- 

 gruTt naturx hu.mnx, fi plures i.iter fe coUdquentes ..urodu- 

 cantur : S^ haber. poteftegregia occaf.o . fine duv.s n,-ml.t.oni- 

 bus& con.iexionibus multa cxplicandi, & mouendi atque lol- 

 uendi vaviadubia- 



R E G V L ^. 

 I. ConnitlOifeu doUrtna , hic re^idiritttr dnple.x. Cogmti» 



VNa e/i profria oratorii,videl. cognitiopraceptorum onttorio.. 

 rHm,<JU£ Gr&cti dicitur yiajts •ni; pij&g/xi); :«/'«>■« commu- 

 nn omnium doclorum , ytam pi>^on<f>itK , cognitio artiu.ii.co- 

 gnit.o h.ftoricorum, cognino poeta.uir. Et hiccogn.t.o eft 

 honotaria.Faciteiiim oratorem prxclaium atque honor.hcum, 

 fi ipfius orat.o vidcatur fluere & nianare ex fontibus ipfius 

 philofophi.v. hi prima illa Tiis fiile/x.iii >.vairij quatuor lunt 

 obferuanda : i.Eleaio magiliri , a quo i & libri.c quo difcas. 

 i.Intell.gentia prxceptoruin. j.Memuiia.vt non fit opus lem-- 

 pcr recurrcrc ad librum. ^.ETn/^tn^conJlantia : vt qui libcr tioi 

 femel placuit, non ampliusdifpliceat. Eft cnim tei difccrc, li- 

 bros commurare. /€tas noftra pcr fe bicuis cft. Satis cft.vnam 

 reni fe.iicl did.cillc:vna G.ammatica fatis : viia Oialedica : vna 

 Rhetoricalatis. Vnam rcm (emel d.dicille , illius itciuni obli- 

 uifci, nliasdefinit.oncs difccrc, cft vitani per fe bieucm.bicuio- 

 icm rcddcre. 



C A P V T XIII. 



De Orntoriavtente. 

 Pr>eceptA. 



^i^Ratoria fpecialis vtens ( nempe fcholaftica & 

 ?^ fotenfis ) reaat, quae oftcndit vfum pr.cccptorum 

 hailenus iradirorum. 



Vfusfcu exercitatio oratori^ facultatis eft genefis 

 & analyfis oratoria : quam vtramquc pricedct cogni- 

 tio&le£lio. . . . ^ . 



Gcncfis oratoriaefl; commentatio, imitatio , Icri- 

 piio feu ftilus , & declamatio , cum qua cohxrcat 



aftio. . 



Analyfis oratoria cft attificij oratorij obleruatio. 

 Tom. 1. 



1 1. LcElio e(t, qita bonos cuoluimiuattthores. Ltftio 



HJEc eft pars ytSnus. Nam >(«ns cfi vcl«>:£=.«<<i»^''« > ^^^ 

 Mxyvar.xkyxA c^.cognitionii dufle.x ejl ratio.via & modtis. 

 Vnm efl audiendi , & hanc confuetud.ncm reti.iucrunt veteres 

 oratores : ita DcmofthencsPIatoncm , Ciccro oratores Athe- 

 nienfcs , C.ceronis lilius Crat.ppum audiuit. yllter efi legen- 

 di. Le^ionis partilioe/l triplex^vna a. triflinfine.altera a per- 

 fnnti leriia a duplicifine. Omnti autem leclionn iripartiituefh 

 fints : vnut veiboriim aiqtic Latini /ermonis:atter reritm, quii- 

 rum fientiam orator deljet tenere : lertiM xraciationis. Quid 

 enimiQjjare lcgimusj Aliquandolegimus, vt comparcmusno- 

 biscopiani verboium Lati.iorum :'aliquando, vt adipifca.iiut 

 cogn.tionem rcrum : al.quando . vt exempla exordioiu.ii, 

 nairationu.n , argumcntat.onum , amplificationu.T. notcmus. 

 Pri.nus igitur fi.iis eft >.i|ti,/. ; alter n^^^ymai , ■zTzti;-< i tert.us 

 cft 's^;.»^:'^ , tradatio, qux fcilicet fitor.uione, qui finis eft ^ 

 >.iyis, & finis Myi>(s? , -■c^i Tm^iny ffff,Ti.iv. Stiirmim dl. Ra- 

 tione triplicis iftius finis oratorix cand.datus inftruaus 

 crit a triplici volumine. Primo fim co.iiparatum erit volumen 

 >s;ii(o'» , in quoeruntfor.nulx tum vcrborum , vt damnum, 

 detritnentum, malum, noxa : tum formularum , vt, ialiuram 

 facere,davintim dare, matumd:ire. Sed h.vc verba & hx for- 

 mulx redigi debent in ordinem naturx 8c artis. Alter fini$ 

 eft connitio rerum : legere autfiores , ad conipar.lndam revuin 

 cognit°onem , & oranium philolophii: paitium. Lcge itaque 

 Phniu.n ad cognofcendam dodrinam rerum natuialium: 

 Vcctium ad i.uclligendam reni niilitarem : Varronem &: 

 Colu.nellam ad cognofcendam agr.culturam. Et hxc co- 

 o.iitio ctiam requ.iit pcculiavc volumen. Tcriiut finis cft 

 ^op^MfiHis , qui propofita habet cxempla vel politica , vcl 

 ovatoria , vel hiilovica ; puta Exoidio.u.n Narrationum. Am- 

 pIificationu.il, Avgun.entationum , L">igiellio.iu.n , Locorum 

 com.nuniuni , Pciiodorum .' Sententiaium. H,£c prim.i efi le- 

 Bionis pariiiio:fccunda efi a perfonis.Vcl entm hos legimm,vel 

 alios legentes audimif. Vtrumquc fecit Ciccro,Cralius,& An- 

 tonius. Et ipfi legcbant , & ipfi lcgendo fatigati avlhibcbant 

 recitatorcs . quos^ipfi nominabant anagnoftas , qui eis reci- 

 tabant in pra.idiis , & canis , & vmbris , & ambul.uionibus; 

 antequam cubitum ivent : poft fomnum , antequ.nm cubitu 

 furgcrent. Rccitaiitiuin vero, nii p'» ya^Zii, duo tnntgei.c- 

 ra. Aliquando enim adhibebant aikjlefcentes , qui voce clara 

 erant prxditi. Adhibebant autem .llos , vcl fatigatis oculis, 

 vel in fctiptis ita facilibus , vt attentione acertiniii non ellet 

 opus. Aliquando autcni adjiibcbant eruditos , fcilicct in rc- 

 conditis htctis : qui intertogati poterant rcs iniplicit.;s exph- 

 carc , nodofas enodare , oblcuvas.lluft.arc. Atquc h,ic cadcm 

 'avnnsftaiX: ui ,,compenfalionc, oportct & nos vti. Et hanc co.n- 

 penfationcm opovtct taceic i7v'(tni<ji , opottct faccre focios 

 fludiorum , lcdionum. Oportct quafi taceie focictatcs in- 

 ter tcv.ius , qmtcrnos , fenos, denos , eulque i;«}.ia^M(, , iJ 

 e(i,eit4fdtm voluntatis , vtidcm vclint : itcni i^«5sS«f . qui 

 eandem rem didiccrint. Hi talcs 'cy.ihnci, . vt Grxci loquun- 

 tm, fittdioriimfocij , iifdcm ftudiis dcuoti & dcditi, intcr lc di- 

 ftribuant niarerias,& recitcnt in piandiis, ca-nis, ambulationi- 

 bus . fcrmonibus , mutatis , vt dicitur.opciis , propter ociilo- 

 rum rcfcflioncm & animorum rclaxatipiicm Diximus , ciuod 

 hic nccellaria fit w>.>»'f"* ■ itcmquc ;,ks«5i'?.,«. Nam ro in- 

 ^iai.-n,.vt Aqiialilcr fint iiocii,non cft neccllariuni. I.no vtilc 

 cft , clfe i.i.xqualitatc.ii. H.vc 7i/;.)'7.,jic eft .leccfiaria. Non 

 tnim o.iinia per nos polTu.nus cftrccrcEft vtilis. Nam cumu- 

 lus doc^lrinx fit .nnior. qui a pluribus congcritur. Eftdcniquc 

 fuauis. Nam rcliciantur animi , & rclaxatuv anim.is coiiluctu- 

 dinclc"Ci.tiu.ti,&rccitantium. l'rt er hanc bipartiiamviam, 

 quaritm vna dijii>.lios tresfines haMialtcra difiril>uias /egen- 

 di atque recilandi ofcras:ift etiam tertiaproponeda ,qnt. duai in. 

 tartx I fccia cft : qii»<Hm altera efi inie!ligentii,altera cHs'lodi£. 



Tt i Piima 



