496 



Encyclopa^dis Lib. I X. 



Imltaiio 

 o:atciia. 



oraro 



Prima virtus a Grxcij tlicitur tUir.s- Ea eft primaiia in tribus 

 jlhs.qui autca p xccpimusiin vcrboruiTi dit;cf>ionc:iii rcrum 

 confignationcMn artificij obrcruationc. iHielligentia perl ac- 

 qi4iritnr, velnoftrapit cogitatione & comwentaiione,vcl inqiii- 

 fiiittne librorum . vet interrogatione doBiorum. Ciislodin, Grice 

 ^«A«xi dHM h»lct fartes , funt iifi>iu,A •$ >w.<p>l , memoria 

 f^feriplura. Memeria eft diiplex.vel loiius oralionvi^niegri. nar- 

 ralibnu, plenn argememiHionu : velfumma. ^ vmtierft ret, qus. 

 ^ieneratim menie concipitnr. Scripiiira eft qtiafi femiaria memo- 

 rit cella. Fiuiftiiofillimumeninieft, omnia qu,T:auHieris,lcge- 

 Tis,qaif!cris,didicens, cogitaris, librorum cullodiis concrc- 

 dere,& ad hos tres fiiics,de quibus diximus, digercrc.Vtenim 

 tres fines fait Siiirmim.iWc Germanotum Ciccro) ita fcripco- 

 rum triaextanc voluroina, Crafll, Ciccronis,Anronij : vnuin 

 vcrborum & formularum : altcrum rcrum atque dodlrina- 

 rum^tertium ciemplorum, non in oratoribus foium , veriim 

 etiara in poiitis , in hifVoricis, in dialogorum fiuc fcrmonum 

 eonfc£t'onib'is. Scd lam vidcainus quinam oratores lcgcndi 

 (inr, &qua lationc.Legcndi auccm funt vctctcs Scrccenccs Et 

 jntcr vcccresqnidera Cicero legendus cll om ubus Drmo/lhe- 

 nii verb.JEfchi/iUySc aliorum Grscorum orarioncs.qu.xpccu 

 iiari voluminc ab Hcnrico Stephano lunr coIIccl*, iis qui cx 

 profcilo magidri cloquentiae fieri cupiunt.Hi'; cr.im vtile e(t, 

 vt iuflicuant colhtionem Ciceronis cum Dcmoflliene, & 

 animaducrrant,quznam artificia oratoria Ciceroex Dcmo- 

 fthcne fit mutuatus.lntcr rccentesoratorcs lcgcndi primo ij, 

 quillylo mcd ocri vfi funt, qujlcs fuiit nonnullo: Oraciones 

 S'afmi,Sc omncs Oratienes Mureli : deindc illi.qui grande di 

 cendi genushabcnt.in quo gcnereexccllunc Oracioncs Bami 

 (^Verpinrani. hA ordinem quo^l accinct , pr.rmitccndi funt 

 Afia!ici& Attici Laconicis.Intct oratorcs '\iiaticos & Acticos 

 frimatnm obtinet Cicero :dehinc Murenafy Maioragiui. La- 

 conic,^0'3tioncsvetcrum potiflimuin inhilloncisqu.Btendx 

 lunc.vcin 5a!lullio,Liuio,& aliis.RamiorationcsadLaconi- 

 rmum vcrgunt.Talcsquoquefunt orationcs, quas Cominsm, 

 Cnicciariintu, Bnchanmm,ic alij hiftorici fuis hifloriis inlc- 

 ruerunt.Huiulmodi oiationcs collcgit Mtlchior luniiu cx hi- 

 ftoricis tam veteribusquamreccntibus, quarum indicem vidc 

 paulo polt. Porro tutiirima via & ratio legcndi oratorcs hxc 

 eft.'. .Dux vcl ad fu.mmum tresorationes Ciceronisrefoluan- 

 tur oratoric.i.Tribus orationibus accurate rcfolutis.in crte- 

 ris opcra ifta oon ponatur, fed illa: legantur, vt maxime fin- 

 gularia cxccipantur, & in Locos communes rcfcrantur Ita 

 quidcm fict,vt orationes Ciccronis bimellri fpatio cum fru- 

 &a perlegi pofriiit. j. Eodem modo proccdcnduin erit in La- 

 conicis orationibus:vt ncmpc primo vnam & altcram oiatio- 

 ncm Liuij vcl SalluUij , autwiam aliquam Pancgyticam, vc 

 riinij, refoIuamus:& poltca reliquas orationes Laconicas ita 

 percuirainus , vt maxime fingularia in Locos communes 

 confignemus. 



III. Commintatio efi meditatio & confideratio dili- 

 gens totita operii. 



HJEc.vt Xenophon loquitur.eft itr«i«, (m uiXiTK.tctittsfuturi 

 operif rr/f/on/.Oportct enim prius EirfsiMK miHa^,ic cogita- 

 t)onemadcaufamapplicaie,antequam vel ftilum in manusfu. 

 mamus,vcl ad dTclamaciones,vel ai;endas caulas accedamus. 

 Huius partn mitnuse ' , emne oratoris offtrtum perciirrere qu/idri- 

 par!iium,Inueniionis,Col!ocitticnis, Elocuttonis ((y Vromulgatio- 

 nu. De quatuot iftis partibus fusc egimus. Hic duntaiat iio- 

 tctur,qu6d nihil tam inimicum fit cloqucnti.r, quam negli- 

 gencia. Diligcncer igitur quatuot iffa oratoiisoificia.cx qui- 

 bus prima ttia necclTaria , poilremum non fcmpcr cllc dixr 

 inus , oportet perlullrare. 



I V. De tmitatione oratoriafnnt ht canones : 



1. A D imitationem.ipti funt,quifuntconftantes.x.ImitatO" 

 /\res non fint feruum pccus,fcd vtanturaliqua libertatc. 

 5. Diltingucndum eft intcr tk. fctftrna ic d<u:u.r,^. Ta. fiiuyfsf. 

 fmit vel a!j\u'f.ctim , qui facilc poirunt imitando cxprimi , vc 

 verba ,res, & traftatio. AutkiIkii& func, qua: difiicilc poirunc 

 imitando cxprimi, vt ac^lio & confuctudo. 'Au.[uri'^ luntbona 

 naturac aliis oratoribus & talia debcnt cfle vicia. 4. Imitatio 

 partis anteccdct opens totius imitationem. y. Imitationem 

 antecedct analyfis. 6.Imiiatio fit prima fcu puerilis, crefccns 

 fcu mafcnla, & adiilta fcu confirmata. y.Imitatio cff totalis, 

 vcl partialis. Illa totum artificium exprimit , hxc fccus. 8. 

 Imitaiio apcrta conueni.r incipientibus, occultaadultioribus. 

 Illa etiam dircrt.i, h.rc indircdta dicirur. s.Vt iinit.itio fit le- 

 gitiiTiJ.opoitet clle conformitatcin thcmatis.gciieris diccndi, 

 charcdcris diflionis & otdinis. 



« V- Exercitnti" /?''' refpicit eleBionem temporis & ma- 

 tius. ■'..•" , ,. ' 



lerts., itemque diLigentiam. 



\Rinc'pif confideratio.eleBio,^ dcliberaiio Umpi>ris triliii re- 

 buttjlimaiur.fiimum naiiira temporis. Natura autem fdo- 



Com- 



nicTnatio 



oratoiia. 



neumtempns ad fcribcndum mulris largitnrauroram. Aliem 



ah ingenin /rripiorii. Sunt cnim aliqua: naturae qui efurientcs 



mchus officium eiulmodi faciunt, quam faturats : funr, qui 



vigiliasfullincre polTant vfque ad gallicinium. Terlia ejl nt- 



^oiicrum neccjfiratts : Vt pofTumuSjinquit illc.quando, vt vo- 



lurtias.non licet. Et proptcrea fepe decurrendum cft ad fuc- 



ccniuas (alij vocaiit fuccifiuas) horas,& tempusfxpc in ncgo- 



tiis lufFurand jm ell. Sic igitur de temporc fcriptori cf> cogi- 



t.-indum.ijuando fctibcre lelir. Deinde etefltomaferinf c hab»t. 



Cogitandum crit , quam vclimus in manus fumetc caufam, 



quam controuerfia,quam qu:rftioncm. Infuper cogitandum, 



num velimus opus aliquod propiio Martccontexcrc , nurr» 



Gr.Tca vcrtcrc Latinc.num Latina coinmutarc aliis verbis La- 



tinis. EyJ autcm qitnqui pariiia Kjatcria ftili, (ymodiu exeicen- 



iUftilt qttinque pariib:rs conftai : in quibiu hoc obferiiandum,vi k 



breuiotibus ora'i-inib'is femper inc:p:amtii. Primus fi/ «tji^ga. 



cias, vetfionts in comniutaiionelwgus. : vtcum ex Grscis ora- 



tionibus Latinasfaciiniis,& coiitii:qiix fuit confiieriido Rq- 



nianorum,nominatini Cicctonis. Hicmonitos vcIut! candi- 



datosfacri miniflcrij & politiccs fludiofo^JjVt fxpe orationcs 



Latinas transferant in Itnguam vctiiaculam. SertindM fliH 



ixercendi modiu eft iraa^a^irf.a; orxtorit, qiia oratrones in ea- 



dem liniuAexphcando ..ilaii:min,aut itlfii vcbis con.mutamus. 



Hunc modiim ftili Siurmim vetat l.:.diimit c.\ i.Rationcni 



addit: Ouidquidenim ( ait jfubftituccur, fic detcrius. Iiaque 



hunc tnodum niiitimus,ita vt iiob':s fecundKi fnmodus wr.tp..-- 



<p^ina;poeiici , qua orationem ligaiam commutamiu in foLi . 



tam. Hic modus facit liiigaam copiofiorcm,& oftcndit dilcri- 



nicn"inter oratorem & poctam. Teniaftdi cxercitaiiii eft fuf- 



ciperc p.%ric<c:i:tfarum cihtrarias:ii. fcnbcrc pro Clodio.rcf:!- 



tare a!g'iincnta Ciccronis , rcfutarc qu.x dicuntur vcra cffc- 



Hoc cfle vtiliffimCim , icftatur Siurm. d. l. (S^arta pars e/l in. 



' hifloriii^qua habent f&pe contrariat concio»es,conir.%r!ivs oratinKcs 



ei<inia pars eft n"flroriim temp rum , npftrarum quifti^nstm'. 



0,>timuin enim eltomnium, &: ad vcntat.cia accommo^atir- 



firuum, noftr.r art-ntis caulas tradare , theologicss rraftarc 



qu.rllioiies.a procuratoribus caufas accipcrcforenfcs, & ftijo 



vcrtcrc Romano.Qucmadmodum Cicero excrcuit fc in qua:- 



ftionibus philofophicis : fic nos in theologicis. Augult:nus 



fappcditabit mareriaro ; Bafilius & Chrvfoltomus cxcinpla de 



tcinpcraiitia, dcchantatc , dc elci:mofyna. Nam Baiiiius & 



Chryfoltomus in puritate fcrmoiiis, in ftudio eloqucnti.r, ne 



ipfi quidcm Dcmollheni ccdunt.DfK(j«f hicerit dtHgentiAra- 



»;(j. Diligentia cerce in fcnbcndo prxcipue adhibcnda. CJuiti- 



qmdenim fcnbitut.elaboiandumeft vt idaccaratum fir:feda 



doilis incelIigacur:abindodis fenciatur:non animaduertacur 



qu.lracionc compofitum \\t. Eft autem dilig^ntia dupltx:-jnt( 



cicciirationis, in omnibus orationis partibus,vt ifta; fint purx 



perlpicu.r, decorae . alieraco>icin»itatii, vceadem fint ornatx 



figufis. Triafunt huiiis diligcniiA pr^cepix. i. Omnin firibere 



q^i.im ditigeniijjime i. S:-ibgre qutdam (non omnia) puhhnrri- 



mi: 3. Scribere quamptnrimum. liaurcm plunmum (crihir.qui 



quocidiealiquid laibic.qui afliduc.qui conftanter fciii^ii.Res 



ipf.1 non cft numcranda pag nis netjuc inultitudine vcrfuum 



lcdajftimanda alfiduitatc, conriiuiationc cxccitation,is. H/ie 



ftili induflria infex rtbio fit me:hodt.s efip^fiia. P irha eft c«- 



^i(i>>i, detcBui verborHrn 0-rery.m quib-ts vtivelu. Sccunda eti 



«reJ^S-er:?, appofuio, qua .idditur id, quod dee/i. Tenia eft ipni^ 



jETjf, deir.iBio fmcfluorum. 6)jiaria melhodtfs cO i,'!,,,^..'!'^!»^.^. 



yr,,feufii^3o r, commntAiio meliorum : vt fi verbum tranfli- 



tum clt inchus propno, illo vicndum. eyuinta fti^fiT,^., col- 



tocatio,ijHif.icit orationn pa'itmentiim &qaale,ciegaKS, vermictt- 



latum Sexta mix.rAlx , vnrienii, fcil fententiarum, verlorum, 



perindornm. Diligcnria in his Icxconrt iit. Non autcm in eo 



pofita cit, vrmane fur.gas,femper affidcas ad pulpitum, ani- 



mum fatigcs. H; funt modi dihgentii. H.rc omnia dcbcmus 



applicarc in omnibus orationis partibus.H ic fcx non folinn 



in vcrbis.vcrum ctiam in fcntcntiis,figuns,pcriodis,claufuiis, 



ornamencis funt adhibenda. 



V I." Declamatio efi verartm canfarnm imitatio,aEtio- ''"'' ' 

 ne adhibita, & vocc, & vocis moderatione vna ctim lia. ' 

 mottt & geflu corporis cdnneniente. 



DEdamationis confi !erabimus viiliiaiem , materiitmtempits, 

 DevtilitateC\chxi'cii:i. Dcci.imatio cft veluti prodromus 

 aftionis.Nam Hcclamario vcl domi,vcI in fchola,adio in foro 

 loeum h.ibct. DcdimatJo ilta clt pcrfcifVio rotiu.sVicrcitatio- 

 nis fcholaftict , elt quafi cxtrcma manus fcholarum, rcno- -. 

 iians memoriam omnium qu.r ant^ didicimus. lccirco hu- 

 iufmodi dccl.imariones dcbciit c/Ii.- quotidians, ficut fucninc 

 apud vctcrcs.Nam qui in hilcc fcholis non inexcrcicacus cr,r, 

 isbcne inltruiftus veniet ad dicendiim, ctiam ex rcmprre.sd 

 doftorum virorum gymnafia.nequc florentiliiinaruni Acade- 

 miarain iudicia cxtimcfcct , & .id concioncs facras non fn- 

 liim doilrinam, vcrum criam aiftioncin conuenienrcm adfe- 

 rct.Tanta fcil.cft dcclamationum vtilitas.Af<»/er/«dcclama- 



tionuin 



