Encyclop^di^ Lib. XL 



An Met»- 

 phylicx lic 

 aliijuaycili- 

 tai/ - „ 



i«M><,^ 



Ttinfcen- 

 dentia qutd 

 llncj 



An ens qui 

 ens (it fub- 



jca"in pri- 

 ma' philofo. 



thcorctico, & controutrfias illatum diiimit, in mcdium al- 

 latis piinus & gcncraliflimis principiis : pixfcribitdcniOjUc 

 ■'ifis ccrta fub)C(fta & vekiti fines. NuUacnim diCciplina 

 parjicularis ptobat fuum fubjcdum , fcd probatuln acc.pit 

 2 priniifliilofophia. Hincdicunt , primafidci fundamcnta 

 in philoTopliicis rcpetcndaeflc cx Mctai'hyfica, ita vt in 

 dilciplinis philofophicis nnlla fit f.dcs abioiuta,^nifi omnia 

 rcuocciiturad axiomata Mttaphyficcs. Qu^ «"."^ ita (int, 

 icfte conclnditut , Mctaphyfcam valdc necctoiam cflc 

 philofopho. Scd&:,theolog6 eft-neccflatia, in tradandis 

 fcil. ciuxftionibus mixtis.id cft ,ialibus, in quibus occurrit 

 tciminus nict.iphyficus vna cum tacologico : cuiulmcdi 

 qu.x-ftioncs nniit.u funt iri loco de Dco,dc pevftina Chiifbi, 

 & fifnilibu.i. Scd cbi.jcitur hic nipiiafitbtilitas hui«sdoiilri- 

 na:. Quam obicaionemTicile,«Drililuere, fi e(«if(jifratnr, 

 ?cminam cflc fiibtiiitatcm ; videlicct vitiofam ,cjualis cct- 

 nitur in filis arancarum, & mffulis.quinuci poflunt inclu- 

 di:& bonara,qua: cum'arte & vtilitare eft coniunda.qualis 

 cft iniilis bombycinis & operibus alfabVe favSis. Trior illa 

 fubtilitas non cfV de eflentia Mctaphyfices , fed cft ^uo- 

 rundam Meraphyficorum vitio : poftcrior cll: de cflcntia 

 laudatilfyjiaf huius.difciplinx: vtpote qu.-c perfcquitur les 

 f;cncralilfimas & aitiflimas. Hic crgo cogitgtur ifla:.^ per- 

 fona, ad rem non valet confequemia : F.rrata artifictim von 

 funt imputandaipfi arti:Ars aliter ccnfideratur in ideafiue 

 naturafu.i. aliter in fubjecio ,fiee indiiiidtio. Volcbam hic 

 retunderc hominis cuiufdam non hominis (quis cnim ho- 

 itiinem ^ia^cXwra.rci dicat homincm ? ) nugas ,quaseuo- 

 muit in Synagoga fua metaphyficaf Av«fiW. Scd re melius 

 expensa,fatiusVuit vifum , obfcuri tencbtionis nomenin 

 lucc non coUocarc. 



/ /. TranfcerjdentUfHm , epuA in ommhns pr&dica' 

 mentls locum habere pojfmt. 



Tranfcendens accipitur tlnobus modis. Nam primo tran- 

 fcendcns eft isXtratiom nohilitatis ^ emincntia. , quod cft 

 fingulariflimum,putaDcus:quiita dicitur, quod diiedc 

 non fit in feiie prajdicamentali, ncquc ab intelieftu nofho 

 capi pofli: cognitione comprehenfiua , vt vocant , atquc ita 

 tranfcendat captum noftrum. Deinde tranlcendens dicitur 

 ratione ccmmunitatis , quod non cft in vno aliquo prardica- 

 incnto,fcd in omnibus. QjJO pafto hic accipitur, ita vt tran- 

 fcendens idem fit, quod generaliflimum , & fuperids omni 

 pr.-edicameto, fiuc tale quod pracdicari potcft de omni ente. 

 Subjeiflum itaque Metaphyfices,principia fubiefti , & illius 

 affciflioncs rcftc appellantur tranfccndentia.Tametfi enim 

 tria '\\\3.,vnitm,verum, fco«tt»j, infcholis dicuntut tranfcen- 

 dentia : hoc tamen non obftat , quominiis rcliqua ctiam 

 dici poflint tianfcendcntia : cum illa fic vocentur per excel- 

 lentiam,qux- nihil detogat alijs.Tranfccndcntia igitur funt, 

 quarnon poflunt liniitati ad certum genus fiuc pt.cdica- 

 incntum,fcd ita excedunt cuiufque gcncris latitudincm , vc 

 in omnibus fint prxdicamentis. >. g- cns nccin fubflanti.T, 

 nec in quantitatis categoria locari poteft.fed in quauib pio 

 rcbus fubicclis.quibus attrlbuitur. Vnde patet veritas illius 

 theorematis ; Tranfcendcntium non datur perfeBa difini- 

 tio. 



lll. Subje&nm traElationis tetale & aJtetjuatum 

 Afetaphj/ic£ efl ens in tjfnantum ens , hoc eji , ens 

 reale jpoftiuHm, (fr perfe. 



Subieftum tradationis Metaphyfices eft toralc vel par- 

 tialcjfcu adiquatum vel inadarquatum. Sub echim totale & 

 adiquatum cft ens quacns, id tft, illud cns.quod terminat 

 intelledum vltini6:ita vt vocula,5«<jfiue^««/f»«; accipla- 

 turnon reduplicatiue (fic cnim coniprchcnderet omnc gc- 

 nus cntis ) fcd fpccificatiuc , ita vt hic fit fcnfus, quatenus 

 eft rcilcpofitiuum , & pcr fc. Tamctfi cnim Mcraphyficus 

 cxplicat quid fit notio fccunda fiue cn>. iationis;huc tamcn 

 non facit diiciftc &; primario , fcd indircde Sc incidcntcr, 

 quatenus aiialogiam habet cum ente rcali.Idcm iudicium 

 cft dc cnte piiuatiuo & per accidcns , quod hic cxplicatur, 

 quatcnus hahct fiinilitudincm cuni ciite pofitiuo & per lc. 

 Atque hoc eft fubjciftum primuni primitate adnquationis.vt 

 vocant : quia ens quci ens cft fimpliciflimus & gcncraliiri- 

 mus conccptus,qui ad.rquat & cxhauiit totam rcrum latitu- 

 dinein. Ens dico reale : quia ens lationis non eft cns nifi 

 propter rcalc, ita vt ens reale fit tcrminus abftradininic &: 

 gencialifliinc confidciatus. Subicifli huiuspartcsdu.i- lunt, 

 rcs conliderata & modus confidcrandi. Res ccnfidcrataSne. 

 materiale, eft ri cns:modns cor.fi dcraticnii fiuc fotmale la- 

 tet in vocula ^uatenus , qu.T fubindi«st intcrnam cntis na- 

 turain & quidditatem , quam prima philofophia cxplicac. 

 Sub eciump.irti.ile cftptimnni , vcl non ptimum. frii/ium 

 cft ta!e primliate vcl lerfecli^nit, vcl attributionts.lUud cft 

 Dcus ; quia Deo tanquam nobiliflimo cnti appIicAntcr tcr- 



miMi nobilifnmnlftud cft fubllantiaiquia fubftantir fccun^ 

 duni prius,fiuc primaiio.tiibuuntur iranlccndcntia , coquc 

 nicdiante ccnucniunt accidcnti tanquam miniis priiicipali 

 ;'in.ilogato. Dcus autem non cll fubjciftum tradationis, fcd - 

 cpcrationis in Mftaphylica Eteniin cum Mctaphyfica fic 

 difciplina gcncralifrmia &: vna, non potcft habcre duplex 

 ob)tC^um, vidcl. cns & Ocum. Ens quippe tft vniuerlalilTi- 

 nium qiiid, Dcus vcro tft cns fingulatiflinium. Snb ecium 

 no7>-primiim cft, quod qunquo modo doceturin prima phi- 

 lofuphi.i, vt cflcncia, vnitas quaniiras,& (\m\\\z.Subeclt<m 

 porrii informatt^nii cft ingenium Mciaphyficum , quod 

 ainat cognitiontm gcncialiirimaium •iet\\\\\.Sub)ef{i<m ope- 

 Tationti funt ir.Ietiorcs dllciplim &: vel inprimis SS.ThcO- 

 logia,ifcinquc c dilciplinis philolophicis pr.Tcipuc Logica. 

 ~Vndt<-of&ulum intcr primam rhilofophiam & Logicam rc:- 

 lc ftatuitur. 



Pi^. ''Ens eft meta & ape.v conceptuum , aded^tie 

 prirnum cognitujn. 



Ens eft genus fimplicicci rummnm &: gen^craliflimum: 

 quia omnia.qu.r aliquod cflt- h,ibent,ambitu fuo includit,&: 

 dc omuibus pr.rdicatur in quid,pr.Trdicationc totmali , non 

 dcnDminatiua,quaIis eft pridicatio accidcntis dc fubjctlo. 

 Hincin pra-dicamcntis vltima rcfolutin fit in conccprum 

 entis : vt fiqu.xrasquid fil homo,rcfpondcbitur,animal. Si 

 vlteritisquxras.quidfiianimal.refpondcbitur corpus:porro 

 quid corpus, fubftantia finita:tandem cjuid fubftantia , ens. 

 Et hic efi ftatus llue teiminus conccptuum. .^tquc hic eft 

 afcenfus &c dcfc;nlusentis. Deinde cns dicitur primum co- 

 gnitum : quia omnium primo formatur in intelle<flu, tan- 

 quam terminus geneialiirinius, & proiiidcnotiflimus.Hinc 

 cnsdcfinitur, quod fit ilIud,quod ab inicllcftu noftro con- 

 cipitur tanqul notiflimum. Et in ptimo piincipio, Jmpojfi- 

 hile eft idem ejfe ^ non ejfe , occuiicie opoitet terminos 

 primos &:gencraIifliinos. Sed obijcis , intclligibile clTe fu- 

 pta cns,itc'mquealiquid. Nam etiam to nihil cftintelligi- 

 bile , ita vt Nihil & Aliquid fint fub intelligibili tanquam 

 gcncrefummo :& eflrentia,itc'mque priuatio dicuntur ali- 

 quid , non vcro ens. Rcfpondetur i. Subjcfta fcientiarum 

 non debcrc limitati ab accidcnte fiue ab externo , vidcl. a 

 notitia hominis: feddebere confidcrati fecundum formam 

 fuam. lam vero cns ratione fua: entitatis , non intclleftio- 

 nis noftra:,obtinct formam fuam. Et intclligibile fundatut 

 in efTentia , & eft aliquid refpccliuum , quod poftciius eft 

 abfoluto. Etenim ficuti res fc habet in efTcndo^ita in intel- 

 ligendo.x. t» nihil,per fe quatenus nihilell, non eft intel- 

 ligibile, fedquaicnus concipitui tanquam aliquidiquomo- 

 do dicimus priuationem cognofci pei h.lbitura oppofitum. 

 3. Priuatio eft ens & noii-ens,diucrforcfpciftu. ^.Eflcntia 

 noneft ens,fed principium entls , fi quidem ens (umatur 

 adjcifliue tanquam concrctum. Alias , C: ens fumatur fub- 

 ftantiuc,quatenus eft abftia(flum,eirentia&ens idcm funt. 

 Prioii modo accipitur ens , quando (ic definitur: Ens cft, 

 quod eflentiam habet : pofteriori modo , quando dicimus 

 D E V M efli^ cns. Tum enim abftraiftiue fumitur, ita vt hic 

 fit fenfus, Dr. vs eft effcntia. Porro quando dicimus ens 

 cflcgenus gcncraliflimum, intclligere oportctgcnus ana- 

 Irgicum, fiue Trfcs i». Dicitutenim dcrcbus fubjciflis im- 

 qualitcr : quia D £ v s eft |U«A<i-«ii'»,creatura per participa- 

 ticnem ; & fubftantia magis cft cns quam accidcns ; & ens 

 rcale magis cft ens quam intcntionale.Vnde folent diccrc, 

 cns dcD E otantum dici vniuoce, id cftpeifcifte ; decrea- 

 tuiis analogice , id eft impetfeifte ; de non entibus fiiftis 

 arquiuocc, vt ciim mons auieus cogitatui. (Vviid audio , in- 

 quis,aii cns cft fupra D £ v m ? Eft,inquam , rationc pr.-rdi- 



■■ cationis fine notionif, qu.r noftro conccpti;i cft accommo- 

 data, non laiioncalicuius dcpendcnti.T. Prartcrca , inquis: 

 ciimcns dicatur de D E o vniuoce , cur appcllatur genus 



^analogicum ? Refpondcojioc ideo fieri,qu6d analogicedi- 

 cantui illa pra'dicarl,qua: de aliis dicuntur lccundum prius, 

 dc aliis fccundum poftctiiis. Ad extremum obferua , ens 

 hic potiiis nominalitcr accipi.quam participalitcr.Hic cnim 

 fpcL^arur ipfa efTentia^quam cxpiimunt nomina, non aclus 

 fiuc operatio, quam includunt patiicipia. 



V. Metaphypca confderat ens ejna ens,fecundum 

 conceptum indijferentini, & rcflriUionis. 



Ccnccpttts indijferentin rpcflatur in partc gencrali:fo»- 

 ceptus reftricfionis in parte fpcciali. Ibi ens confideratur, 

 quatenus cft ccntrahibilc a fubftantia Sc aCcidcnte , hic 

 quatenus contrattum eft- Itficnimtota Metaphyfica cft 

 gcneralisinontamcn omnes ipfius paitcs xque funt gcne- 

 lalcs. Scd melitis cxpliccmus conccptum indiftercntix. 

 Scholaftici dicunt.fubjciftum Mctaphvficcs eflc: cns imma- 

 tcriale fiue abftiaftiflimc fumptum. Abftraftio illa eft du- 

 pkx i fccundilm clTeQtiam , Si fccundnm indiitercntiam. 



jil/J!raaa 



An cnj fit 

 gcn s (iin- 

 plicic.r sii 

 111 UHi , Sc 

 pfiiiuiin cQj 

 giiuuin^ 



Quomoiio 

 prima phi' 

 ioloj/hij cx. 

 pcnJu cnsi 



