.iicyuop^dl^ Lib. X L 



Exempli gratla: auatitia eft priuatio (tuc abfentia liberali- 



tatis : quam ncgationcm fcquituraftus malus, qui fuhinde 

 repetitus patit habitum malum. Atque ita proprie fumitur 

 non-cns. Sumitur etiam interdum c.uachrejlice : vt cjuan- 

 do apud Platonem non-entia dicuntur , qua; pcrpctuo flu- 

 unt, vti funt tes materiatx & fub fcnfum cadcntcs : idta: 

 autcm, & ca qua- fcmpet fc habcnt codcm modo, dicuntur 

 cntia : v. g. idca hominis abfolutc cns cft, homo fluens Sc 

 fub fcnfum cadcns dicirur noncns : quod vcrum eft in 

 lenfu compatato. Nofi-em coty^flexnni eft propofitip falfa. 

 Eftquc talc vcl fimplicitcr , vel fecundum quid,_ lllud cft 

 impoffibilc , &; Lof^icis dicitur propofitio nccellario falfa: 

 •vt , Bis bina non funt quatuor ; Iftud eft propofwio contin- 

 ffenccr falia , vt Matthias Imperator recuperauit Orien- 

 tcm.Alij (ic docent de ente complero & incomplcio.Cowj- 

 plexio Sc incomplcxlo cotingit tribus modis. i .Vcce tanthm i 

 quando vna vox plures res fignificat : vt,Lego, Scdcnt- hic 

 cft incomplcxio quantiim ad vocem , fed complexio qiian- 

 tiim ad rcm. Dcnotantur cnim ifta duo , ai3us& perfona. 

 x.Rc :ant!<m;<\\iiX\io vna rcs duabus vcl pluribus vocibus 

 fignificatur.vt animal rationaic, redcmptor genetis huma- 

 ni. 5. Voce jy re fimid:vi,DQas, Dcus cft fummum bonum. 



A P. 



I I. 



inen. 

 luit 



De Epntm. 



PR/€CEPTA. 



Prineipi» 

 entis quo- 

 mo^o diffe* 

 rani a fc in- 

 iiicem,& ab 

 cntc? 



-■^^■3 Rincipia entis funt eflentia & exillcii'- 

 ' ^■' x\7i.:qus,alih dicmtur vc\omtx\X.z. 



Eflrenciaeftpiimumentismomentumj 



quo aliquidclTe intcUigiturj^z/wquidditas & en- 

 titas. 



Eius occutruni proprietatcs & diuifioncs. 



Pioprietates dux funt. i. Elfe indiuifibilcm, 

 ideoque non rccipere magis & minus. 1. ElTe 

 formam communem fiue generalem , adeoque cffe 

 primum'& radicalc principium operandi & co- 

 gnofcendi. 



Edentia: diuifiones tot funt 5 quot funt ipfiuS 

 cntis. Hinceirentiaeftrealisvelimaginaria,fim- 

 plex vcl compofita, permanensvel fucceffiua, in- 

 dependens vel dependens,&c. de quibus fuo loco. 



R E G V L iE. 



/. Pnticipia entts dijfermt vel ratior:e,velre,tum 

 afe intiicem , tnm ab ipfo ente. 



Principiaentis funt vel efTendi, velcognofcendi : e qui- 

 bus illaincoplexa, ifta complexadicuntur. Dc incomplexis 

 hic nobis eft fetmo. Nam complexafpargunturpcrtotum 

 Metaphyficx campum. Incomplcxa ptincipia vno rerbo di- 

 cuntur momenta : quod fmt maximi momenti, vtpotc cau- 

 fr;& veluti rainima: particuli, in quas ens potcfl & debet 

 relolui ; & denique quia coh.xtent , vti duo momenta ncxu 

 ari-^lilTimo & indiuiduo cohaircre deprehcnduntur. Atque 

 hxc dicuntur momcnta naturx. Momenrum ptimum cft 

 cilcntia, momentum fccundum cxiftcntia. Qjio pertincnt 

 illa vulgata axiomata : i. Ens in ditobns fonitur mcmentis: 

 fer principia in primo, per ajfeliionei in ftcundo. Vbi pcr 

 principia intellige materiam & foimam i per affcAioncs, 

 c-Aiftcntiam. Nam radicante clTentia ens ingtcditur fecun- 

 diim cflcndi momcntum. Hinc affeilio dicitur cns perficcrc 

 x«7' t^KWiic, non x-eiT »5-(«». 1. Compofitio eft ucl primi mo- 

 fienti, i materia, ^ forma : velfectmdi momenti, e fnhiefh 

 ©> accidcnie. 5. DiJJerentia fnbftanti.ilis fpeciem conftituit 

 n/ primo effcndi momento : dijferentia r.ccidcntalti , ( qu.-c 

 Latbaris dicitur cxiftentialis & 3.ffi;iYtoni[is) in fecuniio na- 

 tura.momento. Qu.i; axiomata vt rcfle intclligas, fic habe. 

 Eflcntia cft primum rci momcntum , exiftentia fccundum. 

 Scd quia cffcntia rcfpicit formam in fe, exiftentia formam 

 vellitam afFc^fionibus fiuc proptictatibus, fit vt afFeLlio- 

 Bcs dicantur clfc fccundum natur.i; momentum. Porro cf- 

 lcntiam & cxiftcntiam elTc principia entis ineomplexa , lic 

 patet. Fotma rei cft principium intrinfecum.At elfcntia cft 

 torma entis, & cxiftcntia forraa exiftcntis,quemadmodum 

 jufticia cft foima jufti , & fapicntia llipicntis. Abthaaa fi- 

 quidcm funt form.r concictotum. Hic duo piincipia entis 

 diftinguuntur a fc inviccm vcl rationc, caquc vel puia, vd 

 formali ; vcl rc. R.rtionc pur^ diftinguuntur in Dco , in 

 quo cllentia & exiftentia funt vnum piane & idcm,fcd pro- 



pter noftrum concipicndi modum diftinguuntur , ita qui* 

 dcm vt efTentia D e i flatuatur refpiccre proprietates illas, ; 



quK non funt aftuolx^vc cft immutabilitas,fimplicitas, im- 

 menlitas,icefnitas ■, c.viltLncia vcio Deilu vita, qua: rcfpi- 

 ciatproprictates attuolas,vti lunt omnipotctia, omnifcien- 

 tia,& fimiles dim cnim prarter cflcnnam & vitam mens 

 noftia nonpolfit refpiccrc plura fubftantialia , ita vthis 

 duobus includat omncm pcrfcLtiopcm , rcL^iflimc D £ o 

 trihuuntur hac duo natur.r momenta, elfentia nimirum, &: 

 vita. Scd ciim oinn-a fint vnum in elfentia D e i , non nili I 



rationedicuntur h.-cc duo momenta in D E o difFetrc. Ideo ' 



ctiam cfrcntia D i i cft ipfc D e v s, non autem cft forma 

 D E i,ficuti clTciuia dicitur foima cntis creati. Qu6 pcrti- 

 ncntilla diifia : EJJentia ilUmitata ^ ejje illimitatum non 

 differunt : Abjlract.i prddicantnr acciirntiiis de Deo qtihm 

 concreta : Hihil de Deo prjtdicatur in quale:tdem in Deo e/i 

 §laod cffe, (^ 6)ho effefd eft, ipfiut effenihil eft alind ciuam 

 effentia. Ad crcatuias quoj attinet , eflcntia & eiiftentia 

 ibi diffcrunt vcl ratione, vcl tc. Rationc fcilicet non pura, 

 vti in Dco,fcdformaIi,idert, ta!i, vt ifta diftinilio Labeac 

 filndamentum in re. Huiulmodi diftinftio cernitut incer 

 fubotdinata,puta intergenus & fpccicm.fpceiem & indiui- 

 duum,omrtin6que inter natutam indcterminacam & deter- 

 minatam,atque adeo intet effcniia & exifteatiam.QuT: di- 

 ftinftio ab aiiisdicitur diftiniTliorei. Rcdiffeiutefrcntia & 

 cxiftentia, quando ens cofidetatur in potentia.Na cnspo- 

 tcntia nondum habet exiflfciam, fed tamenhabete poccft, 

 Quareciim eflentia& cxiftentia ibi feparcinur ,rcdc in- ■ 

 ter illa ftatuitur diftinftio realis. Acque ita differunt cflen- 

 tia& exiftentiaafe inuicem. Ab cnte differunt velratio- 

 nc tantum, vt in D e o : vel rcipfa, vt in<:reituris. Nam ibi 

 forma difTert rcaliterafoimato.Hic obferua tcrminos me- 

 taphyficos vel D e o canrum ttibui.vti eft aftus puiilfunus: 

 vel crcatutis tantum, vti eft poccntia palliua; vel D £ o& 

 crcaturis fimul, vt eft cflentia. 



/ /• PrincipiA emis non ftmt caufA interm preprie ah princi 

 di^d yide/i, TnAterici & forma , fed tantum ratio- V}^ «""=■ 

 nes tnjerentes , fecttnditm cjitas conceptns pojtenor intemjc? 

 aprioriducit originemj itemque dHtformi». 



Noa eft autumandum efTcntiam & exiftentiam eiTc vei 

 luti materiam & formam , caufasintetnas proprie diLlas. 

 Non ita.EfTentia iiquidem & exiftentii fe habent vt fotma, 

 ilia quidem generalis , ha:c fpecialis. Ideo dicuntuteflc ra- 

 tiones inferentes, it^mque caufr formaIes,ita vt conceptus 

 • eflcntia: lit indetetminacus & generalis, conceptus exiften- 

 tia: determinatus & fpecialis. Si tamen velis eflentiam ap- 

 pellare materiam, qux & ipfa indeterminatacft, memine- 

 lis hoe fieii pofle populariter. 



/ / /. Effentia non recipit , & reclpit magis & 

 minus, 



EiTentia non rccipit gradus in eadem fpecie : quippe qiis 

 polita eft in punfto , vt loquuntur , id eft , eft indiuifibilis. 

 Vndc confcrri folet cum numcio. Quemadmodumenim 

 numerusidemnon manet, fedfit diuerlus , fi ei demas vcl 

 addas vnitatem : ita etiam cflentia non manet vna & ea- 

 dcm,fed fit diuerfa, fi quidquam ei addas vcl dctrahas. Ni- 

 mirum vn.tquxque eflTcntia fuam habet perfeL\ionem,qua; 

 ncque exccdi,nequeimminui poteft: ita vtin effentianon 

 habeat locum multitndo. Scd obiicis entia pcr accidensy 

 vti funt coIIcLliua, &qualitatcs: e quibus illa multiscon- 

 ftant pattibus & pattium aggrcgatione , haj dicuntur ad- 

 mitterc gradus liue magis & minus. Adprimum refponde- 

 tur.rcgulam intclligendam eflc dc ente per fc,vbi eft vnica 

 ctfcntia pofita t» ar»>cii , in indimfihili,feu infeBili. Ncque 

 cnim hic poteft ficri cfTcntix additio vcl diminutio, Sed in 

 entc peraccidcnsres aliter fe haber. Ibicnim eflcntia in- 

 tendi vel remitti potcft- additione vel detraftione partium: 

 vt in S. Ca:na,qua: conftat adionc terreftri & ccelefti, for- 

 madicitur conftaic multis partibus fiuc aflibus. Dcinde 

 quod attiuet ad qualitatcs, illx tccipiunt gradus, fcu magis 

 & minus,non ratione clfcntis feu definitionis, qui nuUibi 

 variatur,fcd ratione i/^«|i|iwf , fiue fingularis inha;fionis in 

 Jioc vel illo fubjcLlo. Ita fidcsfrlvifica in gencrc, ratione 

 cilcntia: fu.-B vna cft & fimplcx, non variata gradibus ; fcd 

 fidcs in hoc vel illo indiuiduo eft major vel minor. Idcm 

 de calorc & fimilibus qualitatibus intellige,qua:admittunt 

 partes graduales rcfpcftu cxiftcntix. Vitimo loco obfer- 

 uandum eft , regulam propofitam veram efTc dc efTentiS 

 abfolute in fe confiderat.a , non vcro quatenus cum alia 

 comparatur. Itacnim cffcntiacft genus analogicum, ficut 

 & cns,idc6que admittit magis & minus. Sic v. g. cfTcntia in 

 eadem fpccie , puta humana,non rccipit magis &minus: 

 fed eflentia D E i eft pcrfccTiior quam efTentia creatur.r- 

 Hincefle DiE 1 dicituc pcrfcilum,creaturx diminutum.Et 



quinque 



An effent;< 

 tccii^i.ii ina, 

 gis & mi- 



