14 



Encyciopedije Lib. X I. 



Quot rnu 

 no:.c vni- 

 l.1»is ! 



Qnot lirt 

 ((\acln« vni- 



Sic rcc^num illud Jicitur vnum,c]iiod non cft Qiuitum i.n fc>&c. 

 Opovtct autcm hoc in loco intclli};crc indiuificncm cntitati- 

 uam.non tjuantitatiuam.lli.-i cll , qua ens ita cft ccparatum.vt 

 m luicflcntia non fit i lcipfo dillinaum & v.igum, & potcft 

 dici indifcrcpantia cntis a (cipfe.rta cft.qul rcs maihcmat.c^ 

 »,on poirunt diuid.,vt vnitas & pufaum. Sic & diu.fio duplcx 

 cfl.cntitatiua & ciuantitatiua.lUa cll,qua cn. lcp.-natam & di- 

 ftmaam ah aliis naturam ol.tincr, quomodo Dcus dicitur di- 

 rtinftus ab aliis : h.TC c(l,c]u-. ali.iuid c(tdiuilihilc in partcs.ex 

 qu.bus cft,vt ouando corpus diuiaitur in mcmbra lua.In lum- 

 ma Vnitas hic eft ccrtituJo & couft.;ut!a cllcnti.T : & d.citut 

 tranfccndcntalis, cui oppon.tur numcrahs (lue Arithmetica. 



/ K Vnitatis not£&proprietatis tres funtjejfe prlr/iam 

 pien/itrar/homnia Cftiferuare, & cjfe origlnem concordii. 

 Frincipo vnitas cft pvima menfura in quoiibet rerum gc- 

 ticve,iiaquidcm,vt neccflc (it,omncm mulritudinemreduci ad 

 aliquam vnit.^icm. Sic quia oninis crcatura cft aliquid mul- 

 tuni icfpcctu Dci,cuius cflcntia pcrfcctiflime vna cft , idcirco 

 omncm crraturam ad vnitatcm rcduci oportet. Sicut enim ab 

 \no Deo funt omnia,iaiiquani a primacausa cfficicntc : lic ad 

 ipfum dcbcnt rcfcrri omt)ia,tanquam ad primum & fummum 

 finem.juxta illud : On.nia ab <vno, -jero, bcno. TS-rgo omiiia ad 

 'V7iinn,i:cruvi,lor.ii'>i. Si vcrocrcaiura reccdat aprimailla vni- 

 taic.neccflum cft ipfam cuancfcctc. In crcaturis quoquc quo 

 quid magislcll vnum.eoccnfctur pcrfcflius. Hinc ihcorcma : 

 &iuldquid difedit ab V7iitale , difcedit vcl in nihilum , vel in 

 tiifinitum^A cl>,falfum cft. \\cm:Vnitifs eft menfurd mhltitudi. 

 «a.Nulla liquidcm d.itur multitudo,qu.T no dc vno participct. 

 Sic qux niulta lunt partibus.vnum funt toto ; qux multa funt 

 numeio,vnuni funt Iptcicvel gcncrc : imo omnia^quarcuncjue 

 • rcucra clVe habcnt , vnum funt rationc entis. DeirJe vnitas 

 confcruat omnia cntia , adco quidcm, vt quo magis cns acce- 

 dit r.d vnitatcni,c6 d.utiiis duret ; quo autcm magis rccedit ab 

 vnitate , eo magis ad interitum vcrgat: quia vt vnitas rem 

 confcruat, lic multitudo deflruit. Ideo Chridu."! ai: Matth.ii. 

 Omne rcgnum diuifumin fcipfo,vaIlati.'Et Hippocrates alle- 

 g.tntc Gakno fupcr f.njhor. Si homo cfl"ct vnum,?»j«/V,nun- 

 quam dolcrct. q. d. corpus humanum ranidiu vacare cruciatu, 

 quaradiu in co m,-inct vnitas flue harmonia tcniperamcnti. 

 Nimirum vnum& honumconucrtuntur. Dum ergo rcs vna 

 cft, bnnacft, & viciffim. K\nc tertio confcqultur , vnitatem 

 efie fontcni 5f origincm omnis Iimilitudinis, conuenientia;,& 

 concordix, Ilcuti multitudo contraeft origoomnisinxquali- 

 tatis, diflimilitudinis, & difcordi.T;. Vnde intelli^itur, cur in 

 Dto nulla (it diflimilitudo: quia fcil.fumma ibi eft vnitas:cur 

 itcm concordi,^. res paruicrefcant : cur dcnique philofophi 

 dicant : Sicuti re: fiudet confrruare ejfentiam, ita ^ vnitatem. 



V. Sex fimt gradiu vnitatis in rerum vnluerfitate. 



In inf.mo gradu cft minima vniras, qua- dicitur aggrcgatio- 

 nfs & curouli,&: quidcm abfquc otdinc:quomodo aceruus aue- 

 ji.T diciiur vnus. E: hxc collcirLiua dicuntur fortuita,cafualia, 

 & inovdinata. Infccundo sretdu cft vnitas ordinis, (iuc aggrc- 

 ^ationisordiiiat.T : quomodo cxcrcitus dicitur vnus. /» iertio 

 f^radu eft vnitas rcfptiftiua ,"cuius varij mo.li colliguntur cx 

 jocis inucntionis : vt tes dicuntur vnum gcnere, (pecie,causa, 

 fubje>5lo,nccidcntc , & limilibus. In ijuarto gradu eft vnitas 

 abfoluta, liue numcri , ci\m rcs dicitur vna numcto. In quinto 

 gradu cft vnitas vniucrlitatis,cum res dicitut vna vniuerlitate, 

 hoc cft ita.vt nonh.ibcat fimilc : quo pacto fol dicitur vnus. 

 fit hoc modoaliquid dicitur vnum ncgatiue. Infexto Q?fu- 

 premogrgdn eft vnitas limplicitatis , qus competit foli Dco ; 

 dluippe qui fo!us ita eftfimplcx, vt ncc lit compofitus ,nec 

 componibilis.Qj.ioctiam pcitinet illavnitas,qua tres pcrfon.r 

 SS. Trinitatis dicuntur vnum per identitatcm eflcntia: , fiue 

 i/Liexr/oi.D: his Icx gradibus tencantur ifta axiomata. i.Vni- 

 tas cumuli cft orr/nium mlnimn.i .Vnilas nuineri eft maior quam 

 jpeciei, (^ hic maior quam generis. 3. Vnum fer fe tnagis eft 

 vnvm quam vntim per accidcns. Etcnim vnum per fc habct 

 vnam Ipccicm pr.vdicamcntalcm,qu.r pcr vnam dcfinitiontm 

 explicati potcft,(iuc rcs lit limplex, (lue conipolita. Scd vnum 

 pet accidms non lignificat vnam curis fpccicm in vna aliqu.r 

 catfi>or:.i: vt cirm dico.Pauhim & doc^um cflcvnum, vcl ics 

 clfc vnum infitione , coni,rau, vinculo, iinpiicationc, glutinc, 

 lurma.vcl difpnfitionc,vt in pl.mtarum indtione; combinans 

 aflcribus, fafciculo, ncxu parr.um, ca'cco ,& acic vidcre cft. 

 Dairur ramcn 2tadus vninnis in vnitate illa pct accidcns. 

 4.Vni-m T>ei eft prima ^ perfectilfima. .\b liac igitur pcndet 

 omr.is crcatuiaru vnitas. ^.Vnitas trmifcendentalii ejl dignior 

 numerali. lUacnim norat evclufioncm numcri,h.TC non item. 

 f,.Vnitas abfliita e(i tnaior qnam reJpcBiua , fiue illa, qu.r ta- 

 lis eft pct vnioncm.7. J'i.itasfngularis eft maior quam vniuer- 

 falis. Illa quippc eft indiuidui fcunumeii: hxc cft rcfpcclu 

 fpecici & ^canx^.^.Vnitas formalis eft maior quam vniuerfa- 

 /ti.Vnitas quippeformalis cft intcr ca, quorum vnum includit 

 altcrum in fua rationc fotmali , vti funt animal lationale & 



homo.9.r»;V«i tantl eft maior,quanto dignior efl ifftai caufa: 

 vt vnitas C h r 1 s T i &; Ecclcfia:, panis facramcntalis & ccr- 

 poris C H R 1 s T I, eft potiot quam vnitas fafciculi:& vnitas 

 cfl'cnti,-r in peifonis SS.Trinitatis cft maior quam vnitas pei- 

 fonaiis duatum iftCHRi sto naturarum. 



^'/. Afultittido tranfcendemalis opponitur vnitnti Quomoi 

 tranrcendentali contradiClorii. '""'""'^ 



. . I 1 • ■ • 1 ,• • r ■ ■ r VnilMI 



Multiturfo opponitur ynitati qaadruplici oppolitioms Ipc- ponstut 

 cic. Primo lelatiuc , quatenus multitiidocomponitur ex vno, 

 atquc ita pcndctab vno. Vnde vnum dicitux principium & 

 nicnfura multitudinis. X)e/«i/f contrarie , quatenus vnum & 

 niultum confiderantur tanquam di^ pofitiua, quorum vnum 

 txdudi: omnem diuifibilitatcm, altetum admittit. Tertio pri- 

 uatiuc , quatcnus vnum eft indiuifum , multum diuifibile , vcl 

 diuifura.Et hocmultum'propter diuifionem multipJica: eufia. 

 Vbi cnim diiuditur entitas, ibi mox onuntur plurcs cntitatcs. 

 Vndc multa dicuntur,qu.T inter fe diuila funt:(iue finYnumeio 

 niulta,fiue genere,fiuc fpccic. Sed nullaharum oppgfitionum 

 hic attcndltur. Nam ficuti cnti opponiturens, ita vniopponi- 

 tur non-vn\im,oppofttione coniradi3oria,h& vtmultitudo tran- 

 fcendcntalis fit incertitudo & infinitudo fiue indcterminatio, 

 qua: eft inter maximaphilofophia;& theologia: abfuida. Vn- 

 clc natuta dicitur abhorrcre a tali infinito,& a progrelTu in in- 

 finitum. Sicut cnim cns & vnum conueituntur , ita quoquc 

 non-cns & m^iltum fiue non-vnum, vt ncmpc non-ens fi: in- 

 finitum , indeterminatum, & multiplex in fcipfo, atquc adeo 

 naturi contrarium. Multitudo itaquc hoc loco non eft multi- 

 tudo numeri,qui bona cft, fed inccrtitudo ,infinixudo,& eua- 

 gatio atque indcterminatio.Quo pcrtincntilUa diLla : Nuliur» 

 malum eft folumiAliud ett alio malum-.Dato vnoinronuer.ientl, 

 dantiir inftnita : Virttts eft fimplex, vitium varium ; Vefeclu4 

 nonpoteft numerari : Omne malttm eft foecundum : Mohilis ^ 

 varia eft fermi natura malorum : Infinitum eft non-ens : Per- 

 tterfum no,n foteft dirigi : Multitudo eft caufa confufionis : Vnio 

 eft ajfecla entitatis,multitudo nuUitatif. Qus di<fta ob oculos 

 ponimt proprictates multitudinis tranfccndentis , plan^ con- 

 trarias ptoprietatibus vnitatis. 



C/J/. VII' De Vmtatc^. 



Pk.>ecepta. 



I Erkas eft congruentia leu conformit;» rei cum 

 intelledu fuo. Eicontradidotie opponitur fal- 

 fitas. 



Veritatis occurrunt proprietates &: fubieda. 



Proprietates veriuatisfunt, elfe funplicem , inui- 

 d:ani,& difficilem cognitu :cquibus dua; priores pet 

 fe infunt veritatijtltima pcr accidens. 



Subic(fta-veritatis funt res ncceflari^, vel contin- 

 gcntcs, 



Veritas rerum neceflariarum pendet ab intellcdu 

 Dei. Einfmodifunt res natHrales,pHta lapis,homo. 



Veritas rerum contingentium pendet vclab intel- 

 lecftu Dei , vti in rehns moralibus & [pirltHalihus : vel 

 ab intellciftu hominis,M inrehtis artifcialihus (^ me- 

 re citiilibtis. 



R E G V L ./E. 



7. Veritas tranfcendentalis eji affeElio entis,per cjitam ^"^^^ 

 ens participAt illam effemitim,^UA ipfi infua fpecie dehe- trani"< 

 tur, c^uatemii adintelleUumfiue ideamftam ordinatur. 



licii 



Tetmini mctaphylici propter latitudinem & gcneralitar.cm 

 fuam va'de funt ambigui. Nccefle igitureft, fi cxpedito pedc 

 hic velimus progredi , vt ambiguitates illas tollamus. QuoJ 

 j.im faciemus in vocabulo veritatis.Veritas itaq; cft vcl incom- 

 plexa,vel coniplcxa. Veritas incomplexa dicitur vctitas rei,ve- 

 ritas in eflendo, metaphyfica ,tranfccndentalis, per quam ens 

 cft vcrum.id cft, ada;quatum luo intellciflui. Hic quippe ve- 

 liias nihil cft aliui,quam conformitas entis cum idca ill.i , ex 

 qua clfe tci mctimuv.Hinc philofophi rcfti allcrunt,formale 

 vcritatis clTe rcfpcilum adintelleitum fiium,fccundilm quem 

 ail.Tquatc menfurati potcft. Hic auteni in rebus crcatis ita fe 

 habent.In Dco cnim vcritas non pcnde: ab idea : vtpote qu.-E 

 eft caHfaicrum cxtraDcum.Etita vcrum fotmalitcr notat ens 

 ct'. connotatione ordinis adintellciftfi, qui eft ipfius excmplar. 

 Metimur autf efle rci vel cx intcllcftu diuino,vcl cx intcllc<fbi 

 humano:ita vt vciitas rci re<fle dcfiniatur participatio eius ef- 

 fcntii,qii,TCuiq; in ea fpcciedebctur^quatenusadintellcftum 

 iinc iilc.i luam ordinatui.Resquippequ.TUbct habet eircfiimCi 

 juxta fuum intcllcclum & conceptum.Ita res naturalcs.mota- 

 lcs,& fupcrnaturalcs dicuntut vcra;,quatcnus habent eflentia- 

 lem rcfpcitum , ordinem , & habitujinem a^ intfll?ftum di- 



Tinum, 



