Metaphyfica^ Pars I. Cap. VII. 15 



niautr. accidentalcm aJ inrellcflum huinanum, iii quo impri- 

 munt fimilitudiiiem fuiim (iuc Ipccicm. Mctimur cnim veii- 

 tatemiftaium rcrum cx iii:e!leftu Dei , quatcnus Deus rcs 

 omnes connolcit cogaitio.Tc pra;1;ca. Quod attinct ad rcs ar- 

 tificiales & m'.'te ciuiiet.iliamm v«ntatcin mvtimurex con- 

 ceptu hominis operantis. Alij dicunt,verum elie id.quod cil, 

 vticflc dcbet. Scd hic porro i.]uxritur,t]iialis rcs cflc debeat ? 

 Vbi faneofoitct tecu rcre ad idea;ii,vndc rcs pendet-Sic vera 

 piiluradicitur.qax eli: conforims cuni idca piiitoris.Et in om- 

 nibus nataralibus.moralibus, ic liipernatutaiibiis illud cft vc- 

 rum , cjuod ongtuit cum uucllccta Dci, hoc eil , quod ita fc 

 habet,qucn)aJmodum Deus lilud pr.irconccpit. Itaquc veritas 

 infett conforniitatcm rci CLiin luaidca, fecundiim quam cire 

 fuum h.ibct i )UXta rcgulam : ('/;./.- res hahct 'vtfitjnde habct 

 vt verA fit : feu ,Vnumquod']iie i.idc habct verum cflc, vnde 

 Jiabet clfe.Hinc patct.quomodo intclHgcnda li.:t iltaaxioma- 

 ta l.SUul hcmo rehus ncn fotcft dare i'j]eritiam,ita necverita- 

 tem. i.Vc-rit.:i in intellecht diiiino .'•_,// archcf/^.T^in rebiii eciyp^. 

 ■^.Detis eft 'vcrus.quiafuo inieU.-ciui eft conforrK<yS.^.Verititi en- 

 tis erjati tota dcfcndcl k Deo , cjiii eft prini.i (y perfeclijfimn. 

 "verrtiis. ^.^tiid<^uid verumeft.propterca -veni eft.tjiiia ad pri- 

 tnam ■verit.ttcm refert:ir.i.§luidjuid non refcrtur ad Deumjd 

 ftatirr. eft filfitm fue ncn-veriim. 7. Deits cft prima iy vltima 

 veritas. Scd jam vidcamus veritatem ccmt le.>:am.,(\\.\x A\cn\iZ 

 propolitionum : cftq; vcl in cogno(cendo,vcl in fignificando. 

 Veritas in cognofcendo eft conformitas intellcvflus cum ic : Sc 

 dicitur vctitas Logica.itcm cognitioms.Eftque vel apprchen- 

 (iua,vcl judicatiua.Ffn/.iJ afprehenfiu.i clt vcl llinplicium rc- 

 runi,vt cum apprchendo niiicm : vcl «onnexionis, vt cumap- 

 prchcndo niucm cire albam , n<'n adhibito judirio Logico. 

 Piior illa appichcniiiia vcritas cft limplex.non complcxa : ita 

 vt veritas limplex polfit diuidi in vcritatem rei & apprclien- 

 {ionis. Veriias ,udicaliiia cll ,qua rcs judicatur efle vera, vcl 

 axiomaticc,vci fyllogiftice. Axiomatici, dum tcrtur judicium 

 de vcritate nccclfaiia vel contingcnti: & dicitur judicium liue 

 verita'. judicatiua cum adhilione. Syllo^iftici, dum mediuin 

 adfeitui ad piobandam propo(itionem:& dicitur veritas judi- 

 caiiua cum difcutfu. Veritas in fgnlficando dicitur veritas 

 Ethica : caque fcrmonis vel fa..^i. Veritc.i fermonis dicitur ve- 

 racitas:eftque harmonia inter aniinum,linguam,& rcm:& hxc 

 dicitur veracitas pcrfec}a,<]U)i oidinatut ad rem lignilicatam, 

 *: ad intentioncm profeicntis.Huic oppouitur imperfelia,o^\ix 

 ordinatur ad intcntionem piofertntis. Veritas faBi cd vcl in 

 judicio, qux eft conformitas agcndi fecundtim juftitiam : vcl 

 in conuerfatione ciam quis fe opcre manifcftat , vt rcdaratio 

 jubet- His iia pixmiflis facile intelligi poflunt ifta axiomata. 

 I. Verilatisgradus tres funt. Confideiatut enim obieiliue & 

 fuiidamcntaliter in rebus, fubieftiue &idcntice in intelleftu, 

 {ignificatiue in vocc.' i.Veritas eft in ejfcnde , cognofcendo,^ 

 fignific.indo. ^.Verilas eft metaphypca,ethica,logica. ^.Veritas 

 eft ajfecliis enti!,vel mentis,vel traticnis.^.Veritas eft in rebus, 

 vt in fuiidt\mento ; in ccnceptu , tiV/iqnam in imaginc ; in voce 

 0- lileris , tdnqnam infigvis externis. 



'_ II. VeritiM entii eitvnica,ind!n!faf&Jimplex,ml- 

 lc^He rnodojfbi ofpcjita & repu^nans. 



Qjiia cns Sc vciiim conuetttuitur , ita vt ficut quidlibet eft 

 cns.ita vcriim fit:neccflc cft.vt ficut eflc-ntia omnium entium 

 eft vnica,indiuila,fimplcx,(ibiquc nonop(ioiita,ita quoque vc- 

 ritas omiiium ciuium lit vnica,iiKliuifa, (implcx,& nullo nio- 

 do oppolita (ibi aut rcpuu;iians. Q_uod paucis ita planum faci- 

 mus. Dcus cft priiiia cflcnti.i,&: vnitas, & vcritas. Idcirco ibi 

 null.i potcft cflc opj-.odtio. Vidcamus igitur, nuni in vcritsitc 

 cicata ra!e quid occuirat. Nihil autcm potcft tale ibi haoere * 

 locum: quia vctitas crcatacftconfoimitas rci cau) rationibus 

 formalibiis cxiftcntibus in intelleilu diuino, lil loquuntur 

 Scliolafticiiid cft,cum ipfo intcllciflu dluinr»,fiue cum idea di- 

 uina.Sicut cnim in rcbus artifiLialihus iftud opus vcrum dici- 

 tur,qucd ad ideam aitificis congruit, puta liorologium vcrum, 

 quod coniicnit cum nicnte fabri qui horologium conficit : fic 

 in rcbus natuialibus.moralibus, & fpiiitualibus id vetumdici- 

 tur,quodconucnit cum mcnteDei vt crcatoris , rcdcmptoris, 

 & fan.lificatori.s.Cum ir.cnrcdico creatoris:quia vnde res ha- 

 bet vt (u , indc quoquc haUct vt vcra fir. Qiiarecum intcllc- 

 iflus crcaturx,non polTit darc icbus elTcntiam^vcritatcm quo- 

 quc illis dare non poicft. Vndc Protagoras & Anaiagoras 

 confutantur,qui rcium vciitatcni in aibittio hoininis efle vo- 

 h.bant po(iiam;vt fi quis niucni d;ccrct atram, ideo atram eflc 

 oportcrc.quia homo tam atram cflc opinarctur.|Rc£liiis fcn- 

 tiunt quidaiii I'latonici , qui magiftrum fuum pcr idcas illas 

 fuas nihil aliud intcllcxiflc putant quain conccptum Dei de 

 icbus produccptis formatum. Rcftiflinic quoquc Scholaftici 

 docent, Dcum cfic priniam & fummam vcritatem rationc cf- 

 fcntix,intcllii'ius,&. voluntatis i (luc in cflcndo, intclligcndo, 

 & volcndo, atquc diccndo ; ita vt veritas Dci tanquam vciitas 

 IMimx eflcntix fit caufa omnis vcritatis ; &c Dcuj in intcllcdii 

 luo nunqua;n poflit adinittcre falfum ,qu6d ciim omiiia in- 



telligat per fuam cflciuiam,non poflir a feipfo abctrarc:& de- 

 niquc in voluntate fua nullam sdmittcrc polFu malitiam, pcr 

 quamnon clcquaiur veritatcm. Qucmaomodum itaquevia- 

 torinunquam aberraret, fi cflct ipfa vi.i , lu ctiam intclleaus 

 Det nunquam aberrat a rcbus intclligcndis , ciim illc fit ipfi 

 res intclligcndx.Et cum caula erroris fit duplex,vidclicct fal- 

 fa apprchenfio intellcdus,vcl malitia voluntatis, & vcio ncu- 

 tra cadcre poITit iu priiiium cns , relinquitur , Deum cflc pri- 

 mam vcrltatcm atquc adco caufam omiiis vcritatis iu natuia 

 & (upra natuiam, in libio naturx & gratix , in fchola naturx, 

 gtati.r.S: gioti.T. Hinc vcrbum Dci dicitui noima , nienlura, 

 & lux priina oninis vcritatis , innatura &: fupra natuiam : at 

 lcx naturi dicitur menfura & norma vcritatis iiatutalis in- 

 fculpta mrntibus.Vtrumq'jc i'.;itur illud, vcrbum Sctiptur.x, & 

 lex naturx , conformitatcm habct cum intclleilu Dci , atque 

 adeo cum vetbo illo mentali Dci,&: cum lcge xtcrna in ipfius 

 mente. Q^ix ciim ita fint, ficii non poteft v^t aliquid fit vcrum 

 pct philofophiam,quod falfum fit pcrthcologiam, & contra: 

 fcd recle dicitut , quod veium vero confonet. Et fuiile cft, 

 quod adfettur,Deum pofle aliquid vellcquod fit contra ipfius 

 intelledlum i itcm non intclle.ituin Dci.fcd voluntatcm ipfius 

 clTe rcgulam vctitatis : atque ita Deum velle pofle contraria. 

 e.g.vccorpusChriftifit vbiquc.Nam Dcus nopoteft illa velle, 

 quzabipfius intellcc^u difcrep^int. Sic Dcus non potcft veile 

 nicntiri vel moii : quia vtrumque difcrcpat ab ipfius intel- 

 leftu,&: cum fanftiflTima ipfius natura pu?,nat. Si ergocoipus 

 infinitum non habct conforinitatcm cum intellcflu Dei, non 

 habebit eiTentialem dcfinitionem corporis , atquc itacorpui 

 nou erit. Pr.ttetca fi veritas& entitas intcr Ic conuertuntur, 

 veritas non potcft fibi elTc oppofita. Alias eflenti.x tetuin in- 

 tcrfc pugnarent. v.gr. cccli,terrx , prouidenti.x Dei , grati* 

 Dci,& iplius Dci : atque ita Deus cum fuis cicatuiis digladia.. 

 retur. Ciim ergo entitas rerum tlieologicaium & philofophi- 

 caium fibi fubordinctui, nonrcile veritas diuiditur in tpecies 

 oppofitasEtfi enim dantur gtadus veritatis : liinc tamen non 

 rcitt- inferuntur oppofitx & pugnantes differcntix. Sed quid 

 multa ? Vetitas eft fimplcx:quia non datur repugnantia ipfius 

 in iiitellcftu Dei;ncque cciam in rcbus intcr fe collatis ; fed Ci- 

 cut rcs quxlibct vna eft,& vnam habec cfTentiam, ita quoquc 

 vnam,& indiuifara,& fimplicem habec vericatcm. Rc<£tc igi- 

 tur Eutipides pronunciauit : Veritatis ratiofimflex eft,mend4- 

 cium autem varium ^ multiplex. Nimirum ficut in vna re 

 non funt niulti eflcntix : ita in vna re non funt multJE vcri. 

 tates. Ideo Sw/irfz, refte dicitdijp.^.feB.i.contex.ii. Vericas 

 fimplcx dicicur refpedu vnius rei & quxftionis. In fingulis 

 enim rebus& quxftionibus canciim vnica vetitas eft. Falficas 

 contra eciam in vna ac eadem re & quxftionc , varia eft ac 

 mulciplex : quiamulca pofllinc habcre apparencem fimilicu- 

 dinem veritacis.Huc rcfcr ifta. i.Veritas tantiim eft vna -. feu, 

 Vnius rei non poccft eflc nifi vna vcricas: fcu,Plus vno verum 

 non efle poteft. Racio eft : quia vnius rei eft vna eflencia- 

 X.Nihilfoteft ejfe verum in vna difciflina, ^ fimulfalfum in 

 altera. Racio: quia impoflibile eft idcm effe & non efle. 



/ //. Veritas eji perpetua, inniEla,^ ptnitus imnH- 

 tahilis. 



C^uia vcricas eft congruencia & adxquatio rcrum cum in- 

 tcllcdu Dci , & vero intcllcAus Dei cft immutabilis : ncceire 

 quoque eft veriratem cfle immutabilem. Dcindc quia eflen- 

 tia rcrum eft immutabilis , veticas quoque talis iit oportet. 

 Vcritas cnim & cflcntia rcciprocantur. Hinc dcducuntur ifta 

 porifmaca. 1 .Veritas non pendet ah cfinione Q- aiithsritate ho-^ 

 mimim. z.Veriias niinquam tnutari foleft in falfitatcm. i.Vt- 

 ritns nunquam peuiliis ohfcnrari foteft,nsquc opprimi, licet fof- 

 fitpremi.4. Veritas fer fe fujfieie7itifftma eft adfui defcnfionem^ 

 ttfque indiget ofis extern&a mcndaciopetitt. ^.Verifftmum an- 

 ti^uiffimum. Huc pcrtinent illa dicla; Rectum niancbit re- 

 <ftum,& illi adhxrebunt omnia refta pciftora ; Nihil poflumus 

 contra vctitatem : Vciitati nihil prxfcribi potcft : Vctitas 

 fcipsa eft contcnta : Vcritas eft ^avSx^tuTug. 



IV. Feritatis imiejiimio eji difficilis. Curvtrita- 



Noca cft Dcmoccici querela , vcritatcm laterc in profundo ?*!'" **''" 

 puteo.iJcoqucipfius inueftigationcm cflc dilfitilcin. Pcr fc 

 quidcm& lua natura vcritas cft rcs facilis, vtpotc finiplcx. 

 Vnde homo rapitur adcognitionemvcritatis , caquc dele<fla- 

 tui fupra modum. Id autcni, ad quod aliquis rapitur , ipfi cft 

 proprium,& proindc facilc.Vcnimcnim vcio pcr accidens fit, 

 vt vcritas fit valdc difticilis cognitu,homini fcil.corrupto. La- 

 pfus cnim hominis cffccit , vt homo inlfar noiftux caligct ad 

 lumcnmeridianu.il. Quare cum lumcn rationis,' fit oblc.ira- 

 tum, homo non potcft facilc pcrucnire ad cognitionem ic- 

 riini Ipiritualium , vti cft Dcus : & rcium corpoicaruni pro- 

 cul a ienfu rcmotarum,vti cft ca:lum:& rcrum raultaruin atqi 

 abftrufatum,vti eft multitudo viriura incrcatuiis &caufirJB). 

 Ad tcncbias illas luniinis in iiucllcflu acccdit tcnipci»««enti 



B X incpti 



Veritatis 

 attiibuta 



quz ! 



