i6 



EncyclopediiE Lib. X I. 



Veiu.is 

 qi.bus iii- 



ir.eptituck>,vt nimiacalulitas in piKiitia,nimi.ifrigiditasiii fc- 

 iitdutc,\iiiofi itcm huinoies& Ipiiitus tuiliaii/ocoraiaauii- 

 mic honiiuum,& varia vitia,%ti iclccfux, <p;ivo.54,«, ?i,Ww-, 

 (p.hovf.Ktia, &; iimilia inonftia.Ex his cfficitur,caufam ditticul- 

 tatis invcritatis inquiftionc, accuratc loqucndo.non clk in 

 rebus.fcd tar.tiim mhomine-& c,u-,dcm partim in ca-ctatc in- 

 rcllcaus,partim in in.lecilitatc oiganorum, partim dcniquc 

 in ma!it,.T vitiorum.ciuo pcrt.n. nt mipcdimc.na cxtm,.i.S.cut 

 erao non acbcm - accufaie (olcm , I. nnn pol imus lUum ac- 

 CUWte iniueii, (cd tcr.cmur agnolccrc imbcciihtatcm oculo- 

 nmi.vndc cxifi.t ciifpropoiao intcr lumcn oculorum ic lum., n 

 folis iia fi non polfi.nus cxceUcnti.m Dci, multitudmcm rc- 

 rum.variciatcm caufaa.m,& (imilia t-.niari autconnolccrc vel 

 pcr tian(cnnam, caufim diliicultari'. in nolbo dcbennis cjux- 

 rcre linu, &; mcminiflc , nos calip.arc inftar vefpcrtilionum & 

 uofluarum.Populr.ritci t.imcn loqucndo,caufa difficultatis in 

 co"nitionc tft vel in fubicilo cof^nofcente,vcl in obicc^io co- 

 nnofcibili , & huius c;uiclcm vel nobilitate, vcl tcnuitate. S\c 

 Deum pvoprer emlivjniiam, peccatum proptci tenucm eflcn- 

 tiam non pofllimus a(CU..uc- connolccre. 



{■''. VtritAS prtmo intfl enii /implici , & propter ens 

 jltfiplex enti comfuxofiue oratieni. 



RiJiciilus c(t crtor U.gicoium, qui ftatuunt vcritatem eflc 

 t.iriiii aflcaioncmorationis f.uc propofitionis. Nam quia 

 f .Miipollta pn,acnt a fiiT,plicibus . ncccfl^c cft vt vciit.is com- 

 p'c>- pcnac.it ab iticompUxa. Dcinde quidc,uid conforme 

 cft fu.r menfur.T & ctempl.ui, iHud vcrum eft. Atqui res fim- 

 plic-s-opformcs funt intclkaui diuino. Ergo vcrx funt, &: 

 pv.iinac- a veritate rctum pcnacbi: veritas propolitionum. 

 I-uc accdit ,q.i6d app.chcnlio flmplicium Iit vcra vel fa'fa, 

 idcr.quc non t.mti\m prop..(it:o. Et vcr6 cxpcncntia dcmon- 

 fttat, intcllcAum non pof.e faccre luum cfficium in compo- 

 fititnc &diuifiof.c .ixiomatici,finoi, intelligat tcrminos : vc 



fiaiqaisic^norct qc 



Vcritas tc 

 falfit.v. 

 qi.cmo.lo 

 opf oniin- 

 i\u > 



■j;cl fit ni3;:iics,traherc,vcl ferrum,non po- 



tcft ii.telli!;ctc iO.im propofitioncm : Magnes trahit fcrrum. 

 rono hinrmanifcfta quoque fit ventas iftius regulx : Veritm 

 frhr efi in primn mentis operatione,pofierior irt fecttnda.&hsc 

 ab illa pendet. Quc doarina continei fundamentum mcthodi 

 doftrinx , qux )ubct vt fimplicia prxmittantur compofitis: 

 quia ncmpc verita;i complexa pendct ab incom^cxa. 



VI ferinnifimplici opponitnr falfittu JimpUx con- 



tradiUorie. 



Etcnim ficut cns & vetum conuertuntur, ita non cns & 

 non-vcrum. De hac falfitate tencnda funt ifta fcita^ x.falfi- 

 tas ; 



ab ii... .... 



nia vcrltis , npn poteft cflc caufa fallitatis. Vndc igitui ? Aut 

 ab intcllcaus apprchenlionccompolitione & diuilionc falsa, 

 aut a voluntaiis malitia , qua vtl vcritatcm nolumus cogno- 

 fccre.vel apparcntiam quandam & fucum rebus conciiiamus. 

 liinc intcUc^lus noftcr diciiur falfus,& non tes. Harc falfitas 

 intcUus cft partim incomplcxa , partim complexa. Fallitas 

 jncomplcxa intc-Ucitus oft in falsa apprehcnfionc. Falfitas 

 complcxaoppoiiitur vcritati co.nplcxa: & contratic & priua- 

 ti"e,&: co.ifi!t;t in d.uifionc coniuntlorum, vt, Homonon ell 

 anima':vcl in compofinone disjundorum,vt, Homo eft mcn- 

 f.i.Porro falfitas iUa intclleftus oriiur ab impcrfeftionc no- 



)n-vcrum. ue nac ra.ucacc ctii..iiua luui i.i<i •»....». ..» ...j. 

 s non efi in rebm.Secas cnim ovigincm haberct a Dco : quia 

 ,illoomncsresfuam h.ibcnt circntiam. Et cumDcus fitpri- 



lir.a, qux ccinitur partiiii iii uiucnuonc , pavtini in difciplina 



fcu iiiftitut.one. Imperfeclio in innenti.me eft tumah exfcrien- 



tia.dxm fcniV.s aut ctiam intcllccSus dccipituv, qui dicitur er- 



rov infufiicicn[i.x,ci\in non fitis teinporis tribuimus expcricn- 



tix vtl non omni.i fubicc^a fiuc indiuidua fcruiamur : tttm a 



r<i//r»*,quanao homodercbus non ad.cquate cogiiitisjudi- 



cium fcrt , componendo & diuidcndo res. qu.r in natura non 



fint compofiv.T vcl diuifx. lm;erfeciio ratione diftiplini .icci- 



dit.ciim al quisdecipitut authoritatcaoccntis. Hic obijcitur, 



rcm frpc Jici falfim- Rcfpo.,aco,rcm dici falfa.Ti denomina- 



tione c'xtrii;fcca , quando eft fiicus fiue fimilitudo , vc in auti- 



chalco : vel praua im.iginatlo.vt idolum dicituv falfus Dcus : 



vcl dcfeclusauis.vt ftatua dicitur falfa : vel incptiiudo intcU 



h.-dtus aut fcnfus, vti homo aicinir fa'fus , qui falfas amat opi- 



niont'S.i.F;i//>m efi ?mdtifle.x & inf.nit.t. Nam crrarc & falli 



multis contingit modis, ri<3c .u.tciii agcre non nifi vno mo- 



do. Sic vna lantum cft fcntentia vcvx rcligionis , fe^ li.xiefcs 



infinitl. «. FalfitCJ iion efiperfctlia ,fcd tandem dijfohiitur. 



Nam quia falfitas fibi non cft confr)rmis,(c;a talis cft per fu- 



cum & apparcntiam , nni. porcft cfll- inuicT-a. Hinc tot ant.- 



cnixh.Tircfesiain cup.nucrunt. ^.In falftatem facilii (^pronM 



efi /.■7/i/af . f aifitas enim v;ivios habct rtccflus.qucmaamoaum 



in vcgionibiis varia funt a«ia. 5. Veritm ^fajftas in vna re 



ronfifierc non poffttnt. Nam quiavcrum & falliim npp.inuntur 



vt Ci.s & ncn tns non potcft aliquid fimul cfle&: non cfleeo- 



clcm rc("|>c.aii.'Nam intt.cns &; non-cns ■.•{ihMam itT-rmi^ii. 



Atquc hinc cft prlmuiii principiiim : Impcjfililc eft,diio contra- 



dicitria. fmidclf' ■ver.i. (•. Falftim neqtie falfo, nequ^^vcro con- 



/PHit^N.im quia faUum cft non cns.non potcft conlonare vc- 



lo.ii. ca;af.ilfu.n non cft vaum,f.'J mi:ltiplcx'C>c inii:iitum,non 



potcft fccum ipfo conuenitc. 7. Tx vtrofalfim non fe^'jiittvr, 



nequc "jerti-m cxfatfo. Ratio cft ; quia vnum contradidoriuiTf 



non pbtcft cfli: caufa alteruis. Quando autcm cx falfis piir 



r.r.flus fcquitur vcra conclufio,lioc fit non pct fe,fed per acci- 



dcns^vidcl.non tationc matevia',lca formx fyllogiftica ; itcm 



ex conccllionc cius,qui f.ilfas ptopofitioncs pro veris admit- 



tit. Ecquando Matliematici cx falfis poftulatis & hypothefi- 



bus in ."iftronomia probant conclufiones quafdam veras , id 



ctiam ht pcvaccidcns ,niraiium non ratione tetum ipfatum, 



fcd cx imbctiUitate humana,qua fic vt cccli moius nobis fit 



of.fcurus , iia vi aliquid fit prslupponendum ad hvpothcfcs 



quafdam Aftvonomicas. 8. Ignoraiitia opponittir ueritati pri- 



iiatiiii. S\c quando fpccics rei vcrx nuUa cft in mcnte hoir.i' 



nis.aiciiuv ignorantia,qua; dicitur piiuatio vel potius negatio. 



Et ha-c c't ignorantia puia fiuc pui.r ncgationis:cui oppcni- 



tur ignotantiaacccrfitafiuc fophiftica & praua; difpolirionis, 



vt cum aiiquis tcrminos quidcm liue Ipccics intcUigit, fed iii 



eis falfas habct opinioncs :vt fialiquis coelum ftatuat quadta- 



tum vcl igncuin. g.Falfa^^funttripliclii : poffibitiajrnpojfibilia, 



^ apparcntia. IUa funt.quac quidcm adu non funt.quandodi- 



cuntur efle ,intcrim aliquando poflunt efle, vt fi dicam tcm- 



porcbruma;,dies caniculavesjam funt:iftancc funt,nec cfTe 



poflunt, & dicuntur abfuida,vt lapis eft homo : hic funt,qux 



apparcnt aliter quam funt,vt fi vmbram fumas pto re ipsa. 



VII- Do[hina de concepttt , cjtiiAfit & cjuotupleX) Coi 

 vdlde illHfrat doBrina?/i de veritate Crfalftate. '''" 



Conceptus cft alfimulatio cius quod concipitur.Itaque intei 

 cognofcentcm ftu concipiencem , & tem conceptam fempet 

 eft proporcio,eaque paiitatis vel fimilitudinis.llla etiani voca- 

 tut proportio (^Vfi/nTfitt; ; hxc atcthcyixt. Conccptus itadc- 

 finitus non vno modo diftribuitur. Eft cnim i.ArchetypuSf 

 •ucl cBypus. IUc cft caufa eJempIaris , cum qua congtuit res : 

 hic eft apptchcnfio tci cxiftentis,vt lapidis. r.Verus, -vel fal- 

 y«f.llle eft,qui repra:fencac rem cxcta incellcftum : hic cft,cui 

 nihil tcfpondec in incelledtu. Potro concepcus verus cft ad&- 

 quatus,vel analogicus.lWc rcmpcrfefte icptxfentat,vc quan- 

 do concipimus cancm:hic ex parte reptxfcntacrem, cuiufmo- 

 di funt noftri conccptus de Deo. ^.Reflexus.vel direHus. Ille 

 cft , quo aliquidfcipfum concipit . & dicitur ctiam circulatis: 

 hic eft,quo aliquis alia a fe & extra fe cognoCch.^.Theoreticta, 

 velpraiiicUs.lUc cft,quo aliquid concipitur fubtatione incel- 

 ligibilisihic eft, quo aliquid concipicut fub tacionc imicabilis. 

 j.Certus,velincertus.ll\e omnem dubitacionem excludit :hic 

 eft coniunttus cum dubicacione. 6. Apriori,vel pofteriori, t» 

 ^/07/,vcl 071. Conceptus a priori eft, quando homo fcit.quarc 

 rcs ita fe habeat : a pofteriof i , quando caufa cognofcitur ex 

 cfFeftis. •j.DifiinBus ^perfeBus , vel confufus ^ imperfcBus. 

 Fonfecaaddit ctmceptum medium. Conccptus diftinftus eft, 

 ciim rcs concipitur p!ene,fecundum omnia attributa : confu- 

 fus cft , quando rem vtcunque cognofcimus : medius , qui cft 

 pto modulo intellciftus noftri. 8. Incomplextts feu fimplex,^ 

 ccmplexus feii compofitus. Ille eftrcrum : hic,propofitionum. 

 ^.Realis,verbalis, ^ intentionalii.lUe cftrcrum ; ifte , vetbo- 

 rum;hic,notionum fecundarum. io.Vormalis,ob]eBinus,^ eb- 

 jeBiuus confequenter.Conccpius formalis eft attualis fimilitu- 

 do tci.qux intelligitut , ab intclleiriu ad eam exprimendam 

 produfta. Dicitur autcm aftualis fimilitudo,vt difcetnatui i 

 f pccic inteUigibili,qu.-E etfi eft fimilitudo rei qua; intelligitui: 

 non inhzret tamcn intelledui vt a.;tus , fed vt habitus. Dici- 

 tur formalis.tum qula cft forma rei inhirens intelleduijtum 

 quia repr.rfentat rtm fub ea forma feu natura , fccundum 

 quani intelligitur. Eft porro conccptus hic formalis duplexi 

 incomplexus fiue fimplex,qui dicitur verbum mentis,& com- 

 plexus liue compofitus , qui & dcfiniciuum complctlitur. 

 Conceptus objeftiuus eft rcs qua: inteUigitur, fecundum cam 

 formam,natur.imvc, qua: pcr formalcm concipitur.Eftq; fim- 

 plcx.qui pet fimpliccni formalcm tcprifcntatur :vc! comple- 

 xus, qui rcpnfcntatur pcr complcium fovmalcm. Quindo 

 refponder fotmali dcfinitiuo , diciiur ratio objeftiua. Conce- 

 ptus ob|edliuus confequcntet eft conceptus obicftiui -ir^c&i- 

 xji ; vndc in Scholis appcUatur conccptus ri conceptus. 



Cap.VIlL De BoniUte^. 



Pr>€CEPTA. 



Onitas eft congruencia feu conformitas entis 



cum voluntate fiue appetitu fuo, id eft tali,vn- 



de habet cHe approbationis. Ei contradidorie op- 



ponitur malitia. 



Bonitatis occurrunt proprietatcs & fpccies. 



Propriecatcs funt tres. r. Appetibilitas , qua bo- 



niim cft appecibilc. i. Conuercibilitas ,qua bonum 



finis conuercuntur. j. Commimicabilitas, qua bo- 



uum cft ccmmunicatiuum fui. 



Diuifiones 



