Metaphy fic^ Pars L Cap. V 1 1 1 \f 



Diuifiones praEcipus funt d\ix , fumpta: ex gradu, 



I, Bonum efl tale vel per eirentiam, vt ejl Deus.vcl 



per dependentiam &z participationem , vtcreatura. 



I I. Gradusbonitatis tresllint. i. Tranfcenden- 



talis fi ue metaphyfica , & ellentialis , qua omne ens 



eft bonum. 2. Naturalis , qua ens habct ca, qux fiije 



natura: coniieniunt : quo pa6to aqua pifci dicitur 



ellc bona. Vidao appellatur bonitas phyfica & rcla- 



ti\i:i.Ad haric reducitnr bonitas artificialis : quia fcii. 



ars imitatur naturam. ^.Moralis fiuecchica,qua ens 



habct ea, qux faciunt ad honeftatem : vti virtw di- 



citur bona.Adhatic bonitatis (peciemreduciiurhonit^s 



fpiiitualis. 



R E G V L ^. 



/. Bonum dicitur ensinordine adftiamvolnnlatem) 



a qua ejfe approbationis habet. 



Sicut dui func nobiliffima: hominis aifliones, intclligerc & 

 velle : ita dux funt nobililluna; entis alFeitiones , intciligibile 

 & volibile fcu anriabile, id eft , verum & bonum. Et ficut ens 

 dicitut verum, C[uiaconform\tatem habet cura primo intelli- 

 gibili, quod eft Deus .- ita dicitur bonum,quia confoiinitatem 

 habec cum primjamabili, quod itidem eft Dcus.cuius boni- 

 tas cft conuenicntia ipfius cum feipfo fiue n.^tura & volun- 

 tatc fua. Nam ficat veritas ad intclle>fttim diuinum ordina- 

 tur primatio & clTentialitfr, ad humanum fecundari6& acci' 

 dcntaliter.fic bonitas tranfcendentalis ad voluntatcm feu ap- 

 petitum diuinum ordinatur primaiio feu eflentialiter , tan- 

 quam ad regulam & mtnluram ; ad appctitum crcaturs con- 

 fequenter & accidentalitcr, quatenus naturali inftinftu crea- 

 rura fcrtut ad bonum. Et hic appctitus lubordinatus eft fupe- 

 riori. Csterum bonum dicitut habcre refpe^ftum ad volunta- 

 'tem feu appetitum fuum,id eft,Dei vel hominis aliusve crca- 

 tura;. Nam rcs naturalcs, raoralcs, & fupernatuiales habent 

 cfle approbationis a voluntate Dei. Ita legimus Gen. i .omnia 

 creata fuiflc valde bona. Nam qu.r erant, ea vifione feu ap- 

 probatione Dei fuftinebant denominationcm boni. Res arti- 

 ficiales & mere ciuiles quod attinet , illa: habent efle appto- 

 bacionis a voluutatc artificis & vtentis.(\li) naturam bonitatis 

 ita circumfcribunt. Bonitas cft conuenientia cuiufque rci na- 

 turx accommodata Si proportionata : vt animal rationale 

 optime confentit cum natura hominis ; & aqua optimc con.. 

 ucnit naturz fcu entitati pifciura. Ideo bona funt,qus habent 

 naturam fibi conucnicntem. Et propterea aliquid appctimus, 

 quia nobis conucnir. 



//. Omne bonumefl appetibile^ 



Affeaio primatia boni cft appetibilitas ,qua fit, vt appeti- 

 tus innatus & elicitus quxrat cns vt fibi conucniens. Et bo- 

 num non foiiim ciet fiuc ftimulat appetitum , fed ctiam fiftit, 

 fatiat,terminat,& implet. Hinc liquido liquec, bonum fua na- 

 tura pnccderc appctitum.Idco enim quidlibcc appctitui.quia 

 bonum cft : non contra iccirco bonum cft.quia appctitur.H-ic 

 tcncacur parcitio appctitus ; quod fit innatus vel clicitus. Ap- 

 petittn innatus cft inclinatio ab authore natur.r , cuiquc rci 

 indita , qua aliquid fcrtur in bonum finc pr.Tuia cognitionc : 

 vt terra appetit locum infimum. Appetittu elicittis cft , quo 

 rcs cognitionis patticeps fcrtur in bonum vctum, vcl appa- 

 rcns. Eftque aut omnino ncccflatius , aut omnino libcr,aut 

 partim neccfl"aiius,partim lihcr,qua dc re vide infra eaf. 41. 

 Hic foliim obltructur , qiiud appetitus innacus-fit ptoprie 

 vel improprie diftus. Ille cft , quo res propenie funt in bo- 

 num matcrialiter.hoc cft.in bonum ,fcd non fdb rauoiie bo- 

 ?ii ;quo pado fcnfus & intelleftus propcnfi tuni in obictla 

 fua : hic cft, quo res ptopcnfx funt in bonumiform.iliccr, id 

 cft.fub ratione boni;quo pailo appetitus fcnfitittus & intcl- 

 lcftiuus in fua fcruntur obic(fla. 



m / / /. Bonum &finis interfe conuertuntttr. 



n- Intclllge bonum,quatcnus terminat appetitam.Alias ctiam 

 mcdia poflunt eflc bona , fcd non tcrminatiuc, vt loquuntur, 

 vcrum duntaiat ordinatiue. 



/ y. Omne bonurn eFt communicatiuum fui. 



Hoc ali) fic enuntiant : Bonumeft dijfufiitttm fiti,^ confer- 

 ualiumh ftii & aliernm : c contrario malum cft diflipatiuum 

 & fui & boni- Ratio cft;quia bonum cft amabilc,idcoquc fc- 

 ipfum communicar : idqiic vel neccnario , vel liberc. Illud in 

 iiflionibus naturalibus, iftud in voluntariis obtinet. 



f. Detts eft prima bonitas,ideoque menfuraomnis boni. 

 ' * Sicuti Deus cft prima circntia,& non tam ens quam cflen- 



tia : fic quoq; idcm cft prima bonitas,& non tam bonus.quatH 

 ipla bonitas. Cura cnim ens & bonum conucrcancur, nccefl"e 

 quoque cft cflcntiam & bonitaccm conucrci. Hinc Dcus ap- 

 pcllatur fummum bonum , bonum incommutabilc , bonum 

 indcpendcns & illimitatura , bonura cfleniialiccr & fimplici- 

 tcr,bonum archctypum, «iiTiy«Sav : cteatura veio bonum fub 

 fummo,bonum commutabile , bonum dependcns & limita- 

 tum , bonum accidcntalitcr & conipofitc , bonura eftypum. 

 Atquc hoc fcnlu Chiiflus A?«rf. lo. folum Dcum dicit cfle 

 bonum, ncmpe pcr cflcnciam , non vcro qualitaccm aliquanv 

 Hincjamdcducunturilia confcclaria. l.ExtraDeum it^iit efi 

 bontim.nift quatenu-s ad Dcum referuir.atit referri foteft. Nam 

 ficut diuina veritasc(lnicnfura& notmaomnis viritacis ,ita 

 diuinabonicas eft normaomnis bonicatis. Sic virtus nifi ic- 

 ferarur .id Dcum.non ift virtus. Hinc patec, quanca fic mife- 

 ria , diuclli a fummo bono , & e contrario quaiua fit fclicitas 

 vniri lummo bono. Q^ua de re Auguftinus prorclare dejpirit. 

 f^ anim. «-.64. Araa, injuii,\nam bonum, in quo funt omnia 

 bona, & fufficit : defidcia firaplex bonum , quod '■ft omne 

 bonum, & fatis cft. K'imirum bonitas Dci & infinita cft & 

 nnmutabilis. z. Res fiint magis veiminits bons. , protit magis 

 vel minlts ad Deumreferuntiir. Et,vc Dionyfius ipquic.Ouan- 

 cum rcs habcc boni , cantum habct & Dci. Sicut cnim cns eft 

 nugisens, quodpropius accedit ad Dcura : ita bonum cft 

 niagis bonum, quod Dco eft proximius. Ita lco habet cflcn- 

 tiamnobiliorcm quam pulcx ; quia ipfius cflcntia ma<»is re- 

 ferturadDcum,quam cflcntia pulicis. Ecidco lco plusetiam 

 habct de bonirate quam pulcx. Ita caftitas lokplii propius 

 rcf erturad Dcum, quam caftitas Alcxandn Magni, & idco il- 

 la maiorem quaiti ha:^ obtinct bonitatis gradum.Idco philo- 

 fophi rcile dicunt : Prout i-juidlibet eft ens.ita bonum cft : Om- 

 ne quod eft,ln qUantum cft, bonum eft : Bonitas fiindatur in ef- 

 fentiz. Hicifta obijciuntui. Multa cntia funt mala,vc Diabo- 

 lus.Et materia ptima dicitur mala ab Ariftotclc : qui ipfc quo- 

 quc afl~eiit,Mathcmanca non elfe hona. Chriftus etiam aic 

 Matthii 16. bonum fuiife luda: , fi nunquani nacus cflct. Ex 

 «^uibus tfficitur ,ncc omne cns bonum eirc, ncquc folum cns, 

 fcd ctiam non cns. Ad qus: fic diftincle rcfpondcmus. Mulra 

 tntia dicuntutmala , non rationc cflentia; & dtfinitionis, fcd 

 rationc qualltatum ; non naturalitcr & tranfccndentalitcr.fed 

 rnoraliter. Sic Diabolus obtincc bonitatcm circntix & defini- 

 tidnis.licet non obtincac bonitatcm moralcra. Dcinde matc- 

 ria primadicitur non bona, fcd mala ,fi intcUigatur gradus 

 pcrfetT:ionis. Tcrtio Mathcniatlca non funt bona , id eft,ita 

 compatata , vt illorum aliqua fit efficacia. Denique Chtiftus 

 nondicit,non-nafci bonum cflc,fcd loquitut comparate,qua- 

 cenus per non-nafci aunfa fuiflec pcrna. 5. Deus eft fumrr.um 

 appetibile, ftimmsis finis , ^ in fumtno gradii commttnicatiiiu-' 

 ftii. Nara quia Dcus eft fumma bonitas , neccflc quoquc eft 

 ipfiin funimo gradu tribui aftttliones bonitatis. Huc pcrti- 

 nct tcgula : Nobiliora tranfcendentia Deo tribuuntur in fenfu 

 formali ^caufali. v.gr. Dcus cft bonus, perfcdus,vcrus,& ii- 

 mul caulahonitatis,perfcftionis,vcritatis: vel in formali tan- 

 tiim,\z Deus eft indepcndcns. 



VI. Quin^ue funt furnma bomrum capital videlicet Quot iint 

 bounm tranfcendentale, fpirittiale i moraU} naturale, & fummabo* 



■ r • I norum gcA 



arttpctale. „»„; ' 



Bontim tranfcendentale competit omni enti, quod bonum 

 cft bonicate circncii & dcfinicionis. Benum morale dicitut 

 bonum virtutis. Bonum ffirituale cft, quod conucnit cum in- 

 tcilcdlu Dci , nos rcgcncrantis. Bfnum nntiirate ciihonnxn 

 conucnicns alicuius natura:,& dicitui bonum fpccialcBowH»» 

 artificiale eft talc racionc confotmitatis cum intcllcClu arti- 

 §cis,(cu cum normis artis. Ex his fontibcs infiniti riuuli bo- 

 nifatis dcducunrur hoc modo. i. Honum eft natun ,vcl ratio- 

 nis.IIIud natutam fiuc cflcntiam pcrficit ; hoc mcntcm ; & cft 

 bonum intcllcftionis fiuc cognitionis , quod pcrficit intelle- 

 <flum,vt eft virtus intcllcftualis , puta crudicio : vcl clc^ionis 

 fiucaftionis, vc cft virtus moralis fiuc bonum honeftum. 

 1. Bonum cft naturalc , vcl cxtrancum. Illud infitum cft rci 

 naturalitcr : hoc aducnit rci , & proficifcitur vcl a prima ,vcl 

 a fecundaciusa. Qiio pcrtinet diftiniffio boni in coniuntlum 

 & adharrcns. ?. Bonum cft vcl ncctffarium, vel non ncccfl^i- 

 rium. Illud cft tale vcl fimplicitcr , vcl fccundiim quid. Sic 

 virius fiinplicircr , pccunia (ccundum qiiid clt ncccflaria. 

 4. Bonum cft pcrniancns vd tranficns. Illud cft ftabilc , vc 

 virtus : hoc fluxilc, vt voluptas. 5. Honum cft naturalc, vt fa- 

 nitas ; moraIc,vt virtus jlpiritualc fiut (uptrnaiuralc,vt fidts. 

 «.Bonum cft tale vcl ablolutc, vt virtus : vcl quadanrenus Sc 

 cxpartc ,vt diuiti.T. 7. Bonum cft vcl dcfinitum fiuc ccrcum, 

 quo ncmo potcft abuti , vt virrus : vc! indcfinitum & inccr- 

 tnm fiuc inditFcrcns ,vt pccunia- 3. Bonum eft talc vcl pro'- 

 pttt fe,vt viitus : vel proptcr aliud,vthonor. 9. Bonum cft vcl 

 cxtrcmum & fummum , quod dicitur honorabilc , vt (ummus 

 hominis finis : vcl mcdium & lubaltcrnum ,quod liicitur lau- 

 dabilcjVt virtus. 10. Bonum cft vcl clTcntialc , vt Dcus : vcl 

 B j accidcntalc. 



