40 



EncyclopsEdis Lib. XI. 



Quoi fint 

 gcadus cxi- 

 tu icalis 3 



uis quo- 

 imido co- 

 giiortatui ; 



Qi'ot mo- 

 tlisdicatur 

 chs tauo- 

 nis ; 



Eft itaque finitum in virtutc fcu pcrfcaione , in operatio- 

 nc.in duraticnc,& prarfenti.l E contratio Deus omiiibus Iiifce 

 niodis cft infinitus. 



Caf. XXXII, Be Ente reali (^ Rationis. 



Pk.j€CEPTA. 



ENs realeeftjquod in reriim natura e-^l^h.Eodern 

 fcnfu dtcitur ens rei. 



Eftque vel jiohtiuum,vcl priuatiuum. Illud xi/f;W, 

 hoc dnvfu^ dicitur rcale. 



Ens reale pofitiuiim eft , quod aliquid ponit in 

 naturrircrum : vt Dew, mons. 



Priuatiuum eft, quod toUit cntiratcm ; quam fub- 

 lationem fcquicur malus adus vel habitus : vtpecca- 

 tem efl ens reale priuatiuum. 



Ens racionis tale eft intranfitiuc, vel tranfitiuc. 



Ens rationis incranfitiuccftipla ratio fcu intelle- 

 «flusicuius natura eft,non haberc naturam tranfitiua. 



Eus racionis tranfitiuc cft , quod habet naturam 

 mutabilcm. 



Eftque tale fiibieftiuc, cffctftiuc , obiediuc, vel 

 comparatiac. 



Ens rationis fijbiedliue eft,quod eft in mente tan- 

 quam in fubicdlo : vti Jpecies intelligibilcs in mente, 

 item habitus mentis. 



Ens rationis eftetftiuc eit,quod fit a ratione pra- 

 ftica : vti omnia artificialia dicmtur entia rationis. 



Ens rationis obiedtiuc eft res cognita : vt homo 

 cegnitui. 



Ens rationis comparatiire eft, quod fit a ratione 

 /pcculatiua. Dicitur ens intentionale. 



Eftque vcl notio fecunda ,quE dicitur conccptus 

 objetfliuus confequenter , item conceptus Taconce- 

 ptus : vel figmentum , idque tum otiofum feu odio- 

 ium , vtfumfabuk aniles ; tum fruduofum & con- 

 S^^uum^vtifuntfabuU ty£fopi &fimiles , qtMTum mo~ 

 rale esl phyfcum,ethicum, & politicum. 



R E G V L ^. 



/. Tres funt gradm entis realis. 



Trincifio cft ens reale perfeaum,per fe exiftcns;vti coelum, 

 & alia: ,creaturx. Deinde eft eas reale , quod non liabct eflc 

 per fe.fed in alio , eoque vel fuppofito, vt materia & forma: 

 vel fubieao, vt accidencia. Tertil eft ens reale, quod tale cft 

 non effcntialiter , fed fuppofitiuc feu fundamcntalitcr,vt pri- 

 uatio. 



/ /. Ens rationis cognefcitur per ens reale tanqutm 

 menfuramfui. 



Qucmadniodum negatio pcr affirmationem , & priuatio 

 per habitum cognofcitur : ita ens rationis cognofcitur pcr 

 cns rci : quia ens rationis fupponit apprchenConcm natur.x 

 rcalis obicax^ intclleftui. Vera autcm cft hxc regula de entc 

 lationis ftriile fumpto. 



/ / /. Ens rationis quadruplicem notat hahittidinem 

 ad rationem. 



Prlmo eft quoddam ens ratfonis , quod effiiftlue pendct a 

 ratione praftica : vti funtomnia artificialia,qu.x fiunt pcr ra- 

 tioncm pratlicam, vcl, fimalis,pocticam. Sed ha-cnomcncla- 

 fura noacftita vfitata. Deiiule ens rationis cft quod hahct 

 cam r.uioncm ad rationem quam habet accidens ad fubjcdu 

 inha:fionis. Hoc modo omnia qua: infunt rationi , fiue fint 

 ^'«.9(f/s, fiue i'1-f/r, vc artcs,virtutes,vitia, & fpccies intelligi- 

 f'ilcs,dicuntur entia rationis fubiediue feu inhxfiue. Tertio 

 cns Mtionis dicitut , quod eft in rationc pcr modum obicffi : 

 quo fcnlu lapis in mente dicitur cns rationis , SC omnis omni- 

 no rcs cognita,qu.i: non tantiim inha-fiue per fuam imaginem 

 tlt m mcnte,fcd etiam obicftiu^ per feipfam. Suarto cns ra- 

 nonis proprnfrimc & xft»' tlt,;^^; dicitur, quod talc eftcompa- 

 ratiue,hoc tft , quod ita fit per rationcm fpeculatiuam.vt non 

 Habeat propn.im fpccicm , qu.T folct a rcbus accipi : fcd fpe- 

 ciem tavtam c comparatione fpecicrum in natuia cxiftcntium, 

 vt cum aurcus mons concipitur a comparatione montis & au- 

 n. Hoc ens rationis pcculiaritcr dicitur notio fccunda , Ci ita 

 iut a ratione , vt fimul fit inftrumcntum dirigcns mcnccm in 



cognitione rerum vel verborum. In fcholis .ippellatur conce ^ 

 ptus obieaiuus confequcntcr ; obiciftiuus quidem ad diiFe- 

 renti^i coriccptus formalis i obiediuus autcm confequcnter, 

 ad ditFcrentiam conceptusohieiftiui. Eft intcm eoncefttu for- 

 mali^ ipfa intentio raentis fiuc a^us intelligendi , quo quis 

 remmteIhgit,vceftc©gffltio hominis : feu,eft idca&fpccies 

 qux in mcnte effigiat ipfam rem cognitam. Conceftu, obieai'- 

 tiU4 cltres.qux immediate concipitut ,& eftobicaumconce-- 

 ptus tormalis.Dicitur enim conceptus primus.&: notio prima: 

 vt e(t homo cognitus. Conceptn ohieaiuta confequerner cft 

 notio fccunda qux formatur c.x comparationc notionum pri- 

 marum mter fe:vtquando animal confertut cum homine, il- 

 lud dicitur gcnus,hoc,fpecies.Hic autcm eft ordo.Primo men- 

 ti occurric obieaum.v.g.equus.qui currum trahir. Hunc dum 

 concipio , m intellcau exiftic fpecies, imago , & idolum, re- 

 prxfcntans iftum equum, Deniquc mcns ita colligit, cquun» 

 iftum cfic animal , ideoquc ipfum concipit tanquam fpecicm. 



IV. Entla rationis Kttj' '^oxl^ fic diEla^fme notio- 

 nes fecttndsL, triplici de causa funt excogitata. 



Trima fumitur ab impcrfeaioneintelhaus ; quiaillenon 

 potelt ita expedite cognofcere notiones primas , nifi adhibeat 

 lecundas illas tanquam ferperaftra.Quod enim fabro eft mal- 

 leus,& viatori hcrmai idhomini cft notio fccunda. Sectmdti 

 luimcur ad.fficulrate rcrum, ic^mque ipfarum conuenientia 

 & diHerentia. Nam quia res funt difficiles cognitu, oportcc 

 huic rei quxrere remedium. Et quia rcs inrer fe conucniunc 

 veldifterunt .oportetnotasiUius conuenientix &difFcrentix 

 conftitueie. Tertia fumitut 1 pcrfeaione & foecunditate in- 

 tcllcaus. Nam quando intelleaus rcs vaiias inrerfe confert 

 varios conceptus ex fe parit. Quod non fofim vcrum eft de 

 notionibus fecundis ,fed etiam de illis cntibusrationis, qax 

 vocantur impoffibilia, itemquc proliibita: vtieft Chimxra,& 

 umileS Chimirica: & non Chimxricx fiaiones. 



Cui 

 ncs 

 Ax.i 

 cogi 



Cap. XXXI 1 1. De AbfirnEla c^ Concreto. 

 Pr.^cepta. 



ABftraftum cft , quod feparatam babet iia- 

 turam. 



Eftque vcl.non-fadtumjvel faaum. 



Abftraaum non-faaum eft,quod liberumeft ab 

 omni omninomateria ; ■vtfolfa Dem. 



Abftradum faftum eft , quod fit tale per abftra- 

 dtionem. 



Abftradio eft fecretio vnius ab ahero. 



Eftquc realis,vel intclleaualis, Illa <tifa.yy.a^-U«:, 

 ha^c vchIixj) dicicur. 



Abftradtio realis eft, cum aliquid .ib aliquo rcipsa 

 feparacur. 



Eftque rerum creatarum immaterialium.vcl ma- 

 terialium. 



Abftradio rcrum creararum immaterialium eft 

 feparatio ipfarum amateriii. 



Eftque alia fecundiim cirenciam , alia fecunduin 

 indiifercnciam. Illa eft eorum, quorum eirenci.T re- 

 pugnat iucluderemateriam,m»y?W;/««f angelH4 & 

 anima intelleUiHa : \\xc eft cprum ,quibus non repu- 

 gnat flfe inm^iQna.,vtifumtranfcendentia,i^uxindif- 

 ferenterfe hahent ad Jpiritum & corpm ,fubj}antiam& 

 accidens. Alias dicitnr abftradip permifluiajquia hic 

 permittitiu- conccptus matcrialis. 



Abftradio rerum materialium fiue corporum eft, 

 qua corpora feparatam naturam obtincnt:eftciuena- 

 turalis, 1-f» cwlum ahftrahit ah elementis : vcl artificia- 

 ns,vt cnm acjua a vino , aururn a terra abfltahitur. 



Abfttacftio intellciaualis, fiue mentalis & incen- 

 rion.ilis,cft,qua: perficicurope intelledus. 



Eftciueprajcifiua, vel ncgaciua. IJla etiamdt.cititr 

 prxcifionis &incelle(ftionisYnnpIicisi ^«c, ncgacio» 

 nis & incellcdioniis complexa;. 



Abftradio pr.Tciiiuacft , ciim c duobus coniun- 

 dis , vno apprehenfo relinquimus alcerura. Ec hscc 

 fit pcr primam nicntis opcrationem : rnde dicitiir 

 abftradio per modnm /jmplicis & ablbiuta; confi- 

 dciarionis 



II.i:c 



