44 



Encydopedis Lib. X L 



prouidentiar media.i 5.7« c.ziifis fei-widU nnlla eft,qiisi fmpli- 

 citer fola agat. Nullaquippc potclt agcre fiiic auxilio Dci. 

 n,.CaufA foiiifape funt Aquales. Vc pcilonx- SS.Tiinitatis in 

 creatione. 1 5 . Cauf& partiales in concurfii ftant pro vna. Sic 

 vnitasdoniini fcrui ftanc pro fuO principali. iS.Caiifa, minus 

 principali6 eft pofttrior principali. Po(lctior,inc]uam,&: originc> 

 iidignitatc. ij.Inftrtimenti 'uisconfftit in 'ifu. Sunt enim in- 

 llrumenta vcl otiola,vt niailcus : vcl inditfcrentia, vt diuitix. 

 Omncm itaque t>7i^i;K<'*'' liabcnc ab aiflionc , itcm a dctetmi- 

 naticrnc caula- piincipalis. iS.Jnftramcnttim agit dtjpofiiiiie.li 

 tft.fubfcruit .litioni ptincipis agcntis. tt hinc cft, quod Dcus 

 mala media ditigcte poteli ad optirtium finem. i S.Caufa per 

 feagit propria virtute,it rcalem atqne fcfitiu.im^vim conferat 

 effecio.Vx. quando vmum cxhilatatcor hominis. t.0. In fubor- 

 dinaticyie effentiaii caiifa inferior pendet afuperiori , in cau- 

 fando. In lubordinationc accidcntali rcs aiiter fe habct. Nam 

 ibi viia ab altera pcndct aliquo modo,fcd non in caufando:vt, 

 cura homo peccat,pcndct a Deo racione motus,fcd non ratio- 

 ne vitiod motus. 11. Caufa naturalU determinata eft ad 

 vnum oppofitorHm. Sic ignis dctcrminatut eft ad caiefaftio- 

 ncm. Atquc hinc cft, quod caufa naturalis non vatiet ,vel fuf- 

 pcndat adtioncm , omnibus eodcm modo fe habentibus. 

 i,x.Caufa natiiralis agit adextremumpotenti&fiu.Kifi fcil.im- 

 pediatur a caus.i fottiori. zt.Catifa voluntaria eft indijfereiis 

 ad cppojita.l.il cnim prxdita libeitate : & idco agit cum cetta 

 modcrationc. 14. Caufa frimaeft pcrfeBijfima,(j- liberrima. 

 Ptoindecfficacius agit.cjuam caufa fccunda, &nuuquam defi- 

 cit.Potcft item omnia,qui fcilicet non rcpngnant pcrfciTlioni 

 eius. Adhxc poteft fupplere vicem & defcctum omnis caufx 

 (ccunda:,etiam materia: & foirtia;: non quidcm in gcncre ma- 

 lfri.i: & formi, fed tamen in gcnere caufa: efficlentis. Ad ei. 

 ttemum immediate agit cum cauiisfecundisjimmedietate fc. 

 fuppofiti,quiacft immcnfus;& immedietatc virtutis.quianon 

 habet vim communka.ia.m.i $.CaMfa fecundapendet a prima, 

 g^ in effendo,^ in agendo. Caufaquippc fecunda cft finita; ef- 

 fenti,-E & viitutis , & proiadc impcrfcAe eft caufa , ideoque 

 pendet a pcrfciflinima causa,vt cft pritna. xd.Caiifa proxima 

 habet caiifaiitatem fimpletam : ©■• idec eft magiftra ftientit.. 

 Vnius rei non cft iiifi vna caufa proxima, & proindc ipiius 

 aitiocftcomplcta, &foIidani parit fcientiam. Nam id.quod 

 5n vnoquoquegencre fingulaie cft & vnicum,idem eft pti- 

 ftabile.ty.Caw/i exemplaris reduci dehet ad efficientem.KiLzio 

 eft-.quiadcfinitio cfScientis ipfi competit. Nam exemplar.fiue 

 fit internum in mente , fiue exrernum, ita caufalitatcm fuam 

 excrcer,vt C(ftypum fit ipfius efFe<aum,quod ab ipfo dependct, 

 tanquam ab inftrumento efHcientis principalis. 



R E 



G V L ^. 



Ca^.XXXFII, DeTint^. 



PR.«CEPTA. 



Flnis eft caufa, cuius giatia res eft:yj«,eft icl,ob 

 quod cfficiens agir. 



Eftqucpcr fcvel per accidens. 



Finis per fc eft,ad qnem niedia ordinanrur naturS 

 fua.Eftquc cuius.vel cui ; ts^©- 'i >^ tT. 



J-inifi cuius eft , qucm efficiens inrendit aftequi. 

 Eftque I .Internus,qui eft intra rem c«ius eft : z,t, de- 

 rnm eJifinis architeilonicii : vcl exrernus, qui eft extra 

 vem-.vtttrchitenomca finis cft hahitmio domui.z.Adx- 

 quatus fiue totalis , qui rcciprocatur cum finito, z//-, 

 hcne diferere tflfinu Logics.\\t\ inadarquatus flue par- 

 tialis , vtjyllogifmw efifinu Logic&. 3.Principalis,vel 

 minusprincipalis.Ille cft talis vel fimpliciter&om- 

 nino, ^ dicirur architcdonicUs , vt Detts efifinU om- 

 nium : vel in certo gcncre, vt omnes artes habent fitm- 

 mum aiic^ttern finem: hic cft (ilbordinatus ; cftquc vcl 

 opuSjM domtu til finii ndificantU j vcl opcris Hnitio, 

 vtcalctifi.nis eft mftnitio pedis.^.Ett. finiigeneratioius 

 feuad:ionis,z-f efifiorma calcei.ejnamftitor intendif.yd 

 rci gcnitx fcu operis, vt munitio pedu efifinis cakei. 



Finis cui eft,cui finis cuius intenditur. 



Eftq; impcrfedionisjvel pcrfeaionis. lUe indigec 

 dcftinatis,vndc & finis indigentix dicitur,^ homoefi 

 fints crcmHrarum : liic perficir mcdia, vt Demefl fims 

 omnium rerum.Et bic dicirur finis aflimilarionis. 



Fims pcr accidcns eft,ad qucm media ordinanrut 

 prartcr naturam fnam:aliasdicfrt*r finis accidentarius, 

 cuentualis, confufus, ik indetcrminatus. Itapeccm 

 finis dicimr m.viiftflatio gloriA Dci. 



Quiii fi 



matim 

 Hnein! 



/. Definc ia genere funt hi canones. 



1. TinU eft cmnium caufarum prima. Finis qurppc ptimo ^ 

 cxercct caulalitatcm fuam : tjuia cxcitat appetitum agcntis.& ^'"" 

 agcntcm mouet atquc dirigit ; motu fcilicct metaphorico.qui """' 

 dicitur amoris & defidcrij. Scd , inquis , cur non primo lofp 

 pof uifti fiiicm ; Hoc, inquam cgo, idc6 fcci : quia efncicns Si 

 finis in pnma causa non diffciunt. Ptima aurcm caufa cft 

 mcnfuia leliquatura caufaium. Et omnino in tradendis cau- 

 fis oportct fcqui ordinem creationis tanquam perfcaiirunain. 

 i.Finis exercet duplicem caiifalitatem. Caufalicas cff racio 

 agcndi i qus in finc cernitur duplcx : vna racionc cfficicncis, 

 quam mouct motione metaphorica:aIteta ratione mcdiorumi 

 quibus conciliat ordinem , amabilitatem , & mcnfuram. 

 5 Finii eft primtis in intcntione , ^ i;ltimu.s in executione. 

 Finis eiiim fHa bonitate mouei efficientem. Mouet, inquam, 

 fccundiira cflc obie(aiuum,non fccundum efle rcale. ^.Triplex 

 eft crdo i^ gradtu eorum qu& propterfinem agunt. Frincipii 

 funt agentia voluntatia, qu« ad finem, & proportioncm me- 

 diotum ad finen» intelligunt. Deinde funt agcntia fenfitiua, 

 qus finem non cognoicunt formalitcr fubpropria rationrj- 

 fcd tantuni materialiter fub ratione Cbi conucnientisrvti cer- 

 uus defiderat aquam. Tertii funt crcatur.T carcmes anima 

 fenfitiu5 , qus nullo modo cognofcunt finem , fed ad cum fe- 

 tuntur fub diledtione & motu fui motoiis , a quo diriguntur. 

 Sic cQ:lum dirigitur a Dco ad fuurti finem. yFinis eft ^rei per- 

 /«ff/o. Quatcnus fcilicet perficit rcs , quaium eircntiapcaita 

 cft in fine : vt in limite videte eft. Et tum finis dicitur coinci- 

 derecumforma, itcm ingrcdi dcfinitioncm , fiuc rationcm. 

 efTendi. 6.g_»(/ deftinat adfinem, deftinat ad media. Intelligc 

 appetitun» ferium.eumque in caufis pcr fe.7. Ynitis reinonlfl- 

 nifi vnusfinis. Intellige vltimum fincm.Et in hoc terminatur 

 adio & appctitus efficicntis.8.P/-(>;>/fr quod-mumtiuodque tale 

 eft,idmagif tale eft. Ita fi amas hominem propter pictatem, 

 Biagis amas pictaccm. 



//. Define infpeciefum httregtiU. Quic 



I. Finis Cuius,eft terminiis aBionis. M^ni:mCn]ViS,:iet:\o fi^"! 

 refcrtur tanquam ad terminum. Alias dicitur fink concupif- cic ti 

 centiA ; quia fcilicct amatur amotc concupifcentix , ficut finii auiii 

 Cui,amaturamore amicitii. Cartcrum finisCujus,efl: vcl gc- 

 netationis , vel tei genitce. Finis generationis eft ,quo pofito 

 ceflat adio. Et hoc moao forma dicitur finis. Finis rei genitA 

 eft.qm rem faftam coniequitur : vt habicatio Cil finis domus. 

 i.Finu fimpliciterfummus eft neceJfarius,cptimtM, perfeeltjji- 

 mtu, ifyfumme mouens. Hic finis dicirur poftremus, commu- 

 nis,& vltimatus : dc quo Scholaftici dicunt, Siinjmiis finis ^ 

 fumma efficiensfunt res ■vna.hem-.Finalis conctipifcentia ter. 

 minatur in ■vltimo fine : quia ncmpe omnes caufatum fccun- 

 darumproprij fint-s diriguncur in finem vhimum : idquod 

 ptsftat cauia prima concurlu fuo, qucm c^ufis fecundis pr.E- 

 bct. Fiic finls lummus noh potcft ifll- cdntirs^cns , icd efl 

 fimplicitcr ncccflaiius. Vndc Scuiatcr ait : Vnumeft neceffa- 

 rium. Deinde hic finis eft optimus , pcrfcaiflimus, & fumme 

 niouens:quia tft primum bonum. Porro hic finis eft vnus rc, 

 fed cx modo diuiditut in obic>ftiuum , qui eft glona Dci ; & 

 formalem ,quieft vifioDci. llle cft cxtra nos', hic in nobii. 

 ^.Finis principalts non ttllit accefferittm. Finis namquc pria- 

 cipalis includit fubordinatos. Et fjbordinata nunquam pu- 

 gnant : vi gloria Dei , & falus noftra. 4. Finis cui dei>eteffe 

 capaxfinis cuius , c^ ex deftinatione efficientit , ^ ex natura 

 fiuA.Sic leprobi non pofliint cifc finis pallionis Chrifti ; quia 

 his ncc a principili cfficienic deftinatur , nec ipfi Ilint cius 

 capaces , quippe defticuit fidc. 



Cap. X XXVll /. De MateriA. 



PR^CEPTA. 



CAufa interna eft, quac efTenti.im caufiti cplifti- 

 ruit ; ideoque lic importat influxum ad efic 

 cau{ati,vt fit pars clfentiT, 



Eftquc materia,vel forma, 

 MateriaeftjCx quares eft. 



Eftque fenfilis, velinrelligibilis ; a'/.8-i;7«,vel xo.%, 

 Mareria (cnfijis eft I. Pcrmancns,vel tranficns.U- 

 la in materiato retinet natunim & nomen fuum ; &i 

 dicitur matcria coniundionis, compoficionis.cocxi- 

 ftens,iSc in'iariata:z/f .fow/w tfimateria calc(i,&corfttt 

 ejl mattria hominis. Tranlicns cft,cx qua c(Ientialitet 

 mutata fit matciiaeuni ; &i dicitur matcria tranfmu- 

 tationis,prxcxiftens, ^- variata :vt,tcrra tnmateri.t 



heminii. 



