Metaphyfic^ Pars I L Cap. I V. & V. 55 



do 



les 



do 

 :aiii 



)<lo 

 ad I 



Iquo- 



Ji- 

 ian- 



is 



Tt 



:ant! 



f cntu 

 ilit 

 fe. 

 a 



Mn ; 



/ /i Oualitat est omniHm abfolmomm accidemiutn 

 jreijueniijjimum & copioJiJfmHm , & ad fenfnm accom- 

 modmjfmum. 



Nulla fiquidem creatura dari potcft , qux non pridita fit 

 plurimis c]ualitatibus. Et corporiini qualuatcs lun: ita coin- 

 patatZjVC niaximc incutrant in fcnlus. 



/ //. Oualitoi habet comraritm ; fttfcipit magis & 

 tninHi \ QT Jecundkm eam res dicnmnrfimiles , aut dijfi- 



pules. 



Tres hafce proprictates Ariftotcles tribuit qualitati. Pr/w/t 

 r tamcn proprietas non compctic omnibus qualitatibus : vc co- 

 ' lores mcdij non habent conctarios colorcs, puta rubiuni, pa!- 

 Wiium.Secund» fimiliter iion conucnit omn\bus,vt figura: non 

 compctit fufcipete maois & minus. TewV competit qualitati 

 quarto modo pioptij, vt loquuntur. Cxterura fufciperc magis 

 &minus , procfdic tx maioii aut minori admixtione contra- 

 rij,& ideo ncceflum eft,vt conueniat qualitatibus,quippe quie 

 babent contrarium. Neque tamen oportet exillimare, fulce- 

 ptionem illam graduumqualitati conucnitc ratione eflcntia* 

 feu idca: & definitionis > qux nullibi variatur : fed tantum ra- 

 tione vJr«/fiMf , fiue Cngularis inhxfionis in hoc vel illo fub- 

 iefto, hoc vel illo modo difpofico , hoc ipfi' ttibuicur. Sic v.;,. 

 eruditio in genere, rationt cflcntix vna eft & fimplex, non 

 vatiatagradibus; fed in hoc vcl illo indiuiduo itafe habct ,vt 

 Plato poflit dici magis dodus, quam ipCus difcipulus. 



IV. Di/pojitio & habittu non differnnt Jpecie , fed 



gradtt. 



Dijhojitio (Iquidem cft qualitas facile mobilis a fubicflo : vt 

 calor ,qucm ignis producit in aqua , facile ab ca rcmouctur. 

 HahitUi autem eft qualitas diflicile mobilis a fubicdlo : vt ha- 

 bitus virtutum & lcicntiarum. Huc peitinenc illa axiomata. 

 j.I)iJbofttiofrs.ccd:thabitum,t(inquamgradm ad eum. i.Dif- 

 fojitiofaciliits amitfitur,quam habitUf. ^.Habittareddit faci- 

 iem ©• hilarem ad agendt<m.Cx\.emm difpofitio dicitur facilc 

 mcbilis.habitus non item.vel proptcr frequentatiancni adus, 

 vel propter diututnitatem tcmporis , vcl propter validitatem 

 aftionis,iuxta il lud : ABiofife iterata.vel aBio vna valde in- 

 tenfa ,facit habimm. lUius exemplum eft in habilU acquifito, 

 huius in habituinfufo. 



V. Qualitatesfunt injirnmenta formarum. 



Qualitatesdicuntur inftrnmenta & atma formarum : quia 

 fubftantia; & forma: func cfficaces per qualitatcs.VnJe quali- 

 tas dicitur filia forma:. Scd quomodo cum hoc conucnit quod 

 &\dw.Ac{us funt fufpofitorum f Hac de te fic habendum eft : 

 aifliones tribui fuppofito tanquam caufa: cotali ; qualitatibus 

 & partibus, puta materia: , foima', fapientii , tanquam caufis 

 pavtiahbus. 



F I. Potentia & impotentia naturalis ordinamttr ad 

 operandum fmplicitcr , difpoftio & habitm ad operan- 

 dnm facile. 



Sic potentia intelligendi & volendi in honiine ordinatur 

 ad fimplicitcr & ptoximc agcndum:fcientii & viitutes ad fa- 

 cile opcrandum.Hic qu.rri folet,an habicus quidam nobis fint 

 innaci ? Refpondcndum autcni cft,di(pofitioncs quafdam,fiue 

 habitus inchoatos nobis innalci, vt cft intelligentia, fjncctt- 

 fis,& fimilcSjde quibus in Hcxilogii. 



V I J. PotentiA & impotemin diJlinguuntHr per anta 

 & obiefla. 



Ita fi potcnti.T, fiuc facultatcs naturalcs , ordincntur ad 

 cundem aiTlum, funteiufdcm fpccici. 



V J 1 1. QualttM ordinatur ad operationem fuam 

 tanquamfinem. 



In fcholis rc(flc dicitur : Vnumqtiodque ejl profter oferatio- 

 nemfuam. Etgo & qualitatcs ctunt proptcrfuam opcratio- 

 ncm.qua; illas pcrficit non pcifcdionc forma-, lcd pcrfcdio- 

 ne finis. 



/ X. Jmpotentia naturalis tUfecundum naturam. 



Suntqui cxiftimant,omncm dcftiflum cflt contra, vcl fal- 

 tem pr.Ttti naturam.Scd cviant.Nam focminam cflc,ittm fcr- 

 uum,& fimilia, funt impotcntix fiue dcfci5lus natutalcs : qui 

 tamctfi fcdolcant imptrftc>loncm,illa tamcn non cft ptiuati- 

 ua,fed negatiua. Et iianc ob caufam huiufmodi impotcntia: 

 dicuntur naturalcs : quaium aliqua: etiam in ftatu innoccn- 

 tia; habcbant locum in Adamo. 



X. Tajfio illa,ejuA efl tertia fpecies ^ualitatis,dijlin' 

 Bs, ejl natura ab illa paffione , f w<e conjfituit peculiare 

 predicamentim. 



quot 



di- 



P.'fllonis vocabuhim accipitur quatuor modis. rrirKo btd 

 qu.icunque receptionc & aftcdione, fiuc (ic rci conutnicntis 

 fiue difconucnicntis : vt cft rcceptio fpeciri villbilis in oculoj 

 & caloris in aqua. £t hoc^ fcnfu iprcpnctaccs (a:pc dicuntut 

 pafliones. !)<■/»</* pro fola rcceptione contraiix difconucnicn- 

 tis qualitatis,pcrquam fubicdum rccipiens difponitur ad cor- 

 ruptioncm. Tertio pro Opciationt animx lenfitiui;quo paild 

 iia,;iaudium,doIot,& triftitia dicuncur paflloncs. ^iarto acci- 

 pitur paflio ptb qualitate , qu.T ell ctfttius paflionis tcrtit> 

 modo lumpta::vt rubor, qui appartt in facie ex vcrccundi.i,& 

 pallot cx timote.diciintur paflioiies.Et palfio in bac acccptio- 

 nc cft tcttia fpecies qualitatis , qux in eo maximt; diftctc i 

 patibili qua!itatc,qut^d patibilis qualicas fit peimancns,& dc- 

 nominec fubicftum , vc a colore rubeo ,qucm aliquis perma- 

 nencer habic in facie,dicitur homo tubicundusipalfio vcro fit 

 qualitas cito trarfiens . & non dcnominet fubicftum fimplici- 

 tcc quale. Non cr.im dicicur homo pallidus vcl tubcus,ab i!!o 

 coloce pallido vel vubeo ,qui appatet in facic ex vcrccundia 

 vel cimoie. Hic obitec obfcrua , paflioncs animx , vt funi ira> 

 gaudium, amcntia,& fimilcs , pcttincvc ad ptxdicamcntura 

 qualitatis,fi permancntes fint.vt fi habcantuv a natiuitatc. Iti 

 enim dcnominant homincm fimplicitei iracundum, iTium, Sc 

 amentem,atquc ita funt qualitatts paflibiles;fi vcro cito tran- 

 feant,non denominant homincm iracundum,Ixcun),auc amen- 

 cem,fed foliim dicitur eatum rationc ivaiTi,aut amcntum paf- 

 fus,& tunc funt pafliones ,qux funt in prxdicamento qualita.^ 

 tis. Quatenus autem in iifdem affeftibus cft aiftio appc litus, 

 teferuntur ad cate_^oriam aftionis : fed quatcnus rccipiuntuc 

 in fubicfto , ad pitdicamentum paflionii pcrtincnt. Bicuiiet 

 itaquc,vt fpciflatui in affcdibus ailus appctitus, ad aCiioncm> 

 vt fpcftatur reccptio.ad paHioncm pcitincnt ; cum tonfidcra- 

 tur altcratiodiuturna in fubicifto , funt qualitatcs patibilcs, 

 cum dcniquc confidcratut altcratio cito tianfivns,funt pafllo- 

 ncs lluius pridicamenti. 



X /• Forma & figura in pradicamento cjualitatis in- Foc t..i & 

 terdtim pro vno & eodem, imerdii pro ditierfis fumttntur. ^"" "^"1 



Pro vno fumuntur apud vulgus Logicotum.Pro diuerfs fu- 

 muuttu apud Thomiftas. His enim figura cft tcrminatio 

 quantitatis.ita vt figuva ccttis tcrminis comprchcndatur: fot- 

 ma vero eft caufa , qux dat efle fptcificum rei artiiiciali , Sc 

 ipfiu*; cftcau("a fovmalis. Acque hanc ob caufam ccs attificia- 

 les,putadomus,cuhara,collocatuiin pisdicamenco qualitatisi 



Cap. y. De Relationc^^ 



P J^ iE c E P T A. 



EXpofito accidete abfoluto, fequitur refped) iuumj 

 (c\\ relatum,cjuod otdinatur ad termiiuim. 



Eftque relatum rcLitione vel interr,a,vel externa. 

 Illadiciturintrinfecus, hsec extrinfecus aduenicns. 



Relario intcrnacfl;, cum refpcdlus neccirario fe- 

 quitiir fundamentum pofito termino , ita vt cius ef* 

 lentia confiftat in telatione. 



Hxc relatio conftituit hoc prxdicamentum. 



Relatio atque adeorcL-ita, diuiduUtur vei cx ap- 

 pellationibus, velex reipsd. 



Ex appellationibus tclata fuut vnius vocis ,vel 

 plurium : ieuvnius nominis, vel diuerfi. 



Vniusnominis relata funt,qUxvno foliim nomi- 

 ne eiferuntur : vt frater & frater,foror &foror , hojpcs 

 CrhoJJ>es. Alias dicuntur rcl.ita nrquiparantix , & 

 arqualis coraparationis , quod intcr ea fit fumma 

 iEqualitas, vt interdues amicos. 



Rclata diucrfi nominis funt.lnter qux efl: inac* 

 qualitas:vnde dicuntur rclata difquiparantia:& inx* 

 qualis comp.irationis. 



Suntquc maioris , vcl ininoris comparationis. 



Rclatamaioris comparationis funt,in quibus rc- 

 latumcftdignius correlato : vt magiftratttt & fubdi-^ 

 tH4 ,pater Qr filitt^ , dor/iinns &feruM- Scholaftici vo- 

 cant rclata fuperpofitionis. 



Rclataminoris comparationis funt,inquibus re-' 

 latum eftindignius: vtfilitu & pater,JubditM & ma* 

 gijiratw. Scholaftici vocant relata fuppofitionis. 



Ex reipsa rclata funt primo mutua,vel non-mutua* 



Relata mutuafunt, cumrclataconueniunt gcnertJ 



relationis , ita vt fint eiufdem natura: : vt pater drfi' 



litUiTnaritiu & vxgf. 



t 4 Rclata 



