56 



Encyclop^di^ Lib. XI. 



Rebta non-mutiia funt, ciim res relata- non con- 

 ueniunt gencrcrelationisjideoquenon funceiuldem 

 na.imx:vt creator& creattira-Nam creator refcrtur ad 

 creaturam relatione rationis , creatnra ad creatorcm re- 



latione reali. 



Deinde relata funt talia fccundum c!ici,vcl fccun- 

 dum eflc. Illa funt,qua: habent ellentiam abfolutam, 

 cui accidit rclatio , vtfcientia refertnr ad fcihile,& 

 omnis habitm adfmm obieilwn : Bsc funt quorum 

 cHentia confiftit in rclatione,t/f pater&f'iui. Grxcis 

 dicuntur ra. «cjjPo; ti y.cfia. roliva.!, ^ x.a7a to >vS^5(5^, 



Tertio relata refciuntur relationerei vcl racionis. 

 Hinc relata funt realia , vel rationis. 



Rclacio reijfiue reaiis,eft inter res femota mentis 

 operatione : vt inter patrem &filitim. 



Relatio rationis eft inter rcs ,qux rcferuntur in- 

 terueniente mentis operarione : vt inter de.xtrum & 

 Jiniflrum. 



Quarto relata funt vcl anatuia , vcl abinftituto : 

 fme cx iprs-« ;^e5ir«,juxcahanc arborem fiue tabulam: 



fCaufalitai,atieoqtie co- 

 flntcmx-.J gnntio & affinitns. 

 I Tbi cft I Locatio iistfrna. 



If Mcn- 1 ^TemVoralittn interna. 



fura: S 

 I Extc-rn.-E: fKorma, atque adeo lex. 

 I iNdLuia. I L vbi ^ Locus externu.s. 



I eftq; vcK y^Tem^usexternum. 



Ciuznam 

 rclationcx 

 collocen- 

 tiir in hoc 

 pt^dica- 

 ineiiio ; 





3lek- 

 lioeft 



Identitatis feu conucnientia: Sc diuetCtatis. 



<Ordinis fiue difpofitionis. 



fRe^ime»'^ 



fMundi. 



Dluino : cftque 



I 



CEcclcfis. 



Infti- 

 L tlto^" 



I 



fCommune. 

 Lsacramentalc. 



0-5 



Iffi^ 



fOEconomicus. 

 1 ScholaJiicUi. 

 I Ecclejiajiicu^ti- 

 c— ^ tionc politia: 



Ifiucrituumfa- 

 crorum. 

 ^Politicus. 



-j fPcrfo- 



i i "^' 



I vbi funt I 



y vatis ■^ Res. 



! i 



Aaio. 



//. Relationes copia & mitltitttciine fiperam ewnia Rci; 



piof' 



K n G V L JE. 



I. Relatioties ditiina prorfia non collocantur in hoc 

 pr&dicamento , ficttt nec alix tranfcendentales : relata 

 rationis & illa fecundltm dici htic pertinent fectmdario 

 & per accidens. 



ReUtiones tranfceodentalcs fmt vel diuim, "jel creats.. lUs. 

 funt lubftantialts & infinit.c , idcoquc non funt collocani.l.r in 

 hac catcgori3.//.ii fiint finic.T,& ertcntialiter compctunt rcbus 

 diuerforum pr.rdicamcntoium : idcoque in vno ali(]iio pr.rili- 

 camcnto non pollunt habcrc locum.Qualcs funt rclpc(Sus in- 

 clufi in eflcnti.1 cuiuflibet accidcntis , pcr quos ordinatur ad 

 fubiciflum, cui inhxrcrc aptum cft.Sani; ciim prxdicamcntum 

 contineat dctcrminatum cfTcndi modum , vt fubftantia mo- 

 tlum cflcndi pcr fc,quantitas modum cxtcnfionisi& vcro tran- 

 Tcendcns non fit dcterminatum ad aliquem modum cfTcndi, 

 ici. comprehcndat multos : non potcft ad fpecialc aliquod 

 ptxdicamentuni pertincrc. Sic lefpccftus quidam realescom- 

 pient cfTcntiam omnium accidcniium, ctiam abfolutotum, vt 

 eft rcfpe(.^us inhircntix, quo oidinantur ad fubftantiam : & 

 hi refpeiflus non lant in pr.xdicamcnto rclaiionis , quia funt 

 Jiberi a termino.Dcindc quia pr.xdicamenta diuidunt cns rca- 

 icin ccitas t"pccics,rclationes rationisper fc non poffunt cfTc 

 in hoc ptacdicamcnto. Rclatiuum quippc, quod cft fuprcmum 

 genus huius prxdicamcnti, cft accidcns rcale. Tertio relatio- 

 nes (ccundum dici pcrtinenc ad pr.xdicamcntum abfoluti,cu- 

 ius cfrcntiamcomplcnt : vt refpciitus, quem dicunt potentia 

 & habitus ad cbit:,5ta,complct clTcntiam ipforum,ideoquc fub 

 eod(:m eft cum illis generc. Ex his relinquitur, rclationes.qux 

 nuUi accidcnti abfoluto funt effcntialcs , fcd accidcntalitct 

 fempcr conueniunr,id eft.tclationcs fecundiim efTc.conftitue- 

 re hoc pi.-sdicamcntura. 



An 



R«l 



ac cidentia. 



Vnaquippc cidcmque res intinitas ptope dixerim rclatio- 

 ncr, potcft fuftincrc : vt vnus idemqueliomo pottft cUe pa- 

 tcr,filius i ncpos, .adnepos i auus, proauus,abauus jpr»ccptoc 

 difcipulus ; magiftratus,fubditus. 



/ / /. Relationes non incnrrum infenfm. 



Rclationes non funt at&t^M, fed vel n>i7«<,vt limes in agto, 

 vcl ■xi';xi, v: rclatio in pane euchariftico : hoc eft, iclationes 

 non feriunt fcnfum, fed vc! intellc(flum ,vcl fidcm. 



/ V. Relatafmtfimul natwk & cognitione. 



Intellige formale , fiue naturam rcfpc(.^iuara , qu.T Gricis liui 

 dicltur nx-.rris, non matcrialcfiue naturam abfolutam. Nimi- 

 rum patcr , qua homo , eft prior filio , fcd qu.i patcr , non cfl 

 prior.Hinc rclatadicuntur fe mutuodcfinirc, porerc,&; tolle- 

 re tam in rfTcndo , quam in cognofcendo : itcm dicitur mu- 

 tuum itcr & mutuus prxdicandi flcxus intcr vclata.Relata dc- 

 nique dicuntur cffc fibi mutux caufx, non effenti.-pjfed confc- 

 qucntiXjVt loquuntur, feu illationis , ita vc pofito parrc pona~ 

 tur filius, & viciffim. Nequc cnim in rclaiis ira cft conipata- 

 tum,vt ilIud,quoddepcndet , fit caufaillius a quociependct ; 

 cilm ipfuni rcfpiciat tanquam nudumtcrminum:vt,foI rcfficit 

 radium tanquam efFc(3:um,radius folcm tanqium terminum. 



y. Cnilibet relatofnnm correlatum ita rejpondet, vt rc 

 vnum poffit dici alterins. 



Hinc rclata dicuntur ■mfU rt, ad aliqtiid.hcm ■afis tarriffz- 

 ^o/la,vicijficttdinaria : vt patct eft filij patcr , & limcs limi- 

 tati limes. 



F l. Relatio ad fui introdttnionem & conferttatio- 

 nem non fernper indiget locali conta^u,fed virtuali & 

 paBionalt. 



Sic patri vcrfanti in Afia nafci potcft filius in Africa : & rc- 

 Jatio coniui;alis manet fi maritus fit Romx, & vxor Vcnctiis. 

 Nimirum quamdiu fundamentum manet , tamdiu & ipfiirc- 

 latio.Porro qu(3 maius & cfficacius cft fundamentum; e(D ma- 

 ior eft relatio : vt rclatio facramcntalis nititur promiffione 

 Dei vctacis , idcoque cfl permagna. Tametfi ergo rclatio fis 

 ens debllis cntitatis : tamcn cft magnf efficaci^. Nam pendcel 

 illa a fundamento relationis. 



VI I. In relatis qtiinqHefmt IpeBanda: fiihieEltm^ q, 

 midamentu7n,termin(u,relatio, & extrema relationis. "=' 



&3 



& 



tUI 



m( 

 icl 



Q. 



Suhiecium eft ipfa fubftantia , qua rclatio nititur ,non qua 

 rclatlo, fed qua accidcns. EHndamemum eft abfolutum quod- 

 dam accidens,vel fimile quid,quod eft caufa relationis.Sic pa- 

 ternitasincftlubftantiaf,puta perfon^ patris.ob vim generan- 

 di,qu^ eft qualitas. Hac dc re func ilte rcgulc. i .Omnc rej^t- 

 Biuum fundatur in abfoliito, ideoquc iffo ejl fofleriits. i.Intcr- 

 dHmfubiecitim , interdiim ftindamentiim dicitur maieriale re- 

 lationis. ; .&tiidam dijlin^uunt inter fur.damentum ^ fundan- 

 di rationem.lWuA tft fundamentum remotum : ifta,fundamcn- 

 tum proximum.Fundamcntum hoc modo cft res ipfa fundana 

 rclationcm,vt fiibftancia, quantitas,qtjaliras. Ratio fund.mdi 

 cft vnitas aur diuerfitas generica vtl fpccifica , qiix funJat re- 

 lationcm idcntiratis,.TquaIitatis,fimiliiudinis,iicmquc diuer fi- 

 taus,!n.iquaritatis,difnmilitudinis. Siccruditio cft fundamen- 

 tiim pi.tciptorcitatis : rario fundandi cft .-ipplicitio ciuditio': 

 nii, fcu inrtitutio. i,.Tria Jtint generafundamcntorum in rela. 

 ticnc. Prin.um gcnus c(i coium qu^ fundantur m vnitate vel 

 diuctfiiatc gcncricaaut fpecifica.Hicauicm fundamcntum eft 

 vtl in fubfianti,! , vnde exiftit relatio idcntitatis vel diuerfita- 

 tis : vel in quantitatc, vt cftrelatio .Tqualitatis vel inxqualita- 

 tis : vel cft in qualitatc,vt relatio fimilitudinis aut diffimihtu- 

 dinis.Eadcra enim funr,quorum fubftantia eft vna : cqualia, 

 quoram quantitas vna ; fimilia, quorum qualitas vna. Secun- 

 dum genus cft relatiuorum , qu^ fundantur in afbionc & paf- 

 fionc, fiuc vtraque confidcretur in pr^ftnti, fiue inpr^teriro, 

 fiuc in futuro : vt eft relatio paternitatis & filiationis. Hic 

 autem non intclligiiur aclio fimplicitcr , fcd quaicnus potcn- 

 tia acfliua reducitur ad a^am per acflioncm : ita vt hic fit (en- 

 fns : Potcntia aifiiua rcdufla ad a(flum pcr a(.qionem , eft fun- 

 damcnium rclationls. e. g. filius eft a patre , tanquam a prin- 

 cipio at^uali fnc gcnerationis ; vbi poicntia aiitiua teduci- 

 tur ad aiftum , fiuc potcntia gcncrandi concurrit cum aflio- 

 nc.Idcm dc paffionc iudicium, vt ncmpe potcntia paffiua re- 

 ducatur ad adtum pcr palfioncm. Tertiiim eft corum , qu^ 

 fundantur in menfura , feu commcnfuratione , & adxquatio- 

 ne : vt funt rclationes potentiarum &: fcicr.tiaium , item- 

 quc obicftorum, rfrra/»/« tclationis dicitur ambigue. Nam 

 quibufdam duo cxtrcma , relatum, & corrclatum, dicuntur 

 termini, qu()d in iis rclatio tcrmineiur& dcfin.ir. .'Mij autcm 

 finem relationis vocant tcrininura:vt tcrminus limitis eft 



at-.rorum 



