58 



Encyclop^di^ Lib. XL 



Aaio & 



tuITio ijuo- 

 moJo dif- 



Anomnu 

 a£tio fic 

 propter 

 tiaem ; 



An aflio 

 Ht agentis 

 pcriedio f 



Adio num 

 prior paf- 

 iionc ; 



Ailio me- 

 rjpliynca 



lioix i- 

 6tionii 

 quoc ; 



An actlo fit 



Itavt formalis illorum ratio confillat in modo aliquo abfo- 

 luto includcnte rcfpeif^um ftcundum dici ad aliquid cxtim- 

 fecum.atquc ita etiam cxtrinfecam dcnominationcm ab eo. 

 Sic V. g. pridicamcntum Vbiincludit realem prifcnti.im m 

 loco, atque ita dicit modum abfolutum , pcr quem in coipotc 

 inli.Tret,itcinque tcfpedum fccundum dici ad locum , & taii- 

 dem dcnominationcm a loco ipfo. Vndc patet, lixc ptxdica- 

 racnta ncquc ad prxdicamentum ad aliquid fiue relationis , 

 nequc ad pv.rdicamcntnm aliquod abfoluium rcferri com- 

 modc poflc. 1'orto fcx illa pr.rdicaincnta non funt compli- 

 cationc5 liue as^s^rcgationes quoiundam pr.Tdicarorum ,idco- 

 quc cntium non incomplcxorum , ledcomplcxorani, vt qui- 

 dam volunt : quialiabcnc pioprias rationes pr.Tdicamcntales, 

 vtpote "cncra & Ipecies , quamuis impcrtcitinimas : & qua- 

 rum non elt adco frcqucns vfus in fcicntiis. Viuk Sc paucis 

 verbis ab .'^riftotclc funt explicata ha:c pr.xdicamcnta. Scd 

 tamcn,inquis, in his pr.Tdicanientis non cft vnum pcr fc, (ed 

 pcr accidens : quia in lis cft abfolutum &; rcfpediuum. Scd, 

 inquam ego , abfolutum cum tefpcAiuo non conllituit vnum 

 per accidens. Nam cimi refpedus includatur cflcntialitcr in 

 ratione abfolut.a, non concurrunt h.TC duo ad conftitucnduin 

 vnum pct modum compofitionis , & idco non efficiunt vnuin 

 pci accidens. 



//. jinio & pajpo mn dlferitnt realher, 



Diftinguuntur enim tantiim ratione ratiocinata, hoc eft, 

 pcr intclfci.^tum, fuppofito fundamcnto in re : quod in eadcm 

 cffentia,qu3: proccdit ab agcnte,inteUeftus confidcret cgref- 

 (ioncm ab agcnte,& reccptioncm in patic-ntc. Clarius ita di- 

 ces.Aftio & palHo difFcrunt dcfinition: ,ff u formaliter. Maior 

 tamcn cft diftind^io intcr avT:ioncm tranfcuntcm & pallio- 

 nem , quam inter adionem immanentcm & pafllonem. Ca:- 

 tenim ai-^^io tranficns non dicitur , quod de fubicLlo agenic 

 tranfcat in patiensflii-c cnim migratio cft contra naturam ac- 

 cidentis ) fed quia ab ca &: pet cam ttanfit mutatio in paticns. 



/ / /. Omnis aBio certo Jine fHfcipltur & terml- 

 natiir. 



Tiia enim funt agcntium genera; DcuSjNatura& Ars:qu.'6 

 omnia propter ccrtum fiticra agunt. 



/ V. Omnis aSiio perficit agentem, 



Intellige operationem ,qu.T congruit cum vltimoagentis 

 fine. Sic natutaluim agcntium finis, cft adimilare fibi paticns : 

 vt ignis agic in aquam, vt calcfiat > dodlus in difcentcm , vt 

 cruditum reddat. 



y. ^nio prior eft pajfioney ordlne nature & digni - 

 tatis. 



Aftio quippe habet rationcm caufr. 

 VI. yl£lio metaphy/ica ejljine ;netH proprie diffo. 



Motus diuiditutin phyficum & logicum. Ille eft proptic 

 ditlus,& notat impcrfeftioncm , quippe ttanfitum ab vno ex- 

 trcmo ad altcrum, qui coniundus /it cum lucccllione : Hic efl 

 improprie didus , Ailio mctaphyfica , vt cft crcatio , cft fine 

 illo motu phyfico : lic & intcllciftio, qua Dcus intelligit. Non 

 igitur rcdlc Gilbcrtus dixit , ptoprium cflc aAioni & paffioni, 

 fempcr cfTc cum motu Sc mutatiorc. Nam crcatio non cft 

 motns : quia creatio cft a'Uo finc fubiciflo prxfuppofico : 

 quod ncccflatium tft in motii. 



V l J. Proprietates anionisfttnt tres. 



Prwm cft, habcre contrarium : fi.il. pcr &: propter quali- 

 tates ; vt calefadio & frigefadio (iint adioncs contrari.T , 

 quia caIor& fngus func concraria. Secmida eil.fiifcipete ma- 

 gis & minus,id eft, gr.tdus : qu.T proprietas fimilitcr vt priraa 

 non conucnit ailliom rationc (ui, fcd rationc tcrminorum.in- 

 ter quos repcritur contrarictas vcl gradus. Tcrtia proprictas 

 conuenit ailioni quarto modo , quod vidclicct aflio infcrat 

 paffionem , (imulque cum ca fit : quia cum neccflc (it acflio- 

 ncm in aliquo rccipi, & vt rcccpta (it paflio, ncccfruni cfl ha:c 

 duo cfle fimul. His alij addunt iltas. i.Adio fit per contra- 

 c1:um,fcil.virtualem,vcl corporalem. i.Aiflioncs (unt (uppo(i- 

 torum. j .Aiflioncs (unt fingulaiium. 4. Aiflioncs dctcrininan- 

 nir per obie(fla. ^.Modus agcndi (iquitur irodum effendi. 

 6- Vbi funt cxdcm operationcs,ibi cadcm cft cfTcntia. 



VIII. .AElio omnis eH in agente. 



AlIio immancns non efficit rcalcm pafnonem in fuo fub- 

 icifto, fcd tcrminatur obicfto cxtetno, teccpto in rcm, atque 

 ita ibi manct vnde manat ; vt intellcftio , qua homo intclligit 

 ccElum,tcrminatut cCElo,vti tft cognituro, atquc ita rcceptum 

 ;n hominfmVndeliq«ct,banc aftioncm cfTe jn agcnte. A<ftio 



tranfiens manat ab agente.Sc teiminatui in patientc.itavtpa^ 

 ticns mutetur. Eft igitur in agente vc in fubicfto quod, vt lo- 

 quuntur : eft in pacientc ,rcfpciflu termini mutationcm pa- 

 tlencis. 



IX. Nobilius efl Intrafe agere necejfario, & extra Notij 

 fe libere, cjttar/i intrafe lihere, d^ extrafe necejfario. '^Jl^|;, 



Sic Dcus intia fgiagit natura:neccffitate,extra fc volunta- 

 tislibcitate. At homo multa agit cxtra fc neceflario , intia lc 

 concingcnter. Hinc a^ftiones Dei ccnftDCUt uobiiioics quam 

 hominis & rcliquarum creaturarum. 



X. /iEiiofjis termintu a cim & ad Quem eft vtl com- *^' ii 



■" 'cttiia 



rmnts,vel proprit-n. quc i| 



Hinc quatuor oriuntur geneia aiflionum. Vrimo enim cft 

 adio a tcrmino communi ad communcm : vc crcacio cft a tti- 

 bus pcrfonis SS. Tnnitatis communiter,& habec tcrminum 

 communcm crcaturam. Deinde eft aiffio a termino communi 

 adproprium: vt incatnatio cft opus commune SS.Trinitati 

 inchoaciucjfcd eft proprium Filij terminaciue. Temo cft aflio 

 a cermino proprio ad propiium : vc Pacci ab xterno gignit 

 i\\\nm.<§luarto cft a>flio a ccrmino proprio ad communcm : vc 

 Pater & filius fpirant Spititum faniflum. 



XI. .AElio naturalis nonfujpendipetejly necjue va- Afli 

 rtnri : volmtaria contra & (itjpendi , & variaripotcfi : iu„. 

 mixta participat de naturali & voluntaria, 



Natura quippe dcterminata eft ad vnum , & agit ad cxtre- 

 nium lu.T potenti:T , fi non impediatur : vt cft motus grauium 

 ad ctntrum , fyftole & diaftole cordis , triplcx conco(ftio, 

 ^v?.M^it, ai,u)ciKiFii,'ofiiiiii)(r/;. Voluntas e contraiio ncn eft dc- 

 terminata ad viium , fcd indifFciens ad oppofita , & agit cum 

 certa moderacione : vc in difputatione videre efl.Adio mixta 

 partima natuia , partira a voluntatc pendct : vt eft raotus 

 ..atomati. 



mu 

 lit! 



XII. Omnis aElie, Jiite ft produnio ,Jiue reprodit- Aft 

 £}io,JiHe adduWio , Jit citra impltcationern contradiflio- 



nu. 



pio 



Nam produiflio flue fiac cx nihilo, fiuc ex pta:iaccnte ma- 1"' 

 tcria,non euertit .>rimum principium. Deinde rcprodudio lcu 

 rcpIicatio,non eftcorporis iam exiftentls, v.g. corporisChri- 

 fti,(cdnon cxiflcntis v. g. corporis Adami. Denique addu^io 

 facit , vt rcs mutct locum fuum , non vero fit in pluiibus \o-^ 

 cis. ^i 



Cap. VII. De Paffione^. 



P R iE C E P T A. 



Affio eft aiftionis receptio: reu,eft ^ qita ali- 

 quid dicitui pati per improilionem cffedus ab 



atientc. 



Eftque i.Perfcd:iua,vel deftruiaiua, Illa dicitur 

 a-altteir.ri , faluatiua & pcrficiens , vt regenerarl : h.TC 

 (f6ap7;wi,corruptiua, malrgna , & deilruens, w vri. 

 2. Eft: tranfmutaiiua, vel intentionalis. Illaeft.ciini 

 realis muratio fit in patiente,z/t eH verberatio, cale- 

 fa&io:lAa. crt,ciim nulla fit rcalis rautatio,fed taiuiim 

 tcrminatio ziWonis, vt citm Detucognofcitur & ado~ 

 ratttranebii,veLccelHmvidetur: & diciturpaflio fpi- 



ritualis & logica. 



R 



E Q V -L J£, 



/■ Patiens recipit Jecttnditm modumfuum. 



Alij fic cnuntiant hanc regulam : Kecipiensrecipit fecun- 

 lihtfi modum rcce}4iHilatis, non fcr modnm imprimemif. Item : 

 Injluxiif aciionii recipitur non tam fer conditionem agentis, 

 qiiam d/jpojitlcnem fatientis. Sic v. gr. cantharus non rcci- 

 pit aquam fccundiim modum infundcntis. Excipc hic rc- 

 gcnetationcm : quia ibi homo recipit fecundum modum Det 

 icgencrantis. Porio non quiduis quoduis pacitur ; quia debct 

 effc difpofitio quxdam in patiente ad recipicndum a(.^ioncm- 

 Sic impreffiones variatum figuraium non lecipit ai:r. 



/ /. Pajfo eafdern cum aFIione habet proprietates. 



Paflio itaquc iccipit contrarlctatem,magis&minus,item- 

 quc eft fimul eum attionc. Qua dc le videris cap^antcccd. 



Nihilo 



Pai 



Pal 

 prc 

 tcs 



