64 



Encyclopedte Lib. XII. 



rentcs reflexa» , qus: tcrminantur ad ipfum Deum, vt cum 

 Dcus feiplum intclligit , nihil lunt aliuJ quam ipfc intellc- 

 «flus & voluntas Dci , ideoque ipfe Dcus, qui cft putus a>flus, 

 vt omncs philofophi fatcntur. Deindc aitiones Dci imnia- 

 nentes , qua: terminantur ad crcaturas , vti funt dccrcta, fiuc 

 potiiis aiftus dcccnicndi , coiiddcrantur vcl raticnc principij, 

 Tcl ratione tcrmini, fiuc quod idcm cft, ycl a priori , vcl a po- 

 ftenori. Ilio modo funt ipfa diuina cdeinia , videlicct aftus 

 intclicAus ^ voluntatis Dci : ^hoc inodo funt relationcs, qui; 

 in Dco funt vnum quid , licct rcfpcftu obic^lorum funt mul- 

 ta. Dcus cnim vno a.;lu&iiflu , vt loquuntur , videt omnia : 

 Quippe cuin omnia finira rclpcftu Dei flnt vcluti puncflura 

 Tcl potiiis nihilum.vno fimplici intuitu facile poflunt ab ipfo 

 V pcruiucri. Hiic pcrtincnt qu.-E ddputantur dc vi idcntifica In- 



tellciflus , qu.i illc fibi afTimilat obiciflum fuum : vt quando 

 homo intelligit montcm , mons dicitur conucrti in hominis 

 jnti;lle>fluni. Denique aflioncs tranfeunres rationc principi) 

 non difFcrunt ,i Dco : quia cicarc & gubernare Dci, vt lo- 

 quuntur, nihil cft aliud quam vcDc Dci. Sed quatenus fpe- 

 £tantur ratione termini ,qui crt crcatura , rcs alitct fc habct. 

 Atquc ha:c moderatis ingcniis fufficianr. 



Attributi- / y^ Attrihnta Dei negatiiia eo ipfo dum remouent 

 tiua quilia A Deo imperfei}ionem , tributint ipfi ftmmam perfe- 

 fint » ^ionem. 



Hoc in fcholis dicunt formalircr negare , & confcqucnter 

 affiimare. Sic immutabilitas dc formali dicit ncgationem po- 

 tenti.T paffiux , confequentcr abfolutam ncccffitatcm , quS 

 Deusnon poteft non efPe , ita vt ipd rcpugnet ri noncllc : 

 item immottalitas crt,qua Dcus non poteft raori , fed femper 

 yiuit. 



QuomoJc 

 pii ilolo. 

 phia vni- 

 xjtcm Dei 

 ailruai ? 



lur 

 tnciL 



V. Detnn ejfe vniim mimero,prohatur partim argu- 

 mentis naturalibui^partim tefiimoniii gentiliiim. 



Etfi apud ethnicos partim cx crrorc & prauo figmcntorum 

 poccicoium inteiledu (illi enim variafingebant numina , vt 

 •^ varias Dei virtutcs ita ob oculos ponerent) partim cx inucte- 



lata idololatria, introdufla fuit ^c^fCwartamen ncgari non 

 potcft, Deum in libro naturx tam clare fe patefecifle , vt 

 omnibus , qui duftum ieQ.x rationis fequuntur , bene con- 

 ftare poffit, non efTe deos multos, ftd vnun}4untaxat nume- 

 jo,id eft.efTentia indiuidua & fingulari, fiue,vt alij malunt lo- 

 qui.vnum vniuetfitate. Eicnim rcda ratio docet , non pofle 

 confiftcreduo adu infinita , & duo principia-fimpliciter pri- 

 ma;& fcnfus oftendit , omnia in mundo ad vnum ordinari ac 

 dirigi.atquc ita vniratcm appetcrc.Dcindc mcliores illi ethni- 

 corum, Orpheus, Heimcs , Sociates, Pythagoras , & fimiles, 

 Tnum tantiim Dcum agnoucrunt. Quo loco non prstereun- 

 da eft illa Platonis ad Dionyfium monitio efifl. 13. Hinc,i«- 

 5w;V,di(ccs tu.fcribam ego fcrio nec nc.Ciim ferio ordior cpi- 

 ftolam, ab vno Dco : ciim fecus , a pluribus. Hinc Platonici 

 Deum vocarunt mon.idcni , tum quia ante omnia folus & 

 vnus extitit, tum quia ab illo vno funt omnia , & illc vnus eft 

 origo,fons ,& menfuraomnium rerum , ficut vnitas cft radix 

 & menfuta omnis numeti. 



Quo fcnfu V L Dem eft immutahilis omnimoda immwabili- 

 Dcu5 dica- i- 

 tur immu- 



tjbilis 1 jmmiitabUi/as eft duplex , omnimoda & limitata. lUn eft, 



qua aliquid cfl immutabilc fimpliciter , vt folus Deus. Httc 

 cft , qua aliquid cft immutabile fccundiim quid , vti ca;lum 

 empyreum dicitur immutabilc. Q^uid autcm Dcus folus fit 

 fimpiiciterimmut.ibilis , ita patet. Dcus cil putiffimus ailius, 

 qui nihil potentix paffiurc h.ibct admixtum. Non igitur po- 

 tefl mutari. Antcccdcns patet : quia Dcus nihil habct fc prius 

 & fupenus , & nihil in fe conttarium & multiplcx , a quo illa 

 potcntia paffiu<i pcndcat. Dcinde Dtus ncc in melius potcft 

 mutati , ncquc in detcrius. Non in melius : quia cft fummum 

 bonum.Non in dctetius : quia fic non maneret Deus. Quod 

 autcm Dco tribuuntur affcifliis in facra Scriptura & libris 

 philofophorum , lioc non arn,uit mutabilitatcm inDco,fcd 

 potiiis pcrfcflioncm. PcrfcifVionis enim cft, gaudere fiftrper, 

 amate boniim femper , fcmper odifle malum, fcmpcr irafci 

 ob peccatum. Dum cnim ita loquimut , perpctuum aftum 

 cxprimimus , ab affeiftu per mctaplioram dcnominatum. 

 Oportct itaqi:c diftingucre intet ipfum aiflum,& adiusdcno- 

 minationem. 



•'l'-p fcnfu r"//. Dem ita efl fimplex , vt in fe non admittat 

 tuVfimpi^ ''^^^"T^ campofitionis modum , neque extra fe veniat in 

 tiirini«s} cornpofitionem. 



triuf ira patet. Subtiliffimus compofitionis modus,qui eft 

 cxeffe &. cftentia,noncadit in Deura : quia Deus non infor- 

 STiatur ab cflcntia , fcd cft ipfa cffcntia. Mulro miniis iraquc 

 modi compofitionis non ita fubtilcs , pofiunt competctc in 



Dcum : vt cft compofitio ex aiftu & potentia , matetia & for- 

 ma, & fimiles in ptima philofophia enatrati. Et vcro Dcus 

 non effct Deus,fi compofitus cfVct : quia effct abalio compo- 

 fitus, ideoquc non a;ternus : & effer diuifibilis , ideoque non 

 infinitus. Voflerisu ita patet:quia fi caufa efficiens finita & mu- 

 tabilis non vcnit in compofitionem elfeifii,mult6 miniis cau- 

 fa cfficicns infinita &. immutabilis. 



y 1 1 f. Detu efl immenfii6,tum quia non concUiditur ^^^ 

 koc mundo , tum quia efl z/bi<jue ejfentia ^ virtute Dcu 

 fiia , tum deniqne quia k crtatura non potefi com 

 prehendi. 



Sunt eheu funt iheologi ,qui aflerunt, Dcum cfTeimraen- 

 fum,non ratione effentiTjfcd virtutis & operationis fusinon 

 latione fui , fed ratione intellciflus noflii. Quam fcntentiam 

 falfitatis damnamus, hunc inraodum. Principio fi Dci clTen- 

 tia loco poffet mcnfurari & dcterminari , finita effct , & infe- 

 lior menfuia fui_,-ccrtamque habciet figuram . quod plcnum 

 eft abfurditatis. Deinde hYicni vbiquc opcratur,nccelfe eft 

 ipfum vbique cffe.Nam vbi aliquid opcratur , ibi cft. Et hoc 

 fcnfctunt cthnici nobiliores. Nam Hermes dccet.Deum effe 

 circuium , cusus centium fit vbiquc, circumfcicnria nufquam. 

 Et Ariftotrles lih. \.de part.anim.c^. refert & laudat illud in- 

 fignis cuiufdam philofoplii diftum : Nec ab cxlgu.a domun- 

 cuia abcffc Dcuin. AratM infhs.mmenii docct , Dcum vbi- 

 que totum cfle; Alij gcntilcs Deum vocarunt ammaiB mun- 

 di : &: dixerunt , cmnia efle plena Deo. Huc pertinc t, quod 

 Xcfxcs in Grarciam trajicicns, omniadcorum tcmpla , Magis 

 authonbus, combuffit : quod vllum in locumdeorum numen 

 includctc nefas cffe diceicnt. Citeriim Deus ita eft vbique, 

 vt torusfit in feipfo, totusintotomundo,& totus in qualibee 

 mundi parte : quiaeft planc indiuifibilis , & proindc vbi vbi 

 cft,ibi totus eft, & vt fcite loquuntur, toius pereft. Et amaUo 

 quid efl vniucrfus hic mundus refpciflu Dei ? Vix cit pun- 

 (flum. Non igitur eft ,qu6d mireris , quomodo cfll-ntia Dci 

 tota fit in ccntro circu!i,totain ciicumfercnti.i. Non enim et- 

 fentia Dei extcnditur ad cxtenfioncm crcaturar , inquaeft: 

 quia fic cft in creatura , vt ab illa non contineatur , fed illara 

 contincat. Porro fi Dcus eft vbiquc fua effcntia, etiam poten- 

 tia & viitute fua vbiquc fit necefle eft.Nam cffentia & potcn- 

 tia funt eiufdem proportionis , iuxta illud. Sicnti rcsfe iiabet 

 in ejfcndo^ita inagcndo. Hinc denique fequitut in compre- 

 hcnlibilitas Dei, & ca quidC omnimoda,id eft,talis, qua Deu9 

 ncque aiflu comprchcndatur, Bcque poffit comprehendi ab 

 vlla cveatuta. Dico omnimoda incomprehenfibilitate : quia 

 ccrlum & alia cntia dicuntur incomprchcnfibilia fecundun» 

 quid,non in fcipfis. Kic foler moucri dubium.quoraodoDeus 

 dicatur immcnfus ,ciim fir in loco ? Hoc dubium itafoluitur, 

 Dcus cft in raundo, non vt locatum in loco , fcd vt caufa elfi- 

 cicns & confcruans in cffciflo, immcdietate fuppofiti & virtu- 

 tis attingens & continens cffciflum. Quando autcm dicimus, 

 Deum cffc in hoc,in ifto, & omnino in orani loco, illud ita in- 

 telligcndum eft , quod Dcus fit vbique ,fiue in omni re, qujc 

 dicitur locus rclpcdu crcatuisE. Sicv.gr. Roma eft locus,Ve- 

 netia: funt locus , Conftantinopolis cft locus , non refpeifla 

 Dci , fcd tefpcdu rcrum , qu.x ibi funt locatar. Ciim igitui 

 Deus fit Roma; , Vcnetiis , & Conftantinopoli, dicitur effe in 

 locis illis. Hoc philolophis eft cffe in loco replctiuc,item 

 pnfcntiaiitcr , potcntialirci, & cffentialiter, fiuc per prifcn- 

 tiam.influcntiam, & clfcntiam. 



/ X. Detfi efl £ternm a priori & pefleriort. 



Hoc cft,Dcus ncquc origincm habet, ncquc finem habete aici 

 potcft,idcoqnc ncc fucccffionem admittit. Nam fi Deus c(S- 

 piffct, non cfli-t Dcus : & ,fidefincret, non cffetDeus. Non 

 cnini cffct beatu'*. Et,fi Deus eft oranium rerum caufa, etiam 

 temporis,& proinde nullo modo potc ft mcnfurari a tempote. 

 Hoc ctiam agnoucrunt ctimici. Nam Plato dialog. 1. de rep. 

 probat ,Deum cffe fcmpiternum ,qu6dfit immutabilis. Et 

 Arifloteles t.Metaph.c.y. tcftatur Dcum efle iihoi, iternum ; 

 & air : 2w'/ i^ «<«'» ctwix^t^ ''3 »i^'®' '^''S^c^ &t^,i'ita ^ duuin 

 continuum ^ Aternum efl Deo. Quo pertinct illud Ciceronii 

 i.dc nat.dcor. Dij fcmpcr fucrunt , nati nunquam funt, aitcr- 

 ni funt futuii. Quid autem eftxtctnitas, quxiat aliquis ? Hic 

 fi rcfpondeam pcr verbum modeftia; Nefcto , re<fla ingenia 

 pcr fc intcUigcnt, abyffum cffe. Vt taraen aliquid dicam, 

 stcinum dico,quodcxpcrs cft originis, fucccffionis, & finis, 

 & .•eteniitatem voco Niinc femfcr flans, fiac NurK immobilc» 

 quo fit , vt Dcus fcmper fit idem , & ipfi fint omnia prifen- 

 tia. Etfi cnim Dcus rcs pr.Ttcritas & futuras habct pro prx- 

 tcritis & futuris ; h.i;c tamcn itadicuntut non rcfpciflu Del, 

 fcd refpciftu operis finiti & pcndcntis 3 teroporc. Et illa, 

 qua: dicuntur pra:terita itcmquc futura , ita Dco funt 

 nota, vt metito dicantui ipfi cffe 

 prxfcntia. 



Co;. / y. 



Qai 

 Dcu 



