Pneumatica^ Pars I. Cap. V. 



67 



artum. Scd hrc philofophandi ratio ex co profcfti eft, cjuod 

 atlioncs Dei mctiamur modulo ailionum noltrarum , qua: 

 nunquam ficri pofTunt abifquc motu. Alia vcro ratio cft ac^lio- 

 num diuinarum. Et vt de crcanone , tanquam excmplo illu- 

 ftri admodum & infigni , loquamur , nulla ibi mutatio accidit 

 Dco : quia voluntas noua iplum non fubiit , fed nouum dun- 

 taxat opus exteinum ab iccrn.i ipfius voluntatc & acfbione 

 intetna prodiit. Cum igitur Deus cicaueiit mundum volun- 

 tate &: fimpliti nutu , nou autera conatu & molitiouc,nulia 

 mutatio ipfi accidit. Sed ncquc peifcdio aliqua ci acceffit cx 

 mundi crcatione : quia fcmper in (e fuit pcrfeftiirimus. 

 Adhsc rclationes illa:, quibus Dcus dicitut crcator & domi- 

 nus.non arguunt Deum a potentia tranfiilTc ad aflum , vcl ab 

 otio ad ncCTotmm , fed oftendun: niundiim c potci tia ne"a- 

 tiua in atium exiilfc : quia ifta; relatiujies in Dco non lunc 

 realcs , fcd rationis , fiue modi fc habcndi , quibus Deus fe 

 non habet aliter arque alitcr , fcd ad alia & alia. Hinc dici 

 folet : Creatio aLliue fumpta cft relatio non rcalis] in Dco, 

 fcd rationis : palTiuc fumpta,cft rcalis rclatio rei crcata: ad 

 Deum crcatotcm : ac proindc ctcacor & creaturanon func 

 relata routua. Non autcm oporft e.viftimacc , quod ccla- 

 tio rationis hic fit ea , qui nullura habct fundamcntum in rc. 

 Non ita. Intclligituc enim rclatio rationis ratiocinatx, vt vo- 

 cant ,quz nihil eft aliud quam modus fc habendi ad aliud 

 atquc aiiud. 



///. Vt Deta omniafcit : ita etiatn omnia pra/cit, 

 mtcijttam fiatit. 



\ Si homo poteftquidam prtfcire , ncceirum eft vc Pens 

 omniaprxfciac, fiue finc nccciraiia, fiuc contingcntia. Nam 

 qaod crcatura poteft circa obitftum numcio finitum , id 

 crcator potcft circaobieclum numeio infinitum. Atquc hinc 

 patet , contingcntia rcfpeftu pia:fcientix Dci , qui ccito ac 

 infallibilitcr omnia cognofcit , cflfc dctcrmiHate vcra&ne- 

 ceflario futura , licct non fint dctcrminate vera &ncccfra- 

 riofutura rcfpciflu fur caufi cfficiencis pioxin:i , in cuius 

 potentia aftiua contingentcr qnafi Utitant. Ca:terum hic 

 duo funt notanda. i. Pra:fcicntiam Dei pracedere pra-ordi- 

 nationem , & fequi. Prsccdcre ; quarenus Deus primo pr.T- 

 fcit hoc cflc poiTc , illud non poflc- clfe : fcqui ; quatcnus id 

 quod pi.Tordiuatum cft , fiue quod Dcus dcctcuit fitri , idem 

 ccrto futurnm prafcit.IUa dicitur ptalcicntia indcfinita , & 

 intclligcntia: ; hic dcfinita,& vifionis. Ita etiam in tcbus hu- 

 inanis anteccdit intellcdtus voluntatcm & lequitur. i.Pr.-e- 

 fcientiam Dci thcoreticam non eflc caufam pra;fcitoium fej 

 pradlicam. Illa eft pura tantiim notitia: hsc cft notitia cuin 

 adiunda difpofitione. Illo modo vcrum eft, non res futuras, 

 quia Deus fciuit , fed Deum fcirc, quia tcs ita futurx funt : 

 Hoc modo verum cft , Dcuna non idco nofle rcs quia funt, 

 fed idco clTe , quia nouit Deus. A^quc ita conciliantur Oi i- 

 gencs & Auguftinus : quorum illc fupra caf. 8. epiflol.ad Ro- 

 man. ait : Non propterea aliquid crit , quia id fcit Deus fu- 

 tnrum : fed quia futurum eft,idc6 fcitur aDco antcquam fiat : 

 hic lib.i^. de Trinit.cap.i x. ait, Vniucrfas crcaturas , & fpiri- 

 tualcs & corporales, non idco nofle Dcura,quia funt, led idco 

 cire,quia Dcus nouit. 



IF. In ideii diHinis occurrit neceffitas , definitio , & 

 ajfeSlio ipfarum. 



Necejfitas ita patct. Ciim qn.-ccunque Dcus fecit , ca r.^- 

 tionis duiSu & quidcm fapicntifTmc fcccrit , vt dccens ordo 

 vniiictfi , atquc apta rcrum compofitio & ncxus, pcrpetua dc- 

 niquc «mnium ad enndcin finrm confpiratio , fatis fupcrquc 

 cuincunt ; ncceflTe fanc cft , vt in fcipfo rcrum omnium idcas 

 atquc cxcmplariaconccpctit , ad quorum imitationcm fingu- 

 Ja produccrct. Si cnim mundus non tcnicrc, fcd ccrta ratione 

 & confilio cft condirus, proculdubio opifex cius talcm nicnre 

 concepit, qualcm polUa ptoduxit. Adde, quod cum opcrum 

 noftrorum rationcs & excmpiaria pcncs nos h.ibcamus ,ab- 

 futdum fic,caufam vniuerfi opetis rationem & cognitioncin 

 nullam portidcte. Hinc Ariftot. 11. Memph.tex. 51. dupliccm 

 conftituit ordincm,a!tcrum in diuina mcnte,alrcrum pcr vni- 

 uerfum orbem cxpanium, quoiuin hic ad illum rcfcratur , fic- 

 ut ordo cxercitus ad cum,qui cft in mcntc impcratoris.Q^ioJ 

 fi ordinis ratio cft in mcntc diuina , quidni & tctum ordinara- 

 rum , ciim illc fine his cognofci nequcat ; Atqiic hanc ipfain 

 fuiflc fcntcntiam riatonis, doiti viri ptobant cxipfiuiTi- 

 maro; vbi poftquam mundi opificcm fempiternKm e.xempl/ir 

 imitatum ejfe in mundi conftruiflionc afl^cruit, paulo podjihi, 

 ^uantum fieri poterant^Jimillima omtiiafieri voluiffe, tcftatur. 

 Et Steuchm lih. i.deferenni philofophiA r . i r. cx Plutatcho rc- 

 tert, Platoncm docuiflc idcas in mcntcdiuin.i, atque in cogi- 

 tationibus lcnfilqacDci lubfiftcrc. Vulgo tamcn exiftimant, 

 Platoncm feparatasquafdam rcrum formas pcr fe fubfiftCtcs, 

 & quafi intcr nubes finiifle. Definitio ideariim diuinariim cft 

 rinfmodi. Idcx funt notiti.x fiuc conccptiis rcrum ftabilcs & 

 rcipctui , in intcllcdu diuino ciiftentcs , quibus prima caufa 



externas fuas aftiones ita dirigit , vt ad corurii fimilitudincm 

 cft-C(flus li:nt. Scnt, inquam ^nocttia: fcu conccptus foimales; 

 Non cnim cicaturx iplx in clle cognito ( vt \ocant^' feu qua- 

 tcnus a Dco iniclliguntur, ntquc ctiam eflcr.tia diuina.ouaic- 

 nus cam Dcus cocipit vt talcni,quam ctcaiure imitaii qucant 

 proprie lunt idtx. Hx enim lunt obit(fta eognitionis djuina ) 

 cum idcx fint ipii cognofcendi adus , liue potms icprxlcnta- 

 tionc-s quxdam atque imagmcs rcium, pct adium cogniiioni» 

 in iincllciftu diuino foitiiatx. Itaquc idi.T niliil alir.d funt, 

 quani ciTcntia diuina , ifd quatenus ca clt aftus cognitioii.j 

 d^uinX; ad cxtcrna rclpicicns , hoc cft,quat(.nus cft icibm cx- 

 prcflaquxdam Ipccics aique iniago. P0116 non quihtct con»- 

 ccptus formaliscft idcaiti feu cxemplar. Nam & in mcnie 

 noftra pluriniaruin rcium lunt conctptus.quos tamen exim- 

 platia vel idcas ncmo ianus dixtiir. Ii ergo conccptus tan- 

 tiim ciemplarium nomcn (ibi vcndicarc poflunt, qui ditigunt 

 artioncm agcntis, qualcs in artificc funt conccptus rcrum ar- 

 tificialium , quoticfcunquc lccundum cos citcine opcianiur. 

 Atquc h.Tceft dcfinitio idrariim : cum qu.i ccnutnit illa ylu- 

 gujiini lib.%),.quift.^6.\hi dicit, idcas cflc rationcs teium fta- 

 biles atquc incommunicabilcs , qux diuina intclligtntia con- 

 tincntut ,& quaiura paiticipationc fic quidquid cft. ^jfulio 

 idcaium cft multiplex, in his thcoicmatis. ;. Iden noi dijjert 

 rtifi ratione ab ejfentia Vei. Nam radix & fundaracntiim idra- 

 rum eft eiTcntia Dei,vc cft multifoimis, h.c. omnium rtium 

 peifc(fiioncs infinite in le claudcns. Hinc cnim fit,vi Dtus fc 

 cognofcendo omnia cognofcat , qui (uam cflciiiiain quoino- 

 docunque imitaii poiTunt. Imitaiuur autcni rcs cicat.T eflcn- 

 tiam Dci fiib ratione cntitatis & bonita,is,lccundum diuciios 

 perfr(flionis gradus. i. £tfi qut^ntum ad juhfiizntiam i<na tan- 

 ti*m efl ^ fimplicijfima idea: tamen fecundiimrelati(nes f.tie 

 rejfei}tt! ad res externas , pliires in mcnte ditiina fur.t iil i. ^ 

 quidem fingnlarumreriim finguU. Ratio pnoiis cft.qtiucuin 

 idcx lint ipla diuiaa cflcntia.quatenus cft imago rcr'.<nii& ve- 

 1-6 Dcus non pollit ficri iubftanti.i miihiplcx, ncccfre cft vs 

 quautum ad fubftantiam vna tanttlm fit & quidcm fimpiicif- 

 fima idea.Ratio pofttrioiis cft j quiaidcatotius & fii.LM:'3ruJn 

 partium non cft vna & cadcm. Vt igitut architedus itdificij 

 Ipccicm noh potcft concipcrc ,nifi ptoprias partium eiuscon- 

 ccpciit lationes : ita & Tniucifi conditot.fic rotius mur.di 

 idcam mcntc con.plcxus eft , vt pattiumcius prcprias rado- 

 ncs non ncglcxerit : quandoquidem non in vniuetli tanitim 

 congru.i difpofitionc atque ordinc, fcd in fingularura partium 

 admirabili ftruduia & compofitione, impcrfciutabiiri cius 

 fapicntia pcifpicue ccrnitut. Pcito non diffcrunt idcx,nifi' pcr 

 rcipeiflus ad (3l>ic(fta cxtcrna , qu.T: pcr iplas reprxicntantur. 

 Hi vcio rcfpcifius.cum non c(Eciantur a rebus ipfis,lcd ab in* 

 tellciflu diuino.fuam cfTchtiam compar.inte ad ics cxtia fe po- 

 fitas , idco rcalcs non funt , ficut illi quibus pcrfonx inter fe 

 diftinguuntut , atque ade6 diftiniftioncm icalcm nonfaciunt, 

 fcd lationis tanrum. Vna enim atquc cadem cft cfTentia diui- 

 na,qux vtdiucifarum rcium cftimago.ita diftiiiftaium qurq; 

 idearum rcfpcifVus induit. AtqUc ita intclligcndus cft Trifme. 

 gifliti,(\\si podquam r 8. Pamandrs., Dtiim cfle plcnum idcis 

 allcueiauit, r.i i. Dcum vnam tantiin. habcrc idcani pronun- 

 tiat. 3. Ides. ratio renera co/nmunis cft trtbKi perfonii.licet pecli- 

 liari quadam rati^ne Fili» approprietiir. Ratio ptioris c-ft ; quia 

 ide.T rc fpiciuiit rcs cvtcrnas.Vbi locum hahct vulgatum axio- 

 ma thcologorum:0/ry^ Trinitatis ad c.ttra funt indiuifa. Ra- 

 tiopoftcricris cft ; quia Scriptura pafliin docct ,omnia pcr Fi- 

 lium fa(fta efi'e,7o^. i.j. Cd/.i.ii^. Ec li.inc candcm cb caufam 

 filius Dci fapicntiaPatiiscflc dicitnr,P«(.'rr/>.S.ii.Atquc hoc 

 eft.quod docuerunt Platonici , non lionum, fcd Mcnicm Boni 

 fiiiiim , idcarum rcceptaculum circ. Scd illiid lcmjcr ttiicn- 

 dum eft jquemadniodum Sciiptura fanLtifica^.ionem Spintui 

 i'aii(flo trbuit ,qux tiinen & rcliquls pcrlonis cll cc niinunis : 

 ita idex rationcm reucia coniinuncm tflc tiibus pcrlonis,fcd 

 pcculiari ratione tribui Filio,qu6d per cum oninia fiiK ctcara, 

 j,.hleifunt flahiles (^ perpetui. Sunt cnim inctcat.T.infinitiC, 

 immutabilcs.Ttcrnx, non miiiiis quam ipfa Dti cfl"ciuia,qu6(l 

 ab ill.i nonniii lationc dilTcrant. 5. /</<>*/"«< c;j«/'<i: mww.^Ma- 

 t^nut dirigtint aciionem Vei externam, ad hoc^-vt talisfial eff». 

 fli/.s,qualis in idiis rejnfentatur. Id voluit Plato.quoticfcunqs 

 paiticipationeidcaruni rcsficri pronuntiauit.«./(/ri //<« mert- 

 fura •veritatis jy perfcBicnis eariim rerum \qiii. ad iicarum fi^ 

 militHdinem fitint. Ratio cft ; quia vcia rts qiiilibct diciturj 

 quatcnus idc.c fiii confinmis cft.hoc cft,quatcnus talfm natu* 

 ram h.dicr.qnalis in idci relucct;pcrfcrta vcro.quatcnus cini- 

 hil dccft coruin,qu.Tadipfius natuiam,in idtii lcpr.Tfcntatamj 

 pcrtinent. Vndc inrclligitur, cx rcLtis cas cflc magis vccis & 

 pcrfcflas.qu.r propius ad ideas acccdimt, hocrft,qui caruirt 

 iimilitudincs puiius fufcipiunt : conti.n niim\s vcras & perfe.» 

 (flas,qii.T longiiisabeis rcccdunt. Sic in fubftantiis fpititilali- 

 busmaiorcft vcritas& pcrfciflio ,quani in fiihft.intiis corpo» 

 rcis , quoniam illr longc puiius fimilitu.lincm Iu.t ide.x rcci- 

 piuntqu.im hx.quatcnus fcil. adnituram idcatam, qu.rfpiri- 

 tualis cft,prnpius acccdunt. Quoniam vcio id,fccundijm quoi 

 perfeiftioncm tei xftimatc folemut, ipsa rc nobilius atquc 



F 4 cxrcllco 



