71 



Encyclopediae Lib. XII. 



furajfingalis diftributa.ab vnoquoque fufcipitur. Porro ex his 

 duobus principiis fluunt quinquc tcrum gcnera , qu.t Plato in 

 Sophifld reccnfet , atque itidem principia a Platonicis nuncu- 

 pantur, nempc cflentia, idcm,altcrum,ftatus,motus. EiTcntia 

 cnira cx commiftionc infiniti & tcrmini oritur , idem vero & 

 ftatus terminum fcquuntur ; ataltcrum atquc motus , infini- 

 tum. Quinque \\xc rcrum gcnera , vt rcct^ Procltis in Timii 

 exflicaticine prodidit , nihil aliud fignificant quam cflentiam 

 cum modis quibufdam , qui onmibus rcbus incfle deprehcn- 

 duntur, & cx quibus cx' fuo modo conlHtuuntur. Ejfentia au- 

 tcm hic notat , quidquid ad formalcm cuiulquc rei rationcm, 

 atque adeo ad df finitioncm eius pertinct. ldem,(inni(ic3t mo- 

 dum cflcntia; . quo ca iccum inprimis & cum aliis cofigiuit : 

 /i/rfrHOT, quo quandam tum intra fc,tum aliorum rcfpedu, 

 diuetfitatem habet ; flainf , quo fuam aliquamdiu peifcdtio- 

 ncm rctinct : motiti dcnique ( qui hoc loco non pro phyfico 

 & matctiali,fcd laxa fignificatione accipitur , & vulgo appcl- 

 latur iogicus ) quo de potentia ad adum tranfit. Scquuntur 

 princifia externa rernm natiiratiuni , & in iis primo efficicns. 

 Nam quia rcs naturales ob dcfinitam & limitatam cflcntix 

 fiix perfeAionem.a felpfis mininie exiftcre potuetunt,neccflc 

 fane eft dari aliquam caufam efficicntcm.qu.T a feipsa natura; 

 neceflitate exirtcns,nullam lupia fe agnofcat, & a qua omnia 

 in rcrum natuta cflc fuum accipiant. Ea caufa Dcus cll , qui 

 rcs naturalcs producit Sc confcru.u , cumque illis concurrit. 

 Dcus itaque c(t reium onmium ciufa , fcu principium clfi- 

 cicns piimum , tum produdione, tum conlcruatione,tum de- 

 mque concuifu cuni caufis fecundis ; ficut ttifanam qu.ruis 

 res creata ab ipf > dependct, nempe quatenus fit, eft , & opc- 

 rarur. Curn vero hsc caufa non fruftraagat , fed boni alicuius 

 graria,ncceflatio confcquitur , d.indum efle vltimum aliqucm 

 fincm,ad quem res naturales teferant aftiones fuas : quando- 

 quidem finem cuiufquc agcntis , cius opcrationi adxquatum 

 cfle oportet. Q_uo autem vniucrfalior caufa cft, eo & finem 

 vniuerfalloiem intendit. Cum ergo prima caufi fit omnium 

 vniuerraliflima.quandoquidcm eius operatio ad omnes omni- 

 no rcs fcfe extendit, nccefTe eft ,vt & finem omnium vniuer- 

 faliflimuro,quem vltimum dicunt,refpiciat. Is finis eft boaitas 

 ipfius prima: caufa- , quam ipfa manifcftatc vult & commu- 

 nicare. Atque in hunc finem vltimum omncs caufarum fccun- 

 darum proprios fincs dirigi oportct. Id quod prima caufa 

 prarftat fuo concurfu, qucm caufis fccundis pribct. Hsc ita- 

 que funt principia omnibus rcbus naturalibus communia. 



Commu. /f^, j^jfe^llones rerumnaturalium adfeptem capita 

 ftiones re- reuocan fojjHnf. querum expLtcatieJicesc. 



lumnatu» — . . /i , /. 



lalium. Contmgentia elt, per quam omnes res naturales funt con- 



tingentesjhoc cft,ita fc habcnt.vt aliquando potcntia efle di- 



cantur , quamdiu videlicet nondum aiflu exiftunt , fed latent 



inpotentia luarum caufarum , quarum beneficio adu in re- 



rum natura conftitui pofTunt ; aliquando autera ai5lu,cum ex- 



tia caufas fuas conftitux , ai3n funt. Veinde /initudo cft , per 



quam res omnes prarter Deum ita fc habent , vt reftriiftam 



cettifquelimitibuscircumfcriptam efrentiqperfedioliem pof- 



lideant. Terti6,quia perfeftiones rerum natutalium a fimpli- 



ci vnitate,hoc cft.idcntitate, deficiunt,iccirco quidquid omni- 



no facflum eft, compofitum quoque , hoc cft.ei pluribus intcr 



fe vnitis conflatum,ccnferi debct. Quarto res naturales funt 



»j«/*i«7fi,id cfl rautationis capaccs. Mutatio eft latc,vcl 



fttifte dicla. Mutatio late difta quemuis tranfitum notat 



a potentia ad aflum , fiue rcale fubiedum vtrique tcrmino 



fubftituatur , fiucnon. qua fignificatione creatio quoquc & 



annihilatio intcr mutationes rcfttuntur , ctfi pvopric non 



mutationem rci, fcd eius tctalem vcl produtlionem vel de- 



fttudionem fignificcnt. Hoc ergo fenfu mutabilcs tes natu- 



ralesdicuntur , quatenusa prima causa , quando &vbi lubi- 



tum fuerit.produci & rutfus deftrui poflunt. Strii.^e &proprie 



divfla mutatio vnius ciufdemque fubicLti tranfitum ab vno 



icrmino ad altcrum fignificat, fic vt fubicvftum fub vttoque 



tcrmino cxiftat. Atque inde mutabilcs res naturales dicun- 



tur , quatenus vcl a priuatione alicuius perfecflionis ad eam 



ipfam pcrfeftioncm , vcl a certa pcifcLlionc ad eius priua- 



tionem, falua cflcntix fu(j intcgtitate, tranfeunt. Atquc huic 



mutationi proprie dirtq appofitc quadrat definitio motus , ab 



Ariftotele. \.Fhyf.t^xt.6. tradita,quam videinfra in Phyficis ; 



vt & reliqua,qux admutationem requituntur,cuiufmodi funt 



a^ens,paticn$, & termini. Porro potentia in rcbus naturalibus 



cft principium proiimum operationis,fcu a(5tionis,immanen- 



tis vcl tranfcuntis, ad quam natura fua inftitutum atque oidi - 



natum eft. Omni autcm potentia: aiftiux corrcfpondetfajy»;*/» 



proportionata, fccundiim omnes fpecics potentix aftfu.r.qu^ 



quidemilli tribuuntur juxta aiftuum ,quos rcfpicit^diuerfita- 



tcm.Eft ncmpe potentia aftiua naturalis, fupctnaturalis, neu- 



tra,& potentiaobcdienti9.i'ofc»/«4»«/«r.i/« eft,qu.Tadadum 



fubicdo potenti.T connarutalcni, hoc eft, talem,qui a naturx 



lebus inditx viribus proficifci poflit ; refertur : vcluti calor in 



)gnc, cuiiis proprius & naiutalis avtus eft caleftcere. Ec hic 



quidem pctcntia fubie^flo fuofcmpcrcft congenita. PMf»/»^ 

 fiipernaturalu cft qualitas, rcbus quibufdam fupra naturam a 

 Dco indiia.hoc finc.vt pct cam atflus fupcinaturales, quos vi- 

 dclicct natura ptopriis innatiiquc viribus affcqui non potcft, 

 cxetccant. Huiufmodi potentix funt fides, fpcs , charitas, lu,- 

 men glorix, cxteiiquc habitus.quos infufos thcologi vocani : 

 quofura aftus natuix vim omnino fupcrant , vt funt crcdcrc, 

 diligcre, Dcum videre de facie ad faciem &c. Poientia neutra 

 eft qualitas.tcbus natiuaagcndi viitute praditis,vi caufarura 

 natuialium aducnicns.vt pci eam vel fuas opeiationes perfe- 

 «flius cdant,vel alias omnino diueifas, naturx tamcn vim mi- 

 nime fupeiantes , cxcrccant. Talis cft potentia calefacicndi, 

 aqux calidx incxiftcns: item fcicntia,virtus moralis.cxtcrique 

 habitus , propnis potcnti* naturalis aiffibus acquifiti , quibns 

 illa operationcs fuas & mcliiis & facilius cxercct. Vnde patct, 

 potentiam neutram dici quamcunque qualitatem adufititiain, 

 qux ciim (ubicdo ncque fccundiim naturam infit, nec a causa 

 fupernatuiali pioficilcatur , potcft e/Te alicuius operationis 

 principium. Potenlia obedientid eft , qua quxlibct rcs crcata, 

 Dco creatori fuo.vcluti ad nutum, obcdirc nata cft.vt aiftum, 

 qui natiuam eius vim omniiio fnpcret , ceu peculiare Dei cx- 

 traordinaric concurrentis, & dcbilem crcaturi vim cleuantis, 

 inftrumentum & organum.exerceat. Sic Gew i.-j.i i.ii. tcrra 

 produxit hcrbas in momento ; quz pipdudio naturalem tet- 

 rx vira plane cxcedebat.Similiter potcntia obedicntix crat in 

 Samfonc vis, qua .rdcs cum tribus Philiftxorum millibus de- 

 iecit lud-i e.Vbi obfcrua, potentiam obcdientix non eSe no- 

 nam vim aliquam fcu virtutcm , naturalibus rcrum viribus 

 fupcradditam ; fcd ipfas natutales potentias fignificare, qui- 

 tcnus per peculiarem Dei concurtcntis aAioncm eleuari pof- 

 funt,vt ampliiis agant, quam alioqui fuis viribus reliA.T agcre 

 poflent.Atque his quatuor fpcciebus potentix aifliux refpon- 

 di-nt totidem fpecies potcnti.T: pafliu.x : vnde & ipfa eft natu- 

 ralis, fupcrnatuialis, ncutra, &obedienti.x : quanquam vulgo 

 trcs tantiim ftatuuntur,oniifsa fupernaturali. Seafi\im pnfen- 

 tia localis ,c[ax vulgo Vbi dici confueuit ,nihi!que cfi aliud, 

 quamaffedio &proptictas crcatuiarum, quaquxlibet ita ed 

 in ceito & quidem finito loco , vt cxtra illum non exiftat , Sc 

 ptoinde dum eft hic , nou fit ibi.Ad extremum duratio rerutn 

 naturalium eft, qua ill.x vt principium habcnt , ita quoque fi- 

 ncm haberc poflunt. Cum enim finita fint ,ipfarum quoquc 

 duratio finita fit necefle el^.Atque h.x funt afFcfliones fpiritus 

 creati & cotporis natutalis : quas vt eo melitis intelligas, fin- 

 gulas oppone fingulis Dciattributis , & vberiorem ipfaruin 

 explicationcm vidc fupta in Mccaphjficis , & infta in i?hyiu3 

 generali. 



Cap' 111. De fpiritpfs crefiti frincipiis. 

 P R .£ c E P T A. 



Dlfferentia fpiritus creati ^ corpore naturali eft 

 in principiis & proprietaribus. 

 Principia fpiritus cfeati intcrna non dantur nifi 

 analogicc : principiumexternum cfficiens cft Deus; 

 qui fpiritum finitum c nihilo produxit. 



Efficiens inftrumentalis non datur : finis eft per- 

 fedio mundi , & fpiritus creati falus ,vcl aEtcrnura 

 cxitium. Matth.i^.v.^^l. Rom.^.v.^^i. 



R E G V L ^. 



/. Spiriiiu creatui immediati a Deo ex riilnlo e?i 

 prodHElui. 



Spiritus,de quo hic traiflatur,non poteft produci per genc- 

 rationcm phyficam : quia hxc folius lubftantix corporcx cft 

 propria.Deindcmodus conftitutionis perfeftiflimus eft crea- 

 tio ex nihilo : & ptoinde compctit crcatur^ pcrfcftiflira^.Sta- 

 tuendum igitur eft , fpiritum creatum produiflum efTc per 

 crcationcm & eam quidem immcdiatam, qua aliquid produci- 

 tur ex nihilo. Nam fpiritualis fubftantia cteata, aut ex Dci ef- 

 fcntia.aut cx mateiia corporr3,aut ex nihilo cft produda.NoJl 

 illud : quia Dci cffcntia , vtpotc infinita & fimpliciifima , non 

 potcft vcnite in compofitionem vllius rei.Non iftud ; quia in- 

 tet mntetiam & maicriatum opottet efTe ptoportionem cf- 

 fcntix & qualitatum. Rclinquitur itaquc hoc, quod fubftantia 

 crcata incorporca fit produda a Deo ex nihilo. 



/ /. Spirittu creatw non habet materiam &for7nami^ 

 proprie diflam. '" 



Non habet matctiam propric diclajn fiue fenfilcm : quia fici" 

 cft produftus cx nihilo.vc fimul fit inuifibilis ; & talis matena 

 pugnat cum ipfius natura.Et fi haberet materiam,illa efTct vel 

 prima,vcl fecunda. Sed ncutrumpotcft C& : quia vtraque or- 



dioata 



