Pneumatic^ Pars I V. Cap. III. g i 



dpienda , non autcm de mortalitate aniiiii. Aiioquin animjB 

 humanx immottalitatcmaflcruitf.il. III. Aninia potell 

 pati naturaliter.Ergo &: cortumpi:cum paflio fit inchoata (\ux- 

 dam conuptio. Refp.Paflloncs corporales non poflunt cadcre 

 in animam:fpiritualcspoflunt, qui iuftaDfi oiJinatione funt 

 potna peccati.Ifts autctn paiririiics non deftruunt anim.-c c.\i- 

 ftcntiam , fed vitani ipfl molcftam & accrbam rcddunt. 

 I V. Quidquid ortum eft.iiluJ mortalc eft. Atqui aniina orta 

 eft.Ergo. Rcfp. Omnia citia Deum mortalia funt , aut pcr fc 

 propriamque iiaturam.vt fublunaria : aut pcr potcntiam alic- 

 nani.id eft,diuinam, camquc non ordinanam , fcd abfolutam, 

 vti angclus & anima rationalis funt morialcs.id eft.mutabiles. 

 Atque hoc eft, quod Symdinfextii OEcnm.aciioiie : 3. ait, in- 

 tclle.nualia non efle imtjiottalia pcrnatuiam, fcd gratiam cis 

 largitum eflc Deum,a corruptionc ca, &: a morte cocrcentcm. 

 V.Anima rationalis cft cx fcininc parcntum,vt docct Augufti- 

 nus. Sua igitur natura cft mottalis. Refp. Auguftinus non po- 

 terat fe expedire in loco dc propagatione peccati otiginalis, 

 idcoque abfutdam illam dc tiaduce anima; fcntcntiam pro- 

 pugnabat, non tamen abfque dubitationc. V 1. Anima in ope- 

 rando pcndct a corpotc. Ergo & in eflcndo. Refp. Artioncs 

 auim3:,qua: dicuntur organica; , pcndcnt a corporc , fcd inor- 

 ganicx non itcm. 



— ' ^ 



Cap. III. De intellectu animx fe^aratx. 



PRilCE PTA. 



FAciiltates propris aniina: fcparats fequuntur, 

 puta iinellctflus , voluntas , & potentia agendi : 

 quibus effedta animac infpergcmus hiiic inde : quia 

 non ita patefada & obuia lunt vt angelorum. 



Intelleftus animx feparata: eftjquo illa poteft co- 

 gnofcere res materialei & [iramateriales fine ope 

 phaiitafmatum. 



Cum hoc intelleftu coniundta eft memoria in- 

 rell-edliua aniraar. 



R E G V L y€. 

 o /. Anma rauonalis non efl caufa effcUns intelle^M 

 ^ & vohwtatisifed fubieElum recipiens , idque non re,fed 

 !c ratione ab illis dijlinilum. 



Zaharella de facultntibus animi c. 4. ^ de fartitione ani- 

 ms. c. i^.alibique faffim: ^ CoUegium Conimbricenfe lib.i.de 

 anim.c.^. qntft.^. artic.i. ftatuunt , animam rationalcm cfle 

 caufam primam , ptoximam , & inimejiatam intcIlcLlus & 

 voluntatis : eamque pcr cmanationcm , vt vocant. Scd non 

 re(fte. Nam quibus cadcm numcro aiftio primo S: per fc tri- 

 buitur.ex iliis altcrum altcrius crlicicns cfle ncquit. Atqui in- 

 tclligendi aftus ptimo ttibuitut intcllcdui, ite'mquc primo 

 anima: rationali : quia potcftas intclligendi non diffctt rcali- 

 tcr ab anima , vt paulo poft patcbit. Rc^e autcm dicitut cfle 

 V(!irci iiKltxtt, Sc iutelleftiis arquc voluntas dicuntur poten- 

 tia: huiusfubicfti.non realitcr ab animadiftinila:, fcd tantum 

 racione. Intellige hic diftinJlioncm rationis, non puram,qu.i 

 pcndct ab operatione intellc£lus , fcd illam , qui cft: rationc 

 obiciflorum & cfte^orum , &dic:turvirtualis. Hanc fcntcn- 

 tiam ita probamus. I. Forma Iibcta a matcria, (iuc immate- 

 rialis > cuiufmoJi cft anima rationalis, agit fmc media poten- 

 tia. Potentia cnim & cflcntia in ea idcm funt rc , & non nifi 

 latione diftinguuntur. Ita anima rationalis immcdiate infor- 

 mat corpus,& dat «»<« immediatc : idcoquc & immcdiatc po- 

 teft edcre adiones fuas , abfque potcntiisrealiterdiftinLlis a 

 fua effentia. Hinc Scaliger ex.xcj.feil.iyih: Anima igitur 

 noftra pcr fe,Sc in feintclligit,finc vllaintelligendi vi rcalitcr 

 ab ipsa diftinfla : per fc & immcdiatc vult , finc vlla potcntia 

 volendi realiter ab ipsa diOrtcta.Sed objicitur : Solus Dcus in- 

 tclligit per cflcntiani. Non igitur anima. Rcfpondco,antcce. 

 dcns cfli: ambiguum. Nam folus Dcus dicitur omnia intelii- 

 gere per cflentiam, id cft.in fua cflcntia:& ita angclus& ani- 

 ma pauca admodum intciligunt pct cflentiam.Dcindc intclli- 

 gcre per eflcntiam , cft intcliigetc immediare, fine accidente 

 icaliter diftinilo. Et hoc tnodo anima dicitur omnia qux in- 

 telligit, intclligcrc pcr cflcntirm. I I. Si tot funt potcntia: in 

 anima conftituenda-, ab ipsa rcaliter diftinfli, quot dinctfi 

 aiflus abill.T proficifcuntur : plus fcxccnt^inuehcndi funt : 

 ciim animx acluum ratio iniri ncqueat.I I I.Si intellei.'\us rca- 

 litet cft diftincflus ab aninia;aut intcllcftu5 principalitct intcl- 

 ligct,aut anima.Si illud>animaintclligct minus principalitcr, 

 &abaccidcnte vim intclligendi pctet.Si hoc ;anima ctiam in- 

 tclligetabfquc intelleftu, ranquain inftrumento. Tacco,quod 

 abfurdum fic diiflu, intcllciftum cflc inftrumentum animac. 

 IV. Entianon funt multiplicanda finc manifcfta ncccflltatc. 

 At fi intcllcdlus & voluDcas in qualitatis fccunda fpecic fta- 



tuuntur,ita vt tcalitct differant ab anima,inuchitur cns in na. 

 tur.T album fine manifefta Bcccflitate : vt patet cx diiftis , & 

 amplius iara patcbit cdicendis. V. Potentia pafliua eft matc- 

 ri.T: efl^cntialis. Eigo &potentiaa(fliua crit cflcntialis fiue de 

 eflcHtia forms. Sicut cnim fc habet maccria ad fuam potcn- 

 tiam:ita & foima ad fuam. Hinc vt fotma cnentialitct cfl 

 aiftus : fic matcria cflTcntialiter cft pocentia pafliua Pctcntia 

 fiquidcm form.T nihil cft aliud quam adus; qui dicitur potcn- 

 tia rcfpc(5tu opcrationis. V I. Accidentales forma;,vt caliditas 

 in igiic, & frigiditas in aqua ,agunt fine alia potcntia. Multti 

 magis itaque fotmarum prxftantiffima, anima rationalis , hoc 

 potcrit pr.-rftarc. V 1 1. Si anima intclligcrct per intcUecium, 

 vt accidcns fcu qualitatcm rcalitcr diftinftam abipsa iacci- 

 dcns aliquod cognofceret, intclligcret, iudicatct, tatiocinarc- 

 tur.ficuticaliditas proximc caUfacit. At nullum accidcns co. 

 gnolirit &c. Et homo pct atcidcns quoddam rcgcrctur. Eft 

 cnim intcllcflus rcftor noftri , vt ait Seneca lib.y. quift. nat. 

 c. 14. V II I. Si intclle<ftus cft accidcns anima: ; aut anima il- 

 lud intelligit;aut non.Si non intclligit ;crit in anima rcs bruta. 

 Si intelligit ; aut per cflcntiam fuam intclligct intcllcdum, 

 aut pct aliam potcntiam.Si illud;intclligec igitut fine inccllc- 

 ftu,qui eft accidciis:idcoque ftuftra crit.Sin lioc , dabitur pro- 

 grcflus ininfinitum, & anima per cfTcntiam fuam crit irratio- 

 nalis. Ac aniina per cflentiam fuam cft tationalis. Er^o & pcr 

 cfTcntiam intcllciftiua. Concra hanc fentcntiam difputant Oc» 

 camifti & Thomifta:. Illi contcndimt intellciftun! & volun. 

 tatchi cfTc nomiiia tanturn , hoc cft, .-inimani,vt intcliigit cfTc 

 intcllc(ftum ; vc vult, voluntatcm. Scd hxc fentcntia cft eiro- 

 nca-Nam anima & intelleftus dcfinitione diftinguuntui: quia 

 animaaliter dcfinitur, vt conftituit hominem ,& alltct,vt cft 

 efTcntia intelligcns.Thomifts contcndunt, intcllcdum & vo- 

 luntatcm rcalicer diftingui ab anima,his nixi raticnilus i.In- 

 tcllec^lus & voluntasdiuina virtute fepaiari pofTunt ab animS. 

 Ergo diffcrunt realitcr. i.Potentia:, feu qualitatcs fccundas 

 fpccici,realitcr diffciunc a fubicfto. At intelleftus & volun- 

 tas func potcntis animy. ji.Si anima cfTft idcm, quod fux po- 

 tentis ; ipfx quoque potcntiac intcr fe efftnt idcm : quia qua! 

 alicui tertio funt idcm , ctiam intcr fc funt idcm. Igitur intcl- 

 Itiftiis crit voluntas , & volunras ciit intcUcfVus. Ac non hfc. 

 Ergo ncc illud. 4.Nullum pofTc cft cfTc. Eigo nec vlla potcn- 

 tia cft effcntia. Rcfp.ad i.Antcccdcns, feu afTumptio, eft Kgt' 

 y»V5i"'» j & omnino falfa. Ad i.Poicntii vocabulum eftambi- 

 guum. Aut cnim cfl tranlccndcns, vti opponitur a>ftui : & ira 

 lubftantia dicitur potcntia cfFicicndi accidcntia fcptimo Me- 

 taph)ficoruni,formaitcm fubftantialisdiciiur potcncia;atque 

 ita potencia cft principium operationum.Aut eft fecunda fpc- 

 cics qualiiatis. Non igitur oninis potcntia cft accidcns. Intel- 

 leiflus autein & voluntas dicuntur potcntix priori niodo ,id 

 eft,principia optiationum. Ad 3. Intcllecfus & voluntas con- 

 fidcrantur,vcl intcinc.intia animx eflcntiam : vel cxtctnc.rc- 

 fpciti: fuarum opcrarionum.Illo modo funt vnum fimpliciter: 

 hoc modo diftinguuntur virtualiter. Ad 4. To poffr confidcra- 

 cur.vcl intcinc.intta fuum 70 «»<«<: vcl externc,adopeiationcs. 

 Illo paAo nihil difFeic:hoc autem vir;L'a:itcr & pcrdefinitio- 

 ncm. Inftas : QjJX dcfinitionc diftinguuncur, realitei diftin- 

 guuntui. Rcfpondeo , nufquam iftud axirma in philofophia 

 vniucisa rcperiri , fic informatum Sic autcm inucniuntur in- 

 formataaxiomata : Vert. defnitionii diuerfitoi formalem fal. 

 tem farit di]fere}.tiam.hca\: ^fi dijfrrtmt definiticne effentia- 

 li.differunt realiter. Itcm: §jii dijferunt drfinitione^ lciliccc 

 tznmm) formaliter diftinguuntiir.HmcSchegli^io 6.topic./oc.%7. 

 Cc 7. topic. toc.i. formalitcr & definitione diftingui , idcm cft. 

 InrcllcLlum icique & voluntacem dicimus ab anima diftin- 

 gui foimalitcr, fecutiScotum. Intclligimusautcm fotmalitcr. 

 non finiplicitcr , fed cmincntcr, quod idem eft quod virruali- 

 rcr.CTua de rc videris fupra in Metaphyficis. Hac de rc Scheg- 

 l(i')i i.tofic.loc.i i.ficaitrPotcnrias animx dicimus cfTc in to- 

 t.T anima , noii quod fint in anima , vt in fubioiflo (a qiio fcili- 

 cct difHnguantui icaHtcr) fcd quod partcs , hoc cH poccnti.T, 

 fint ipfa aninia , vt partcs dcfinitionis lunt ipfa dcfinitio. Ec 

 1 tofic loc.o. Animam, injnit, a fuls potcntiis foimalitcr taii- 

 tiim difcfcparcdicimii^i.Scd nbdgncmus hanc fcnicntiam cle- 

 ganti difto Aaguftini lib.de Jfiriiu Cf anima c.l y(^ fcrmttne^ 

 de imag caf.\ i. Eadvm cfTcntia, ncmpe anima, dicitur ,diim 

 vegctac;fpirirus, Jumcontcmplatur; fcnfus ,duin fcntit; ani- 

 miiSjdum fapit; lum intelligit,mcn.s;dum clifccrnit,ratio;dum 

 recorJatur.nuinoria ; Jiim vult, voluntas. Ifta tamcn non dif- 

 fcriint in fiibftanti3,vt in nominibus, quoiiiam omnia ifta vna 

 anima cft : proprictatcsdiucrfx ,fcd cfTcntia vpa. 



1 1. IntelleSliu & volitntoi animd rationaUs diife- Quomrio 



rrnit k Ce inuicem ,non effentiaiitertfed ■vittuaiittr , feu '"""e^"' 



forrnaliter-emiitenter. diffcraat 1 



Hanc fcntcntiam itafuadcmus. t. Intcllcifttis & voiuntas 

 vnum funt cflcntialitct cum anima rationali , vt paiiloantc 

 ptobauimus. Eigo & intci fc vnum cfTcntia cflc , ncceflc cft. 

 Quicunquc cnim vtii alicuitcttio funt iJcm idcntitatc cffcn- 



H 4 «'* 



