gZ 



Encyclop^di^ Lib. XII. 



ti*,intM te i^uoque tali modo id«ra effc cportcbit. i.Quanim 

 potcntiatum obicAum cftcflcntii & rc viium.ill.i-quoquc te 

 & crtentia tunt vnum. Atqui obiciSum intcllc^us &: volunta- 

 lis clt rc & cfTcntia vnum.vidclicct vcrum &: bofum^qui d'io 

 tantuin formalitct diffcrunt , vt probatum ip Mctapliyficis. 

 j.Quorum altcnlm in altcto inciuJitui, ea eirentiis diftingui 

 ncqueunt. Atqui intcllcftus includit voluntatcm , & voluntas 

 intcllcaum : qui.i.vt Scallger ait ^^c.jo^./j.voluntas cft intcl- 

 lcdus cxtcnfus .ui (labendum aut facicndum, quod cognofcit. 

 ey/f<3.i5.docct,iiitrllcAumprim6 intelligerc, & intelligen- 

 do fc piomoucic ad vcllc,atquc inde ad agendum.Itaque ficut 

 Voluntas eft infellci"i;us cxtcnfus ad habcndum : fic intcllctlus 

 cft voIiTiuas immancns adintclligendum. HincyeiS. i^.ait: 

 IntcllcAiis Sc voluntas vna natura, &yci3vj4.vnac(rcntia. Et 

 piccoH-.omiH.grini.i.fljilofmcirnlc.^^.ih-.lmeUeSius & volun- 

 tas funt cirtntia vna.lbla ratione diftinda. Et fane (i voluntas 

 rem alfcifl.it, quam non cognofcitietit res biuta, non vis ani- 

 mx latioaalis cllcntialls. Quo pcitinct illud Z)«ra»»/i in i, 

 dift.i.q.^. Nulla potcftas cognitionis cxpcrs fcrtur iibcr^ in 

 fuum obicLlum. Ratio cft;quiaonine agens liberum oportct 

 dc fuo a£ta iudicare. Ergo aiflus voluntatis.ipfi non imputare- 

 tur,nililibcie vellet. Non autcm pofltt libere vclle,nifi iudi- 

 carc poflctde fuo adu.Ruifiis intellcflus non intclliccrct.nifi 

 iintelligete vcllct. Vt enim cx omniam gcntium confenfu 

 ^icOjVolo vcllc & non vclle : fic & cx onmium gcntium con- 

 fenfu dicam licebit, Volo intclligcrc, & vo.o non intclligcrc. 

 S£-«/(^.cA,-.jo7./i5iContra banc fentcntiamTUomift.c (ic in- 

 furgunt. i.Vcrum Sc bonum toto gencrc diffcrunt.Ergo intcl- 

 le>fius& voluntasdifferunt rc.i.Ditigcns &dircdum,mniicns 

 & raotum reipsadiftinguuiitur. Atqui voluntas mouct intcl- 

 leiftum , &intellcftus'dirigit voluntatcm- jSi inttllcdus & 

 voluntas cffcnt cadem vis,iiucllc>.^u vcilcmus, & voluntatc 

 intcIlin-cremus.At hoc vel lcquciidi confuetudo,ncdum com- 

 munis philofophorumconfcnUis non admittit. ^.Intcllcctus 

 cft natuiapriot , & dij^nitatc nobilior voluntate. At nihil cft 

 natura piius fcipfo, & fciplo nobiiius.Refpondeoad i.Verum 

 & bonum funt modi entis:idc6que non diffcrunt toro gcncrc, 

 vel ab entc,vel a fe inuiccm.Vidc fupra in primi philofiphiS. 

 Ad i.Mouens & motum non fcmpci rcipsadiffeiuut. Num & 

 Inima (cipfam manei Scf.ligcr tx.wf .feci.i ^. Elcmcnta quo- 

 quc feipfa mou< nt. Zabar.i.de mot. leu. ^gmu.c.it. Dcinde 

 voluntas ciet intclIcttum,non vt principmm cxtcrnum, fcd 

 internum. Voluntas cnim ratione deftituta non cft voluritas. 

 Ell autcfn hic imperium viciflirudinarium. Nam intcllcftus 

 regit vo'untatem,&: ipfi impcrat Et voluntas viciflim pr.Tcipit 

 intellet^ui. Poftquam enim intcrctlus quippiam intcllcxit & 

 cefTauit.voluntas iubtrc pot^ft.vt r;colat ii>tellc,;Honcm.Hoc 

 tamcn Hjluntas non poteft cfTicere , nifTanre rationeiucrit 

 dccretum atquc iudicatum, vt fic, quod bonum cft, iniellieat. 

 Sic dicitur homo intclligere.quando vult , hoc cft, ad lubi- 

 lum, dum iudicauerit id bonum effc. Ad j. Connexum fe- 

 queretur, (i voluntas & intcllcAus formalittr cficnt vnum. 

 At nos realitci & elfcntialiter idem effc dicimus : qux vnitas 

 non tollit fotmalcm differentiam. Ad 4. Intcllciflus Sc volun- 

 tas fc inuiccm priorcs& nobiliores funt.non tationc cffcntix, 

 fed ratione virrutis fcu opcrationis. Hoc loco fuciit operr 

 pretium confignare quxdam theoremata , vt dubia quxdam 

 eximantur,qux fuboriri poffunt ex hac (cntentia. i.Litertai 

 eji in inteUeiiu , ^ voluntate. In intclleiflu, vt in ptincipe & 

 dirigente : in voluntate , vt exequenu". In illo , qiiancura ad 

 dcliberationcm,& clctkionem fimul : in hacquantum ad ele- 

 «fVioriCm tantiim. In illo, quantuin ad canfam & radicem , vt 

 loquuntut : in hac, quantum ad e/^icntiam , fiue formaliter. 

 Hinc tatio non dicitut libera fotmaliter ; quia licet ad omne 

 verum intclligendum naturalitcr propcndeat : fxpc tamcn 

 hsc inclinatio tationis rcpugnac inclinationi totius fubicifH, 

 ci\m cogitur credcre & ftatuere, quod minime vellet : vt cilm 

 d.Tmonia cicdunt,& horrcfcunt,/«ri't.i.x'.l ?• i.IntelleHm ^ 

 Voluntm dijftrunt ab anims. ejfentl4 ^ inter fe , »0» effentiali- 

 ter,fei virtitaliter, feu formallter : qu£ diflincHo certo rejpedu 

 poteft appettari diftinBio rci : quatcnus videlicet diftinftio vir- 

 tualis dicitur difHniflio rationis ratiocinata; , item diftiniftio 

 exnatutarci. Talis quippe diftiniflio non r ft rationis tatio- 

 cinantis fcu pun : fcd habci fundamentum in te. Atquc Ka 

 patct.quomodo labefaOatis jpoft lapfum facultatibus animir, 

 non labcfaiftata fit ipfius cfTcntia: quomodo item accipicn- 

 dum fit illud./n/i/o T>eo foteiitia non differtab ejfentia \ fcilicet 

 nullo modo , nc formalitct quidcm > (iuc exnatuta rci squia 

 ibi omnia funt vnum fimpliciter, C confidetcntui aprioii, 

 eon autem a pofteiioii,id cft, rationc obiciflorum & cffciflo- 

 lum. Opcrationcs itaque Dei non funt in Dco formalitcr di- 

 ftinif^x i contia in nnim^. ^.Intellelitts dicitar caufa voluntatis 

 ratione oferatlonis: id eft,quatcnus hatc duo confiderantnr ra- 

 tione aiftuum.ita vt aftus vnus fit caufa alterius. 4. IntelleBnt 

 eftnobilior voluntate ratione oferationU : id cft , quatenus 

 aftus violendi pcndct ab at^tuintclligendi. Nam & ipfa boni 

 cipetcndi ratio eft in mcnicicuius vt pnluccntis facisduftu, 

 voluntas ofcKClum fuum , quod quxtit , inuenit ■ & voluatas 



icll, 

 <iu,i 

 an ■ 



tcr. 

 inii 

 ani 



cognofcit illud boniun : qnia fecus effcl res bruts. ^.Volmitx.' 

 *ft nobilior intellecfu , quatentts habet rationemftnis. Bonuip 

 quippc ita fe habct, vt vctum ad illud ordinetur. ^.IntcJleBiy 

 ^ voluntas funt eiufdem dignitatis.fi Jpeiictiir vtriufqtie obie- 

 Hum. Vcium quippe & bonum fibi inuicem non cedunt di- 

 gnitatc : quia conuertuntur.inpvimis in Deo.vbi fummum vc- 

 tum & fummum bonum eiufdem funt dignitatis, Hac dc rc 

 vidctis pluta in Tcchnologia. 



/ / /. Modw intelli^enS if> MmafefayAtafiqM- 

 tur modum effendi. 



Modus agcndi qualibct ih re , (cquitiir modum exiften- 

 di. Quare cum modus , quo cxiftit anima cxtra corpus , di- 

 iierfus (it ab eo , qucm habet in corpore ; diucrfus quoqut 

 agcndi modus extra corpus confequitur, & proinde ctiam di- 

 iierfus modu.s iritcliigcndi , qucm fcqucmibus thcorcmatis 

 explicdbimus. 



J V. Soliu intelleBKi & volumas ansfnam fepttratam Qj; 

 comltamur : foteminftnfitiHa peretim^ nonfolnm qmfia 

 a^Hm,fed etiam ^uoad entitarem ipfirHrn. 



Ratio frivris eft ; q«ia intcIIctTus & voluntas nnn diffc- 

 runt ab anima efrentialiter : cum aniina rationalis pcr cffcn- 

 tiam fuam (it intcllcftiua. Ratio fofterioris tft i quia potcnti.r 

 fenfitiui funt corpotcar , idtoquc non poflunt animam cxtia 

 coipus comitati. Deindc potcnti.x- itnfiiiu.r funt aniniales, id- 

 eoque comitantut animal,qui:cnus tfl iniinal , non vcro.iiii- 

 mam intellediuam. Tcttio puttiuix fcnfitiua; in homine re- 

 fpiciuiit totum coniuntlum liife luppofitum , taiiquam (iibie- 

 ,fium totalc.animam fcri(itiuam, tanquam partiale. lani vcro 

 & totumcompofitum pctit, & animalcnfituu: qUippefornj.» 

 matetialis. Quod ob)icitur dc dolotr,ira ,& fimilibus paflioi 

 nibus,qu.ie erunt in anima feparat.i hominis damnatijill.T cum 

 ff iritualcs fint, potcrunt finc icnfibus excitari. 



y. Animafeparata non contemplaturphmt.tfmata'. Xi 



fed rx it»Ta:'j z/el oiTr>,wr,vel perfpecies intnettir. "'• 



In corporc anima; rationalis aiflio fuie intcIlciTtio fit pcr ^' 



conuetfionem ad phantafmata , qu.-c mens intuetut, ficut ocu- 



lus colores : fcd a corpore ioluta , non iam phantalmata fpc- 



Ciilatut , fcd ri teriTit intnetur , vel «.tAwc in cflcntia, vel pct 



fpecics, eafque vel connatas.vel ab xtcrna mcntc influcntcSj 



vcl abftraiflas, vcl dcniquc adhuc reliquasex ftatu vix. Quod 



poftremum quia controucrtituf.fic probamus.In anima fcpa- 



lata datut lecordatio. Hic autcm fine referuaiis Ipcciebus ef- 



fc non potcft. Etgo anima olim conquifiras retinct. Quod au- 



tem objicitur, aniraam poffe iccordaii pei fpecics a Deo (ibi 



de nouo inditas , plaufibilc potius cft quam Tcrum : quia talis 



cognitio non merctur nomcn recordationis ,ctlm non iit ite- 



rata,fed noua.Et quod dicitur, fpccies intelligibiles pendete in 



fui confcruatione a phantafmatis , falfum quoque e(i. Naiti 



ciim effciftus ab ca causa pcndcat in confeiuari, a qua pepcn- 



ditinficri ; & vcro (pecics intcllecliles non a phantafmate 



impiclfo,fed ab intelleiflu agente fiant ; patet.illas poffc con- 



feiuari abfque phantafmatis. De habitibus quititur , an illi Qi 



ctiam maneant in anima feparata? Rcfpondetur diftinguen- f ' 



do. Natn habitus partis intclleif^iu.T funt imperfefli , vel pcr- fj. 



feifli. Habitus impctfcf^i fiuc fmt tales compatatt , vt fldcs, 



Cue abfoiute, vt crror s tollcntur & pellcntur pet contrarium 



aiflumin l^atu glorii. Sic fidcs, quantum adineuidcntiam, vc 



loquuntut , cefTabit in altera vita , fed non [quantum ad fidU'. 



ciam, quar femper ibi mancbit. Nimirum certitudo fidci ccf. 



fabit , & fucccdet ccititudo vifionis. Illa quippc eft ineuidens, 



non lefpciflu fui.fcd refpciftu fututi euidcoticc. Hinc dicunt : 



Thcologia viatotum cft incuidcns pcr accidcns , & illa ineui- 



dentia toUitut ab ca , vi vifionis beatificx. Dc fpc idem iudi- 



cLum. Poiroupinio, error , & fimiles habitus ibi non mane- 



bunt.Quod attinct ad habitus pctfttlos, vii funt habitus vir- 



tutOm moialium.illi mancbunt quoad cntit.item,fed vacabunt 



quoad vfum : vti funt habitus (cicntiar , temperantii , fot- 



titudinis , libcialitatis , & (imilcs acquifiri , & quidam etiam 



a Deo infufi , vt eft habitus extiaordinatius in prophe- 



tis , item chaiitas ciga paupercs. Hi quippc habitus in 



ftatu patti,-e non cxetccbuntur , proptcr dcfcffum obicifti 



fiuc matcrii animalis ; nihilominus tanicn mancbunt in 



anim.a qiiantum ad entitatem, fcilicct nobiliorcm. Quo per- 



tinct illud Hieronymi. Difcamus in terris,quorum fcicnti.l 



nobifcum pcrfcucrat in coclis. Atque ita compenfabitut 



aiftus ille animalis & moralis per adum fpiritualem & fu- 



petnatutalcm. 



f^ I. Arnma feparata ir.telU^it plurima ptr (pecies *i 

 velfthi concreatafifel diuinitf/si^nprefroi^fel ahflraHat, pj 

 Z'd adhuc relianai ; qtmlam tiiam imelUgit pcr ejfen- "' 

 tiam. 



Videamos 



