98 



Encycropediae Lib. X i 1 1. 



Quid .4n- 

 g<li l'acu:ic 

 ciic.1 cjr- 

 yota njtu- 



Principia 

 phy(ic.i 

 quocupli* 

 cia > 



Qnot !-nt 

 conlijc- 

 tandd in 

 efficicnii- 

 bus phyli- 



nihll poilunt (ine concurfu primr, vtpote cui pcr fc fuborji- 

 n.intur, &; a quadcpcr.dcnt, vt iu Pncumaticis docuimus. Scd 

 illud .idueitenJum cft , cjuod diximus , Deum ordinarie non 

 pic>Juccre ics corruptibilcs finc caufis fccundis : nani extra- 

 ordinaric & miracuiosc , quin Dcus id & tacerc poiru , & i'x- 

 piiis ticctit, nul;um clt dubium. 



///. yi>igeU generationern corpornm natitralium 

 t)Yo7nouerei& ipfti iam produ&a corrfcrmtrt attt loiamo- 



nere poffum. 



Anxic difputatur,quid angeli ( nempe boni ) efSciant circa 

 fubliaiitias cotporcas. Ccrtum autem cfTe dcbct atquc confti- 

 tutiim.ipfos ntquc cieatc pofle.ncquc gencrare.Nam illudeft 

 folius Dci.vt in prim.i philofopliia & Pncumatica ptobatum 

 cft : hoc autem cil lolius cotpotis naturalis. At tria illa profi- 

 cifci pofluiit ab angciis,qua: in regula diximus : vt in Pneuma- 

 ticis vidcre clh 



/ V. Principia phyjica aut funt cornmunia omnihm 



corpotibiti natHraiihi» , aiit propria corportim carrupti- 

 bilium. RurjHs autfunt v>iiitoca,aiit ^quittoca. 



Corpora cccleftia nuUarn fui caufam rfficientcni agnofcunt 

 prartcr primam»: at fublunatia varias mfupcr caufas fecundas 

 agnofcunt. Itaquc eflicicns hyi'crpliyflca cft principium com- 

 munc onmium corporum natuialium : at cfficicntia phyfica 

 funt propria natuialium. Alia cft i.ttio finis, qucm coeleftia & 

 fubca-leftia habcnt communem , vel proprium. Sic materia 

 ptima &: ipfj c(t coinmuiiis oninibus corporibus naturalibus : 

 itemquc fo:ma corporeitatis.Dcinde tfficicns vniucifalc cor- 

 poris naturalis cft vniuocum ,vt fpiritus mundi ; vel iquiuo- 

 cum,vt ccelum : cfficiens particularc fempct cft vniuocum. 



P', GlKtntjue fitnt confideranda in cjficientibtu pbyfi- 

 cis '■ vtdcl. quAnamftnt agentia & patientia phyficafiiie 

 naturalia : qn&namfint in corporihtti natiiralibi^u agendi 

 patiendicjue prini ipia : qtiitnam c!r (]tialis fit aSiio ,per 

 (jtam caufn pijyftcs, tffcliti fuos producum : ijttalis ft 

 riwditi agendi : denicjite (]itAi conditiones agens phyficHm 

 requiraty vt tfftElum ftmm producere pojfit, 



I. Jigens cft quoduis corpus naiuralc, a quo videl genera- 

 ■uo vel mutatiojtanquam fuppofito opcrantc.proticifcitur. Ita 

 dum ignis calcfacit aquam , agcns cft iijnis ipfc- i.Pattens, 

 quod vulgo (ubieftum opciationis fiue adionis dicitur , cft 

 ttim corpus natutalc,accidcntalcm mutationcm ciufq, tcrmi- 

 rum.rum matcria prima gcncrarioncm atque cius tcrminum, 

 hoc cft,formam fubft.intiaicm, in fc recipicns. Hjc qna-ri fo- 

 let, Annon cnrlcreum in ffirituale agere pffftt , ^ ijicijftmjpi- 

 rititale a corporco pati ? Rcrpondcmus autem diftingueiido. 

 Nani rescorporea n-^n porcft agcrc in fpiritualem,per muta- 

 tioncm phyfic.im & matciialcni ; quia (piiiiualc non potcft 

 rcciperc aiiquid mareriale : fcd potcft i.aftionc fpitituali. 

 i.motionc mctaphy(ica. j.vnionc fympathica. Primus modus 

 habet locum , quando rcs corporca fit inffrumcntum caufz 

 fpiritualis , a qua ad ralem effedum fe nobiliorcm eleuatut : 

 Vtquando pliantafma prodticit fpcciem intclligibilcm.ncmpc 

 vt inftnamcntum intellciflus agentis. Sccundus moi^us cerni- 

 iLitin voluntate.qux fpiritualis cft potcntia, & farpifrime mo- 

 uetur a rcbus corporcis. Tcrtius modus cft euidcns in natu- 

 rali \{\a. ivftTix^cti^ , qu« cft intcr animam hominis & coipus, 

 qud fit, vt animi niores tcmperamcntum corporis fequantur. 

 J. Vaxxii frinclfiim ctgendi iii cotporibus naturalibus eft du- 

 plex ; principalc arque initruracmale. Principale ci\. forma 

 lubftantialis , a qu.i prouenit omnis aiTlio ; cuin matcria pro- 

 ptcr fummam potcntialitatcm & impcrfcdionem aftiua non 

 fit. Injirtimentalia agendi princtfiia funt /)«///»> natiui agen- 

 tiumqualitates ;/^^«;»;difpofitioncs paticntis ; partim dcni- 

 quc qualitates ab agente producli ii> intcrmcdio corpore, 

 quibiis mcdianribus agens circa patiens diftans opcratur. 

 Sempcrautcm .i difpofitionibus paticntis , quotics illa: ad 

 aftioiicm concurrunt,proxime atque immediate efFcftus pr»- 

 ficifcitur- Hinc patct.agcntia naruralia, (i non naturali cma- 

 hatione fcu refultantia opcrentur.neccfrarioaccidcntium mi- 

 nifteiio vti, ad opcrationcs fuas exerccndas- Non tamen om- 

 nia accidcntia, qux vcl in agcntc cxiftunt , vcl in paticute aut 

 etiam intcrincdio corpore producuntur , funt agciidi princi- 

 pia ; fcd fol.r qualitates, & nc ci quidem omncs. Q^xcunque 

 ttiim ad ac^^ionem phyficam concurrunt , fcrc funr patibilcs 

 qualitates, vt calor, frigus &:c. vc! faltcm naturalcs potcnti.T, 

 vt in viuentibus potcntia generandi&c. Rcliqua vero acci- 

 dentia,qua: vim agendi pcr fe non habcnt,vt quantitas,tigura, 

 raritas, dcnfitas , & (imilia , licct vcre nihil agant , funt tamen 

 conditiones qu.cdam aiftionem modificantcs , & ad hoc con- 

 ferunt,vt adio (iat celeriils vcl tardius ,faciliiis vcl difficilius, 

 item vt qualitas.pcr cain produfta, fit vcl intcn(ior,vcI remif- 

 lior.Porro inftrunientalia h.TC agcndi principia funt triplicia : 

 tel cnim in agcntc ciiftunt, vcl in paticnte,vcl in corporc in- 



Ktmcdio. Qua: in agente exiftunt , fcmper rcquitur,t(ir ad 

 ai:tioncm,fi ca non fit natuialis cnian.uio fca lefultantia. Sic 

 ignis calcf;Kit pcr calotcm (ibi innatura- In paticntc princi- 

 pium agcndi accidentale lcmper rcquiritur , fi forma fiibftan- 

 tialis pioduccnJa fit, vcl fa!ti ai vniciida mitcfi.T. Tum cnim 

 agcns primouiatciiamdilponit.produccndo vidcl.in paticntc 

 ccrtas qualitat<s, conucnic-ntes cum foima in roatcriam indu- 

 ccnda.pcrquasdcindc.cotruptaformapatientis ,tanquam pct 

 inftrumcnta pro\ima,nouam forina dc potentia matcria: cdu- 

 cit.Tcl (altcm illam liuic vnit. In accidcntium vero produ- 

 «ftione non fcmpcr huiufmodi paticntis difpofiiionibus cft 

 opus,fcd tum, quando vnum accidcns in fubiefto non produ- 

 citur,nifi nudiantc alio cxiftcnte in eodcm fubicrto. Ita fol 

 calcfacit aercin per lumcn priils in aere produdum. Poftre- 

 mo,incorporc intcrmcdio requiritur inffrumentale ptinci- 

 pium ac(ionis,quotie(cunque agens circa patiens diftans ope- 

 ratur. Tum cnim nccclli. cfl , dari ptincipium aclionis,quod 

 cum fubicifto fuo immcdure paticns contingat. Ita fol calc- 

 facit tcrram mcdiante calorc atfiis. Hk incidit qua:ftio , .^» 

 accidem poffit producere forniam fuhjiantialcm ! Rcfp. Acci- 

 dens fua viitute id non potcft, fcd quatcnus cft inftrumentum 

 gcnciantis, quod vidcl. a causa principali fic dcpendet, vt-fine 

 cius influxunihil agerc poffit. Id manifcfttim eft ex noti^Timo 

 illoprincipio , quod nulla fubftantia i;teara (it imraediatum 

 principiuni iax opcrafionis : itcm cx ifto.quod accidens aga: 

 virtute(nbftanti.v. Ncque cnim (icri poteft vt accidens, quod 

 cft ignobilius fubftantia, producat vi principali (ubftantiam : 

 quandoquidcm cuidens efb.nihil poflc produccre cffcctum fe 

 nobiliorem, vrpotc qucm ncque fotinalittr neque eminentet 

 continct. Itaque accidcns ad gencrationcm fubftaniia: non 

 concurrit nifi vt caufa inftrumentalis, qu^ videl. ab cfficiente 

 principali ad ptoducenduin fc cfFcc^lum nobiliorcm elcuatur. 

 Quid vi.to,Annoii,iccidens,quando aliud accidens producit,eJl 

 principiitm iUiii: aciicnis friiicipalc .' Rcfp.Minime vcrcVNam 

 accidens iion tantiim eft fuboidinatum in agendo fubftantiali 

 torm«,itavt (inc ciusinfluxu nihil agcre poffit,fcd etiam pcc 

 fc non operatur;quia acliones funt fuppolitoruin.hoc e(b,fub- 

 ftantiatum. 4. St:c\nhai principium patiendi, quod cft prima- 

 rium,puta matcria,fcd ccm quantitatc;vcl fccundarium, videl. 

 alia accidcntia,ou!!uis mcdiantibusmatciia rccipit in fe aftio- 

 nein agentis. Niinitum matcria , qu.vcunque recipit, fempct 

 mcdiaquantitate rccipit; & nonnunquam ctiam intermediis 

 aliis accidcntibus. c.2;. qu.iliratcs fccundar.vt color, fapor&c. 

 recipiuntur a iuaieria mcdiantibus qualitatibus ptimis. 

 ^.AHio, pet quam caufa: phyficx cfFcdus (uos ptoducunt , cft 

 mutatio phyfica,id cft.materialis & corpoica. Ifta vero muta- 

 tib cft vel naturaliscm3natio,vcI tranlmutatio pioprie dicla. 

 itcm fimplcx mutatio.vcl n.otus phyiicus ; dcnique acflus im- 

 manens , vcl tranficns. Pcr naturalcm cmanationcm quodui» 

 corpus naturale cx fe fundit fuas proprictates. Ita pet eam 

 aqua calida fcfe rcducit ad priftinum frieus ; corpus grauc 

 deorfum, Icuc (urlum mouetur. Qjr.xcunquc autem operatio 

 pra?tcihanc naturalcm cmanationcm a corporc naturali pro- 

 ficifcitur, tranfmutatio proprie diifta appellatur. Harc vcl fim- 

 plcx eft mutatio, (ucccllione videl.carcns,vcl motus phylicus. 

 Ad fimpliccm mutationcm refertur generatio , & alt.eratio 

 perfrifliua , vti funt aftus immanentes animalium propri j , vt 

 adus videndi&c. itcm illuminaiio. Ca:tcrum caufjc phyfica» 

 iion producunt totum cfTc.^tum fecundum omncs eius partcsi 

 fcd vel cduccndo formam de poientia matetia:,vel faltem il- 

 lam huic vnicndo. Sane non pioducunt aut cfficiunt mate- 

 riam , fcd illam (upponunt tanquam fubic>flum adlionis rusr. 

 Dicuntut etgo totum cfFciflum producere,non fccundiim om- 

 nes illius partes, fcd quatcnus inducunt fotmam in matetiam. 

 vel illam cducunt de potentia matetia;,atq) ita cfficiunt totuin 

 compofitum , fiuc formam ipfam producant , fiuc non. quod 

 poftremum proptcr hominis gcnerationcm adjicitur , cuius 

 forma.videl.anima rationalis , non fit i gercrante,fed aDco 

 immcdiate creatur cx nihilo.Homo nihilominus gencrat to - 

 tum hominem.quatenus animam corpotiTnit. S.ModHi agen- 

 di caufariim phyfcarum rriplcx cft.VcI cniin agunt cx necef 

 fitate n.atur.T : vcl ex clicito appctitu quidcm,fed fine libcrta- 

 tc:vcl fccundum liberam clcirtioncm voluntatis. Nimitum 

 inanimata & vcgetabilia tantiim cx neceffitate natun opc- 

 rantui : vt ciim lapis mouctur deorfum, 5; planta fuccum (ibi 

 conucnicntem cx tcrra artrahit ,eumquc in fui fubftantiani 

 conucrtit. I^ruta vero & homincs dupliccm agcndi mcdum 

 obtinent. Nonnunquam enim ex naturx neccflitate operan- 

 tur.vt quando alimentum alFumpiii primo inchylum ,deinde 

 in fanguincm conucrpint. Scd habcnt & alium agendi mo- 

 dum (ibi proprium , vcvfcrrija quidem ex ai^u eiicito appetitus 

 fcn(itiui,hoc eft,(ponte,non tamcn libcre crperentur, homincs 

 verocxlibcro voluntatis arbitrio. Porro.qui cx neccffitatc 

 naiur.T opcranrur , agunt quantum poflTunt , adcoque totam 

 fuam vini at^ciido cxpromunt:non item quar velcx elicitoap- 

 pctitu , vel tccundum libcnm clrt^lioncm voluntatis agunt. 

 j.Conditiones ad agcndsim rfjx//;/^ hic du.T funt, vidcl. con- 

 tadus agcntis & paticntis , atque eotundcm dirtimilitudo. 



Ah; 



