Phyfic^ Pars I. Cap. 1 1. 



99 



Alii cnum;rinr plutes huiudnodi conditionet. Sed illjE vcl 



vcr.-c couditiones noa lunt , vcl ad Ma duas in>ltras icferun- 



cur. Ita quidam inter lias conditiones rctctnnt Jiltuidlioncm 



a^enci» a patitnte.Sed hxc conditio non cll ncccllatia. E.xpe- 



riniut cMun idem in Iciplum agcre.vel per naturalem cmana- 



iioncra,vt ciim aqua lc reducit ad priltinum trigus, Sc oranino 



cotpusquodlibet rn lcipfo producit luas pr^piictates : vel pcr 



ai.T:um immancntem , vc quaado oculus videt Sc vidoncm le- 



cipit: vcl la motu iocaii animaaum.vbi vna pars mouct aliam, 



anuna videl.pei vun mociiccni, ncruum , nciuus mufculum, 



mukuius partcm cui mleiitut , ad cums motum incerdum to- 



lum animal mouctur : vcl dcnique pcr adioncm icflcxara, vc 



quando lumcn ab opaco coiporc impcditum , per adioncm 



luam m lc rcllcrtitut, fcfeque mtcndu.vt in Ipcculis Hc mctal- 



lis vidcrc clt- E.t his pacet, diltinv.^ionem agcntis & patientis 



non fciiipcr ell".; nccelfanam , quod aliquid in leiplum agete 



poirit.Ec hoccrt,quod dicit Arijtoules %.jiioyj'.tex.-L-j . Eoium 



qua: pcr lc moucntur, alia Ieiplis,alia ab aiio raouentur. Hic 



velur in traiilcutfu oblciua , aSiionem fer antiferijiafin , ciim 



vidcl. qualitas aliqua , circumlclfa a luo contraiio iatcnditur, 



vt ciira V. g. aqaa iii putcis tempoic xftatis, inealclccnte acie, 



frigidior crticuur j hanc ,inquam ,artioncm vulgo rcterri ad 



a^itioncm rcflc.xam. Vef4m hxc intcnlio qualitatis non tit pcr 



actionera rcricxam, lcci dirct^e fluit i formii lubftantiali, qua; 



hac rationc fcle corro.borat , vt holti vicino niclius relifterc 



pollitjfclcque ab intcntu vindicct.Q_uod autcm etiarti ex qua- 



iitatcs , qua: in cxtranco lubicvto luiu , pcr ancipcrirtafin in- 



tendi dicuntut.vc, quod aiunt, aquaui in putcis tcmpoic hye- 



mis per antipcriltjlm incalclccrc.falfum clL Huius cnim in- 



caiefcentix caufa non potclt clle ciicumltans trigus,quia con- 



tiatioium luntcontranx caulijncc item lubltantialis torma 



aqux,quia lixc caioicm cxpclht potius. Otitur crgo hic cffc- 



(ftiis ab aiia caus.i , puta ab cxhaiatiombus caddis , quas teiia 



intra fc xltate coUegerac , h^^cmc vcro , dura cadcm frigore 



condcnfacur,in caua& apeitiora loca traijcit. Sed rejcamus 



ad nolttos carceres. 8. Contadtts agentis ly patieTitU vcl cft 



propiiUb liuc corpotaUs,vci impropiius liue viitualis. Illc cft 



eorum , quorum lupeific!cs exticmx limul lunt: vt ciim ignis 



combuiit iignuin. Hic clt corum , quorum lupeihcics extrc- 



mx pet intcrpolitum corporcum mcduim coniunguntiu', pcr 



qjod vidcl. agcns virtutcm fuam ad paticns vfque diftnndit : 



vtquando foi caicfacit terram,& magncs aittjhit tcrium.Ne- 



cclle autem clt vt agcns,dum in patiens rcmotuin Iiuc diftans 



agit,limui agat in totum mcdium intciicLlum , idque vel co- 



dcin adionis gcncrc.vcl djuctlo.Ita lol ccelum libi lubieftum 



illuinmat taniiim, non autcm calefacit , quia illud caloiis non 



ellcapax ; per luracn deindc in coclo produdum illuminat 



quoque aeicm,& cundcm iiluminatum pi.rtcrea calefacit; per 



caioicm dcnique aeiis , tcrt.r quoque calorcm impertitur, & 



hoc racaiance varia viucntium gcncia, vt plantas , veimcs &ic. 



cx lUagcneiat. Vndcilludeuadit manifcftum , fempei agens 



pcr qualitatcm ; in propinquiori parte medij produiSam,circa 



reraotiorcra opcraiunon quod accidcntia migrcnt ex lubicfto 



jn luhicclum ; tcd quia totum mcdium quafi continue adioni 



agci.tis fublternituc , ita videl. vt agcns piimo agat in pattem 



niedi) , quam inimcdiatc contingit i indc veio pct foimam, in 



ill.i paicc produCtam, circa remotiorcm opcrctut, atquc ita 



cfcinceps.doncc viitutem luaro vlccriiis diffundeie non ponit. 



Ncquc cniin ad quamuis diftantiam potcft agens difFundcic 



viicutem luani : Icd ncccllum clt,vt patiens intra fph.riam 



aiitiuitatis illius conliftat.Ncinpc virtus agentis phvlici cft fi- 



nita.iS: pioindcipllus adio in infinitum continuan ncquit.fcd 



ncctlTc cft cain tandcin in aliquo tcimino liftere , qucra qui- 



dcin itaattuigit, vt quo longiiis cft ab agentc remota, eo fiat 



imbecillior ,doncc tandcm omnino quafi euanelcat. Et hxc 



cft fph.rtaactiuitatis, quam diximus ,certumncmpc fpatium, 



liniitatum, Sc dcfinicum a virtutc agcntis], hoc cft, protcnfum 



ad cain diftantiam , vlita quara virtus agcntis fujin aclioncra 



'difTundcrc ncquit. Hxc itaquc fpli.-cia adiuitatis depcndct ab 



agentis viriute , qux quo cft cfticacior , co quoquc illa maior 



cfticitur. Iia coclcllia corpora, quorum cft cfficaciinma agcndi 



virtus , longiirimc ctiam , vfque ad terrx intima vifccra, vim 



fuam cxerccnt. ^. Dijfimititiiclo a^enttf ^ fatienlii \dco nc- 



ccll.int» rcquititur,quia agcns agit quatemis aitii cll, paticns 



vcio patitur.quatcnus potentia tlt. Atqui quod i^xx c ft, dilfi- 



niile tft ci,qiiod potentia cft. Itaquc hxc dlirirauitu.io in co 



confiftit ■ vt patiens non liabeat talem formani , qiialcm ab 



agcntc dcbct lulcipcieiagcns vcio illam habcat , nempc vcl 



cinincntcijvcl fotiualitci. Ita fol cmincntci h.-ibct foimas vi. 



ucntinm, qui gcncian& calidum formalitcr calcfacit. Hinc 



itaquc oiitut duplcx dilfiniilitudo agcncis & paticnns;quarum 



altcia cmincns cft,qu.-c agcnti xquiuoco ; altcra formalis,qux 



a2,cnti vniuoco tiibuitur. Hxc vcro puftcrior ftniprrconiun- 



da cft cum contrarictate, caqi vcl po(iriu.i,vcl laltf priuariu.i. 



Pcrtincnt huc axiomata : Owne rcriflens denui^altim effe debet 



anatitrarcccpli : Simile ncn a^it infinirlc : Jtgens ^ fatlent 



genere quidem funtfimilia fisd Jpecie liijfimilia. Porio ageiij 



vniuocum non tantiim agcrc poccftin paticns diflimilc (cc«n 



Tom. II. 



dum focmam ; fed eciam in id , quod cft diffimile fecunduni 

 gradum formx,vc magis calidum in miniis calidura. Ac vcio 

 vc miniis calidum agat in raagis calidum, omnino cft impi fll- 

 biIe;quandoquidem ,vt habec tricum axioraa, ad agcndum te- 

 quiritur proportio maioris inxqualitatis , hoc cll, vt inquit 

 Auerroes in ^.fhyf. com.71. omnis adio phylica vnius funda- 

 tur in vidtoria & exccflu agentis. Ltud veio hic quxiitui,cuin 

 qualitas,qux eft in fubieito denlioii.tfficacius opcrdiur.annon 

 v.g.calor fex graduum exiftcns in fubicdo dcnlion , ag. rc 

 p-jflit in aliud lubiectuin rinus , itidcm calorcm 6 graiiuum 

 poflidcns? Rcfp.non potcft.Ciim cmm agcns vniuocum nihil 

 aliud nitatur,quam paticns (ibi pertcdc limile cflicctc ; vtique 

 in illud,quod iam pcrfccTie fimile eft,amplius agerc nequit.Et 

 hoccft , quod vul"6 dicitur, nullani qualitatcra agcte vltia 

 fuura gtadum.Quod vcro qualitas in dcnfiori fubicilo clfica- 

 ciiis opcrari perhibetur,non c6 icfcrti dcbct, vc producac ef- 

 fcdum maioti intenfione , fed, vt illum cfficiat maioti celcti- 

 tatc. 



n. Canfarum z^nitier/alinm calefflnm 'inflnxtu& 

 concurfiu cum particuUribui duM ob canfai potijjlmum 

 requiritHr i>i phyficis. 



frima cft impcticda virtus caufaium particu!atium,vtqui 

 a contrariis facilc irapediuntur , nc gcncrationcs icium pcrfi- 

 ciant. Quia vero haiura continua luccclTio nccciraiia cft ad 

 vniucdi conlcruacioncra ; eam ob caufam author naiuix fupc- 

 riora quxdara ac coclcftia coipoia pioduxit, atque lis vniucr- 

 lalem quandam agendi vimindidit, voluitquc ca pct raotuin 

 continuum vaiiis modis applicaii , vt ita particuiaiia agcncia 

 ad perficiendam rctum generacioncm iuuarc poiicnt. Alter.* 

 caula cft particulans defedus ; qui manifcftcconfpicitur,tum 

 in gcneiatione metalloiun!,& coruin, qux es putii fiunt ma- 

 tcria quandoquidcm ifta a nullo indiuiduo ciufdcm fpcciei 

 gcnerantur; tum etiara in generationc viucntium , cuius in- 

 iliumcntalc principium , feracn vidcl. a piincipali agcnce iti 

 Icpaiatur, vt tius concutlu ad pcificicndam gt-ncrationem iu- 

 uaii non pofTu.Ex quibus manifcltum cft, rcquiti caulam vni- 

 ucrlalcm , qux defcclura particularis agentis fupplcre paflit. 

 Quod aucem corpora cceleftia multis modis in hxc infcriota 

 influant, & hoc fuo influxu caulis particularcs iuucnt,ad per- 

 ficicndam rerum gcncrationcm , tain cft euidens & fendbus 

 obuium,vt merito Itolidum dixcris,qui id negare aufit Vndc 

 non fine causa ab omni antiquitatc cclcbratum 'i\\\id,coelum -vt 

 fatrcm^terramvt matremreriim gmerationes ahfioluereS-x. Pla^ 

 tonici vnanimi confenfu , cx Piatonis Timt.0, aifirmant, Deum 

 aftrii indidiffe gignendarum rerum fiemina, hoc cft, tacultatcs 

 ac vires ad res gcnerandas.Quo item pettinet illud jiriftotelii 

 i.fhyfi. tex.i6. Sol & horaogcncrant hominera. 



V f J. Particulare a^ens^ cjuia cemmunem bahet ma- 

 teriam curn patiente,ab hoc repatitur.Ideo generationem 

 perficere netjuit,ni/i tantafit eiui virtiHsVt refflemiam 

 patientis vincerepoffit. 



Refiftenti.t cft duplex , negatiua & pofitiua. Negetiua eft, 

 pcrquam fubicaum adionem alicuius agcntis tefpuit , quia 

 cius non eft capax. Pofiitiua vei6,de qua hic agitur, ca cft.pcr 

 quam paticns aAionc leciproca in agens conuertitui. Hxc 

 vulgo reaciio ^ refajfio appellati confucuit- Dari vcro huiuf- 

 modi rejflionem & rcpallionein , fcu mutuam aiftioncm Sc 

 pafrioncm , intcr agentia paiticularia , Icnfuum expciicntia 

 comprobat : liquidcm dum aqua calida fiigidx pcrmilcctijr, 

 hxc in illam , &c illa viciflim in hanc , ita agir , vt indccxiftac 

 aqua tepida. F.t cft fanc lixc rcadio perquam ncctllatia ad 

 rerum generationcm. Qui cuim ci clcmintis miftum genc- 

 rabitur,fi non priiis pcr niuciurn illoium adioncm qualitatcs 

 cxfupcrantes rciundaiitut,&- adtcmpcricni ituoccntur ? Por- 

 r6,quiaac1io,iuxta vulgatum axioma, cft d vinceiitc,nifi tanta 

 fit vittiis cuiufquc paiticiilaris piiencis.vt rcl.ftcnriam patien- 

 tis vinccic poflit,nihil gcncratiitur. lraign:s,fi ciaquanimi.i 

 copia affundatur , tantiiin abeft,vt ill.im tianfmutare pofTujVt 

 coiitra ab ipsa fuffocctur. 



F"/ //. rniuerfdlumdrpttrticularium caufariim etdo 

 &feries,cju.<itemu fnhjcitur diiiiiht ordirintioni , tiuf^iie 

 dccreta infallibiliter exccjnitur,f.uiitu phyfictim appclla- 



tnr. 



llAC[\icfatumfhyficum cft fcrics c.iufarum vniu:tfi, quafc- 

 mis illx ordincm a l")co fancitum (qucm Plato in Tiiuno lcgrs 

 fatalcs appcllat) infallibihrer fctuant.Viidc Eoctius de confiol. 

 ■fhilofi. frofi.A- fatum dicit tffe ordintm caiifaruin fccundarum 

 duiinam piouidcntiam cxcqueiuium. Q^uod autcm c.iufis vni- 

 ucili omnibus & lingulis ccrtus .i Dco pixfctiptus fit agcndi 

 ordo,vcl ex eo cotjnofccic cft,qu6d cunrtj,tanqunm mcmbra 

 vnius corporis aptc inter fc colligata , .-'d totiiis vniucili con- 

 feruationcm vnanimltct confpitatc, vjtiifquc & maxinic dit- 

 crcpannbus ac contr.iriis motibus pulchcriimum tdcie con- 

 ccncuin vbiquc ccinimus , quod fane abfquc dircftione primi 



mototis ficri non potcft- 



I t / -Y. Tribtu 



Quace caij- 

 Ijruin vni^* 

 ufiulium 

 concuiAis. 

 re(]^uliaiuit) 



Quomodo 

 fe h.ibeac 

 .igcni p.T*- 

 ticulare . 



QniJ fi: 

 riijiii l'l'>- 

 licuin ! 



