loo Encydopedige Lib. XII I. 



Mi» caufx 

 phyficx- in 

 l'u05 finei 

 tciiJir.c > 



quomodo 

 naau 



Quinam 

 rummacim 

 tencnJa de 

 matcria 8C 

 tsima i 



I X- Trtbtu modis cauf<c fhyjics. infinesfuos tendum. 



\.per naturalem (jttidem incimationernea, <jn£ ex necif- 

 ftiate natwK, operamnr. i. per inJlintJum natti-i<i, <]hs 



fpente a^nnt, fed/ine libera eleSiione. i-per inten'ionem 

 finii cogniti,(}U£fecnodtmliherMnvoliintatii- eUnionem 



operamii) . 



Tres itaque fun: gradus cornm.qu.T proptcr finem phyficij 

 a^unt.Nam i.qu.vd.im nuUo modo cognolcunc finem; vt ina- 

 nimata & vcgctabilia. i.qu.Tdam finem fuum cognofcunt 

 quidem, fcd matciialitcr tantilm, non auteni formaliter, & vt 

 finis eft : vt bruta. 5 . qui"dam finem fuum CGgnofcunt ,vt finis 

 eft.adeoque cx propria finis intcntionc operantur , mediaque 

 ad illum obcincndum fcli<;unt : vt homincs. Ncquc efl, ouod 

 obijcias, irrationalia agcntia non cognofcete finem , idcoque 

 nec propter illum agerc, quandoquidcm finis nBn mouct, nifi 

 vt cognitus. H.-cc, inquam, obicdio eft nauci. NaM etiam illa 

 propter fincm agcrc rcfle dicuntur , qui a fuperiori aliqua 

 causa diriguntur ad fincm. Queraadmodum enim fcruus dum 

 B domino ad opusaliquod mittitur, cuius ipfc fincm ignorat, 

 non temcre agit ■ fcd proptcr certum fincm , quem nouit eius 

 dominus : ica agentia naturalia opcrantur proptcr fincm, Dco 

 illadirigente,& vnicuiquc inflillantc propenfuDnem fcu in- 

 clinationcm quand.im, qua etiam in finem non cognitum fcr- 

 tur; perindc vc fagitta,licet motusfui ignata ficimpetu & di- 

 rciSione iaculancis in fcopum piopofitmn tcndit. Et huc (pe- 

 ftat tritum aximajO/Ki mituri. effe opns inteUigentii:c\i\\i%.(m- 

 fus eft, quod natura a Deo, tatiquam a prima intelligcntia , in 

 fuis opeiibus diriguur. Port6/«M agentium nntfiralium tiit- 

 flex efl;i!iiiuerfiilii ly particiiUrii. Vitiuerfalii cft , proprct 

 quem caufa vniuetfalis agit, videl. ordo totius vniuerfi fingu- 

 krumqae fpccierum confcruatio. Pariicularis cft , in qucm 

 agens particulare tcndit ; vidcl. vi paticns fibi fimile rcddat, 

 ad confeiuationcm fur fpecici. Quia vcro fimilitudo rei gc- 

 niti cum gencrante in duobus coiififlit , cflcntianimlruni & 

 operationibus ; hinc dupliccm finem agens particuiare refpi- 

 cit,quorum alter cft gencrationis , firma videlicet, ad quam, 

 tanquam terminum,opctaiio gcncrantis tcndit;altct rci gcni- 

 ta:, propria fcilicct cius operatio & funilio a forma cmanans 



X. Naturafemper adfttttmfinem , ejuamum poteft, 

 tendit \fi vero a.h eo per accidens deficiat , generatur 

 monfirum. 



Eft itaque monftrum naturalis cfFcdus ( nequc enim ars 

 producit monftra)a refta & folita fccundilm fpccicm difpofi- 

 tione dcgcncrans. Fiunt autcm m^^nftra per accidcns,& prx- 

 tet intentionem agentis , aberrantis a finc propofito, vcl pro- 

 pter indifpofitioncm matcrii , vel propter abundantiam aut 

 dcfcftum virtutis acbiu.r,vel denique proptcr aiflionein caufa; 

 alicuius extranex, a qua iii agcndo impeditur. ad qiia; tria ca- 

 pita,cauf2 orancs , ob quas natura inccrdum fine fuo fruftra- 

 tur^pofTunt reuocati. 



Cap. III. De materidprimd. 



P R iE C E P T A. I 



PRincipia interna corporis n.nturalis funt vel rei 

 gcnit^jvel gcncrationis. Ulaeti.im conftitutio- 

 nisi: principalia,ha:c tranfmutationis&occafiona- 

 lia ciicuntur. 



Principia rei genitae funt ptima,vel orta:& prima 

 funt matcria, vcl forma. 



Materia corporis natm'alis cftprima vel fccunda* 



Matetia prima cft principium paffiuum ,quod cft 

 fubicdum omnis generationis & corruptionis. 



Ha;c materia prima confideratur vel in adu pri- 

 mx creationis,vcl in adtu gencrationis. 



In .adu primx creationis matcria prima erat cor- 

 pns conftans ex calo & tevra nondum diftindtis, fi- 

 ue potius ex lucc ic teiiebris,terra& aqua. Intellige 

 luccm informem ,aquam informem,& terram in- 

 formcm. 



HiEC vfitatc dicitur chaos : in quo anima niundi 

 tam xthcrij quam clemcntaris fuit. 



In aftu generationis raaceria prima cft aqua & 

 ignis viuificus. 



K V. G V t A. 



I. Materia & forma corporii mturalu confideran- 



tur commttniter, & fingulariter. 



Plato tria conftituic principia, vip' ol,il.iv'i(l/' el. ArifiGtei 

 les duo capita principiorum hiclt, cxtcrna & interna, i:la \i- 

 cat mTiK ; hxc fpeciatini ^y >;«.'. Ic.ique piincipia corporis iia- 

 turalis alia lunt foiis , ali.. intus in rc. Priora vidinius capitc 

 prarccd. nunc vidcbimus rcliqua. Sunt auti.-iTi duo piincipia ir^ 

 ternacoipoiis naturalis.niaicria & forrha fubftanriaiis.['iiua- 

 tionem quod attinct , illa cft principium duncaxat gcncratio- 

 nis. Icaquc intcr corpmuniirima ptincipia coiporum natura- 

 lium rcccnfcri non dcbcc^IIIa cnim coniHcuunt Sc componunt 

 cffcntiam corporis naturalis.Et ttcs funt illorum conditioncs. 

 i.vt non fiiit cx fc mutuo. i.vt non fint cx aliis. 3. vt ex ipfis 

 fint omnia, fcil. corpora. Huiufmodi crgo principiaduo fii;it, 

 matcria & forma fubftantialis , qui confidcrantut communi- 

 tcr &: fingularitcr. Cc;«;7;;(?;« confideratio hxc cii. i.Matcria 

 non miniis quam forma cft cns a^lli^ ; cum propriam non mo- 

 do cfTcntiam, fed & cxiftcntiam habeat , quailn ex fcips.i pof- 

 fidct.non auccm a forma niutuacam. i.Materia Sc forma non 

 tantitm func cncia aiflu.fcd & fubftantix , licct partialcs & in* 

 complcta:; idquc propterca,quia funt partcs clTcntialcs corpo, 

 ris naturalis. j.Matcria torinam natural;tcr app."tit,tanquaiTi 

 fuam pcrfeflionem : & forma naturalirer appctic matciiam, 

 tanquam fuum pcrfci-Tibilc. 4. Officia & muncra aatcria; Sc 

 formi communia alia vcrfantur circa conllirutioncii; coipo- 

 ris naturalis, adcoque ad ciu^ clfentialcm peifcclioncm rcfc- 

 tuntur; alia rcfpiciunt accidcntalem pcrfccSionem corporis 

 nacuralis iam confticuti. 5. Commune officium niateri.T: & 

 formi circa conftitutioncm corporis naturalis c.'t , pcr com- 

 municationcm fu.i-mct clfcnti.x , coiporis namralis c ifciliiam 

 conftitucre . Id autcm pr.Tllanc matcria & forma bcncficio 

 vnionis.qiix cft modus quidam fubftantialis , quo foima, tan- 

 quam aftus, matetia;, ccu poti.nti.E libi propottionata:,ita co- 

 pulatur,vt indc complctalubftantia corporca nafcatur. 6.0f- 

 ficiamatcii.T& forma:, qu.E excrccnc compofito iam confti- 

 tuto.vcl propiictares cius conccrnunt naturalcfquc mocus.vel 

 rcliquas aftiones palTioncfvc. Nam m.itcria & foima fun: 

 ptincipia & caufz proprictatum , & aftionum , & padionuni 

 coiporis natuialis ; & fub hoc refpcflu nacurar nomcn afTu- 

 niunc. Propria confider.xtio cftin defiaitione, diuifio'ie , pro- 

 prictatibus.& officiis maccrii & formx. befinitio cft ciufiiio- 

 di. Matcria eft prinium fubicAum foime ! fcu , eft potentia 

 palfiua fubftantialis , qu.r cuiri fotm.T fubftantiali, tanquam 

 proptio 3v\a in fe rccepta,coipoiis natuialis efTentiam confti- 

 tuit &componit. Forma veto cft acTus fubftanttaiis , matc- 

 riam pcr lui vnionem iiif irmans & a<ftuans , atquc ita vniuf- 

 fcuiufquc corpoiis naturalis cfTcntiam complens vtillud ab 

 omnibus aliis diftinguat.D;«;y?o eft multiplcx. Mateiia enim 

 eft prima vcl fccunda , alterahonis vel compofitionis , retum 

 incorruptibilium vcl coiruptibilium. Formacft iflatcrialis.vcl 

 fpiritualis, & iUa eftrcrum incorruptibillum , vc! corruptibi- 

 linm. Materia piima cft indeterminata ad hanc vel illam for- 

 mam : fccunda , detcrminata. Matcria alterationis, fcu tranf- 

 )cns,eft,ex qua altcrata & corrupca fic rcs,vti cft fcmen. Ea cft 

 rcmota,vt aliincntum cft matcria fanguinis : vel proxima, vc 

 chylus cft matcria fanguinis. Matcria compofirionis eft, ex 

 quainexiftcnte rcs conftitiiitur & componitur, qui ideo fola 

 vcrx caufx maccrialis nomcn mcrctut. Matcria rcrum incor- 

 ruptibilium cft corporum cocIclHum. Forma matcrialis eft, 

 qua: amateria fic dependct, vt cxtra cam exiftcre nonpotnc i 

 atquc ideo per fc non fubfiftic,ncc opcratur;fpiriiualis cft, cu- 

 iiis elTcncia pcnitus a maccri.T contagione eft iibcra,qua: pro- 

 inde per fc fiibfiftir & opciatur. Huiufmodi forma cft fol.i 

 animararionalis. Prtifriei.ttes matcrii funt dua: : ingenerabi- 

 litas adeoque incorruptibilitas, &quantitas intcrminaca. Pro- 

 priccatcs form.T: funt trcs. i.Forma confiftit in indiuifibili,ncc 

 recipit magis & miwus. i-Forma vnius fpeciei ertincommu- 

 nicabilisaltcri fpecici. (. Cuiufque corporis naturalis nonnifi 

 vna forifia efTc poteft. Profrium ofjiciHm materii eft.formatn 

 in fe recipcre , caniquc fuftentare,fi fir matcrialis : form* au- 

 tcm cft,materiam informarc fcu afluarc , & compofitum ab 

 aliis diftinguerc.Vt autcm forma materiam inforinarc poflit, 

 dua; requiruiitur condiriones. i.vcforma fit intimc pr-Tfens 

 niatcti.T , atquc adco totam eius fubftantiam vcluti pcrmecr. 

 1. vt in matcria quoque finr ca: qualitates & difpofitidrtes, 

 quas qua-Iibct forma requirit , vt opcrationes fuas excrcere 

 poffu. / 



/ /. Materia prlma corporum naturalium, qmnam ^ 

 Cj- ^ualisfit, dijf.cile k nobii eognofcitur , cumfit rerum ma 

 omnium itnperfeUiffima, Triplici tarnen via ad natttrie. ^'^^ 

 eittf cognitionem pertienire pojfumfu,negatione,analogia, ^ui 

 cT affirmatione . 



Negatio eft , qua matf tiam ptimam ita concipimus , vt ille 

 concepcus nullam includat formam. Ica ergo dum ignora- 

 inus forrtani, hoc cft , dum quiddam informe , forms camen 

 capax, concipimus, cognofcinius matcriam. Et hoccft, quod 

 saCJuguflinuf lib.\i. confeff. cap.^. c6nari nos materiam co- 

 gtiofccrc i2norando..<</w/<>f/*cft, quando eam cum fubicao 



mutationuiTi 



