1 04 Encyclop^edi^ Lib, X 1 1 L 



Katura 



<JU1.'.| 



delicet matetia hofpitium prarbet (otmx : Contra materia dc- 

 fendet a forma terminatiue , qaizenui fcil.potcntia matcria: 

 terminatut per fotmam. 6. Forma mMerialU edttcitur e gre- 

 mio materii , immaterialU introducitur. Immatcnalis autcm 

 forma cft anima rationalis.Ad cduftionem illam quod attmet, 

 fpiutus mcchanici , vt dicuntur , faciunt vt forma emergat e 

 inatcnapra-paiata.Spiritus iUi mcchanici vulgo vcmunt no- 

 mmc Ju.««ia.j a>M«f'»»i . & agunt a centro ad circurnfcreB- 

 tiam.Ita li fcmcn tritici mandctur tcrix, fpititus mechamci a 

 centro opcrantur vcrfus circumferentiam.atquc ita priparant 

 materiam.vt fotraa tandcm polfit piodite. 



Natuta 

 qualc f [in- 

 cipium i 



Quomo.lo 

 natut3 fit 

 rjtiriius! 



Cap VI L De T^turA. 

 Pr^cepta. 



PRincipia ici genitx prima fuerunt : feqiiitur 

 principium internum ortum , quod appellatur 

 Natuvii. 



Natura cft principium motus & quietis cius j ciii 

 ineft prim6,& per le. 



R E G V -L Jf.. 



L Natura ejl frincipium dependens a Deo , omnis 

 motui & quietis canfa in cerparibtu naturalibus. 



Natura: vocabulum accipitur late & ftriae , feu metaphy- 

 fice & phyficc. Late natuta eft tranfcendens : cftque vel pii- 

 ma.vel orta.Illa naturans, h.T:c naturatadicitur. Natura prima 

 cft ipfc Dcus.Naturaorta eft incorporea,vcl corporca. Il!a cft 

 fpirituscrcati.hic corporis.Smff^ natura eftprincipium mo- 

 tus & quictis : idque vel fubftAntiale, vcl accidcntalc. Atqua 

 hxc fola irttclligitur hoc in loco. Dicitur autem natura piin- 

 cipium motus, ideft.cuiuflibetemanationis feu rcfultantia: 

 tiaturalis : Sc quictis,id eft,tetmini,quo adcpto quielcit corpus 

 naturale. Itaque nominibus motus & quieus intclliguntur 

 omnes proprietatcs cotporis natutalis, qua: fluunt a matcria 

 & forma:quxduo fub hoc refpcftu.naturinomcn foitiuntur. 

 Hoc fcnfunatura nihil eft aliud, quim ipfa ©i"" ipw»<;, lonans 

 in'quolibet corpore naturali. c.gr.in tcrra lonat h.rc Dci vox, 

 Germmct tcrra,Ge».i.^'. ii.in aquis fonat hxc Dci vox.Aqua: 

 abunde progignunto rcptiliaanimantia, Gfwr/ i.-u zo. & fic 

 deinceps. Hinc natura rciftc definitur ptincipium a Dcodc- 

 pendcns,& quidcm ptincipium motus & quietis. Neque cnim 

 naturaoppo itur Dco tanquam numcn aiiquod coniradiftin- 

 tElum,fcd ipfi fuboidinaciir tanquam caufa inftrumcntalis.Vn- 

 de ledevocatur///* ZJc/.itcm aninta. mundi. Prioris .ippella- 

 tionis hic cft ratio ; qma natura pcndet a Deo in cflcndo & 

 agcndo. Poftcrioris ; qnia vt anima in corpore animato eft 

 principium agens : ita natuia in corporc naturali.Hmc natiita 

 dicitur cftc vis Dci ordinaria rcbus infita. Hic cft illa Pafi- 

 ^fcaf, quam pocti ex Pcrfeo Soleque gencratam fingcbant. 

 Porro naturain corporc naturali, qua talc cft , dicitur;)r/«f/- 

 tium inrtinationi! nataralii ; quo pa>fto lapis dcotlum fcrtur 

 naturaliter :/)>■;»«//«"? inftiniiui naturahs in brutis animan- 

 tibus:& deniquc in \\Qmmc frincifium inteUigentti 'vohintntii. 



I L Natura eU principium a^ittttr/t & pajfinum. 



ABitium; ratione form.-c, aqua naturalis ciiiufquerci mo- 

 tus cmanat. P«;y/M»OT, rationcinatcii.T,qua: cuique rei aptitu- 

 diuem confcrt adccnosmotus.ccrtafque qualitatcs rccipicn- 

 das. Itaquc naturam habere 6^\<:-aaini , qus cx duobus hiicc 

 principiis componuntur. Kt.fecundiim naturam ej]e Qr inefe^ 

 dicuntur,tum ha:c ipfa/.um ea,qu.-E illis pcr fc acciduiu:vt igni 

 incft calor,aqua: frigus.Qui' vcro vnicuiqucconiranatutalcm 

 inclinationcm accidunt.hoc eft,fotma contra nitcntc & repu- 

 o-nantc fiunt,fC»/n« naturam ficri vcl ineflc dicuntur : vt .iqua: 

 meft calor. rrucr naturam autcm , qui ncc corpori naturali 

 per fc infunt, nec cius naturali inclinationi tcpugnant : vt lu- 

 mcn ineft aeri.Dcniqucy«^r« 3a/Kr«OT,qu.TCunquc a (upcriori 

 5c incorporeo principio fupra omncin naturx ordinemfiunt: 

 vti funt miracula. 



///. Natnra eU ffririttts cjuidam csrporeus , quem 

 Deus corporibui naturalibus indidit. 



Confidctamii.': hic naturam corporcam , 5: cam alta vocc 

 dicimus cifc fpiritum ri Ti.fiTci.vniucrfiyC^m corporibus huius 

 mundi implantatusfit Sciiiluus. Dicinius^/r//«OT ob fubtili- 

 tatcm & iujnmam agcndi piomptitudincm , qu.a pollct, atque 

 ita cum fpuitu communicat. V)\c\mns f^iritiim corforcum ob 

 radicatam fuam in coiponlHis clfcntiam. Atque hic dicitur 

 fpititus phylicuSjVticum dicinnis.fpirinis animalcs cfle in cc- 

 rcbro. Huic opponitur fpiiitus mcnph' ficus ,qui libcr eft ab 

 omni corporatura. 



/ V. NatHrs prcprietatet oportet ftwper in confptElu : 

 habere. \ 



Proprictates iftas complcftirour Iiis theotcmatis. j.N,!!;«- 

 ra nihil facit frujira. Scmpci cnim ccrtura libi proponit fi- 

 ncm,ctiam in monlhis.Huc pcrtinct illud: Tria funt lumma 

 agentium gcncra,Deus, Natura, & Ais,quoium nullumagic 

 fruftra. Hincnatura vocatury<///f«i. i. Natura fcruat chara- 

 Herem boni -.hoc eft,quidquid agit,binc agit, bono [cii.finc & 

 bonis mcdiis.Hinc natura ycc^iaic bona (^ fia.^.Naturafem- 

 fcr ^ vbique eft eadem. Scmper cnim clf fui fimhis,jc infal- 

 libili ccrtitudine lcges ab atclutciflo (uo pofitas lcruat , ncc 

 vnquam prasfcriptum tranfit. Sic v.g. ignis natura eadem cft 

 hodie,qua: fuit olim : cadcm cft in Gr.T:cia,Germania &c.Idco 

 natura conpmilis.fthi conftans, vera,certa, ^ fidelit nuncupa- 

 tur.4.Na»«r<i agens non laborat^non fatigatur,rton deficit. Imo 

 potius perficitur agcndo: difflmilis hac in partc artifici ,qui 

 opciando fatigatui i&tandcm laboiat.id cft,deficit,poftquarn 

 diu laborauit.Hinc volcnta iion funt diuturna : contra natura- 

 lia fuiit diututna. Vio^iQXCAfacilis,f-ftinans,fotent^emper:^utj 

 virens nominatur natura. 5. Natura alhorret a pro^rejju in 

 infinitum. Sempci cnim detcrminat adioncni fuam. Hmc di- 

 citur definita,terminata, certa, 0^ jrofrios rebi<'S terminos frt- 

 fcribens. B.Natura fuos natos nonirmritui, fed ferj.etnit.iti de^ 

 ftinat ; fcil. pci lc : quamuis pcr accidcns fiat , vt ca qui a na- 

 tura fiuni.dcfttuantur.Dico pcr accidens : quij quando corpo- 

 ra quardam corrumpuniur, eo finc non corrumpuntur , vt noa 

 fint,(cd vt in m^liorcm ftarum cuchantur,iuxta ilUid : Corru- 

 ptiovnius eft generalio alteritcs. Dcindc quoniam natutanoa 

 potcft fetuarcindiuidua , fcruat fuccicm Hinc natuiadicitut 

 ^enitrix,long&ua, (y ferennis Faho autem aquibuldam g-nti- 

 libus vocatur nouerca. 7. Natura fcmfer ugit fecunditm llneas 

 breuiores : i.e.compendio ftudet,ide6quc,Q_uod commode f/i'- 

 tcft fjccrc pcr pauca.non facit pcr piura.Hinc natura a;\it vcl 

 fecundiim iincam tcdlam , vcl (ccundum circulum. Linei li- 

 quidcin tcfta: & circulatcs funt breuiflim.c. Ptoindc natura 

 vtitur inftruinentis minimc rcdunJantibuh. Idcn intimaarti- 

 ^ficiofa , ^ fagacijfima dicitar. S. Natnra vna cum facultatu 

 largitnr irtftrumenta, ^ vice vcrfa. Non cnim tribuit vidcndi 

 facultatcm fine oculis. Et plcrumque vnum initiumcntum 

 viiius gratia tribuitut : vt fcil. co pcrfcftioi & diuturnior fub- 

 fcqui polfit adio.Hinc officiofa,frouida,confultri.\;(^fibifdtis 

 ejje dicuur.9 Natura ncrt admittit vacuum. Hinc dicitur diues, 

 farenfque foecunda : quia fcil.vniucrfum ita replct,vt nulquam 

 confpiciatut vacuum.lo-N«/«r«e/? in ferfetuo mDtu^wnofiiim 

 enim otiatur. Idco fedula,vigiUntiJftma,libcralis , munificea- 

 tijfima.continenter oferi intenta,nuntftiam fterilis, >iunquam ef- 

 fctta celcbratut.Si qu3:ras,quid caufa: fit, quod natura femper 

 ar^at ? refpondcbo cx diuino Phyllologo Mofc : quia fcmel 

 locutus ert Dcus, fuumque aternum decretura protulit- Tcria 

 autem,& omncs omnino crcaturi mandatoDci,quod fcraper 

 cxaudiunt , ptomptifllmum piabcnt obfcquium : vt videre eft 

 Ho/i.T.i.ii.2.1. vbi fic lcgimus : Erit etiam die illo ,vt exau- 

 diitn, diHum lehoiix : cxaudiam coelos , o> ifft exaudiant ter- 

 ram : CT terra exaudiat frumentum , & msiftum , O" olcum ; ^ 

 ifta exaudiant Iiz.reheiem. In his prophet.T vetbis cft aptil- 

 fima gradatio intci hominem , fiuracntum, tetram, coelos , Si 

 Deum. Crterura natuia hanc ob caufain appcll.itur to vcllc 

 Dei : itcm vcibum Dci ¥iat & Pereat : quia fcil. cft vis ipfa 

 diuina,in ipsa rcrum crcatione cuique indmidiio,tanquam to- 

 tiiis gcneris radici & ftirpi a Dco indita , vt cx eo ad vniucr- 

 fuin carum rerum gcnus poftea tranfirct ifta vis. r i. Natur» 

 fcmfer intendii id,iHtod eft ferfeBiJpmum. Intellige naturam 

 fpcciilcm : vt in gcncrationc hominis natiua intcnJit homi- 

 ncmoptime fe habentem.Dc natura aiitcm gcncrali non pio- 

 ccdit icula: quia (ccus natuta in omnigcncratione intcn- 

 dcrct homiiicm ,quippe corporearum crcaturarum perfccftif- 

 fimum. ii..NatHra frofortione geometricd im fuiim vnictiiqiit. • 

 tribuit.NAm vnicuique largitur eam perfedioncm ,qu.Tcon- 

 ditioni cius cft confcntanca. Tamctfi crgo fpiritus vniucrfi (ic 

 in omnibus: non tamen omnia in omnibus opctatut ; videl. 

 propter fubicfti inhabilitatem.Idco nidlii nouerca, fcd iqua Sc 

 itiftiffima farens nuncupatur. i ;. NatitrAbeneficioomnia,qut 

 in hoc mundo eontinc7itur,conJ^irant. Cum enim natuia fit fpi- 

 ritus vniucrfi, ommbus huius mundi corpoiibusimplantatus, 

 ficri non potcft,vt cum in omnibus idem fit,cafdem iu diuerfis 

 corporibus opcrationcs non cxerseat. Ac proinde confpiratio 

 rcium in vno ifto fpiritu fc oftendit. Hinc in opciibus naturr 

 confpicua amicitii & fympathia: exempla rcfulgent. Sed non 

 folum fimilia,fed ctiamdilTimilia & contraria firmo nexu co- 

 puIatafunt.Et contiaiia quidcm iunfta funt gencrc, fubicdo, 

 & pcrmixtione : fimilia vero incimiiis etiam iunguntur : o^m- 

 nia dcniquc principio,medio,& fioe.id crt,efl<:ntia,potentia & 

 opcrationc, tcrBaiio illo hieioglyphico, perficiuniur & colli. 

 gantur. Sic omnia iunda in communc bonum confpitant . & 

 rcgio imperio fupera impcrant,obtcmperant infera,& ad ccr- 

 li inotum, quafi fupctni lyra: fonum cunda litiffimc pioprias 

 fibi dicun: chorcfas.Hinc natuia dicitur regia,fotens, & obtem- 



fer/sns. 



