1 lO 



Encyclopedi^ Lib. XIII. 



locii! in- 

 ccrnus & 

 fitr-inus 

 i]UiJ lU f 



& plt num, Sc vacuum, fed Jlueifo rtfpedu,vt explicatum eft. 

 Vulgato autcm fermonc loca diccre folemus vacua , iu qui- 

 bus rantum ac: incft. Sed quia tcnuiflima corpora, qua: leii- 

 fum fugiunt , vcrc funt corpora, redius vacuum cffe diccmas 

 locum , omni carcntcm corporc. Itaqucvacuum hic in con- 

 crcto fumitui- , pcrindc atquccoecus , fi illum dcfinias homi- 

 ncm caicntcm vifu. Concrctum vcroconlignificat funm fub- 

 icCtum, quod cft vcluti matcriaeius. Ita dcfinitioncm vacui 

 in^rcduur locus, tanquam fubicdum vidclicet cius priuatio- 

 nis.in qu.i fotmalis latio vacui confiftit , qu.-c cft ptiuaiiocor- 

 poris contcnti. Vnde manifcftum cft, ctlm vacuum dicitur lo- 

 cu.-ijCum intclligi , qui eflc potcft. Locus cnim adu non cft 

 locus, nifi corpus in fc contincat. Porro cum locus duplicitcr 

 dicatur , vel pro fpatio , vcl pro tcrmino contincntis , planum 

 cft,etiam vacuum duplicitcr dici. Ita i. fpatium potcns in I'e 

 !;;cipcrc corpus , (i co catcat , vacuum appcllatur ; vt contia 

 idcm fpatlum plcnum dicitur,{i a corpotc occupctur.Sic cxtra 

 liunc mundum cft quafi infinitum vacuum , hoc cft , fpatium, 

 quod vbit'|Ue corpora in fe rccipctc potcft.Et ita in piincipio 

 ircationis fuit vacuum, (cu fpatium inane,inquo Dcus mun- 

 dum collocauit. i.Vacuum ctiam dicitur , fupctficies concaua 

 coniincntis, ii nullum corpus intra fc concludat : vt, fi conca- 

 no lun.r mancnic , Dcus dcfttuat omncm fubftantiam corpo- 

 rcani.qua: intra illud continetur. Atquc hoc fenfu extra mun- 

 dum non cft vacuum , quia ibi nullus cft locus , id eft , tetmi- 

 nus coptincntis . His ita prxniillis dicinius , vacuum in natura 

 non dari, ncquc natuix viribus dari pofle. Natura enim vfquc 

 adco abhonct a vacuo, vt corpora a naturali motu cefTarc, 

 atquc co , qui contra naturam cft , agitari faciat , nc vacuum 

 detur. Hinc ad impcdicndum vacuum grauia furliim , lcuia 

 dcotfum moucntur. Sic inim , dum putcus todin:r,aer pro- 

 fuadum fubir, vt fpaiium implcat : & aqua per canales conti- 

 nuo fluxu furfum agitatur,nc vacuumalicuhi in canalibus re- 

 linquatur ; & cucurbita*, quibus intcr fcarificanduni vtimur, 

 cutcm & fanguinem iitrfum attrahunt ; nimirum quia aer, 

 qui priiis ignc incalucrat, &; iic rarefaftus maiotcra occupa- 

 uerat locum, extimfla flamma, vna cum frigiditate dcnfitatem 

 rccupcrat; vnde fit,v: dum minotcm occupat locum , rcli- 

 quum fpatium alio corpore implcri fit ncccflc. Scd & a motu 

 naturaii cefTant cotpora,nc vacuumdctur. Ita fi vas plenum 

 aqua, aut alio liquore, defupcr obffruas, ctiara infctius patc- 

 faiflo meatu , non fluet liquor , nifi dcfuper acri aditus itidcm 

 pra:bcatur. Sic follis vndiquc conclufus , non potcft diftcndi 

 iatcribus , nifi difrumpatur vt acri patcat ingrcfrus. Dcniquc 

 idem dcmonftrant omnis gcnciis machinx , quas ars & indu- 

 ftria hominum , vfa naturx , vacuum tanto conatu fugicntis, 

 miniftciio , fingulati folcrtii , ad innumcras hominum com- 

 moditatcs protulit. Proptcrca .lutcm natuia tanto conatu 

 vacuum dcclinat, quia, illo admiflb, tollitur contiguitas cor- 

 porum,fcu partium mundi , qua* ncccflaiia eft , ad vniuerfi , & 

 corum qux funt , confcruationem. Si qu.Tras , qulbus mcdiis 

 natura vtatur ad dcclinandum yacuum , adcoquc a quonam 

 principio fit motus corporum,quo vacuum impcdiunt : dicam 

 breuiter, ilkim motum proficifci ab intcina foima, & vi mo- 

 ttice,qua:in quolibct corporcrefidet. Hiciraque motus ell 

 natutalis,etfi nonnunquam contra naturam ficri vidcatur. Ni- 

 mirumomnibus corporibus infidctamor quidam tucndi per- 

 fciflionem fui & vniucrfi , ad quam facit contiguitas corpo- 

 rum. Porro dubium non eft , quin diuina viitutc vacuum in 

 natura dari poffit. Non enim il!ud conttadiftioncm implicat. 

 Nam {\ fiiacriKus fcu «««J^jatr/itws-, violenter,^oit:i\. dari va- 

 cuum, nempe in inftanti, multo magis Dcus illud potcft cffi- 

 cere. Ad citremum , quando vacuum dicitur dari in natura, 

 intelligcndum cft illud vacuum , quod nonnifi noinine dif- 

 fcrt a loco,& a Scaligcro dcfinitur priuatio corpnris fubituri. 

 Hoc enim vacuum cft principium motus , qucmadmcdum 

 priuatio cft principium gcncrationis , vt idcm Scaligcr ait. 

 Hoc itaquc vacuuni in natura datur , & vt dctur cft ncccffc. 

 Nam fi non daretur , aut non cflct motus, aut lubirct corpus 

 in corpu^. flinc rccte dicitu: : §litiilqu!il mouetur, mouetur in 

 •vacuo. Si cnim illud , h\ quo aliquid mouciur, iam cflct re- 

 plctum alio corporc , v.l altcrmn illud quod mouetur, non 

 nouerctur, vcl pcnctratio corporum darctut. 



/ X. Locm mtsrnuf eiJ caumn intra. corpm hcatnni-i, 

 extermu eFl camtrn extra corpm locatit)n^-. 



Tolettti in 4. fhyf. q.9,. author cft diftinilioncm loci in ex- 

 tcrnum & intcrnum cflc vtilcm ad multas difficultates fol- 

 ucndas. lllam itaquc cxpliccmus. Loctt^ interniti nihil cft 

 aliud qu.-im fpatium intra corpns , quod tribus dimcnfionibus 

 fiuc tctminis corporis intctni'; dcfinitur: & proindc cft acci- 

 dcns corporis indparabilc. Hic locus quibufdam dicitur fu- 

 pcrficics cotporis intcrna , itcmquc locus imaginaiius , non 

 iiuod fit figmcntum , fcd qiiod fiib fcnfum pct fe iion cadat, 

 vt txtctnus ille. Lociis externtf. nihil eft aliud , quam fpatium 

 cxtra coi pus.iioc eft, icfpicicns tcrminationcm faftam ab alio 

 coipoie contiguo. Hinc parct , locum ronclTc in prardica- 



mcnto fubftantia?, fcd in pr.-cdicamento rfhtionis, cuius fun- 

 damentum iit quantitas , ita vt matciuie loci fit quantitas, 

 formale rclatio. 



X. Loctt-s e.xtermt.s esl primarinf,vel feciindariHS. lUe locm 



ilintlji 



3mb:'t 



fHJiinens, hic ambiens 



Locus externuseft fpatium veliiix."./"/»»''»^. vcl Brie»£- **"" 

 ):0',ambiens. Ille dicitur iocus jrfwraif ,hic i(n/rif:.:t. IUc fiqni- 

 dem altctum corpus contiguum in motu aut quietc fuftcn- 

 tat:hic cotpus contcntum ambit & tcrminat vndt-quaque, vn- 

 dc & locus terminans dicitur. Lcctts fuftinens cft tciminus fi- 

 ue fupeificies prima fcu cxtiema corporis fubftiati.tor«< am- 

 hiens cft fupcificics prinia fcu cxticma corpoiis ambicntis. 

 Sic tctta ambitui ab airie , idccquc cft in loco ambientc. Sed 

 non cft in loco fuftincnte ; quia non habet aliudcorpus fibi 

 fubftratum. Eft etiam funul in loco fuo intcrno. hic obferua, 

 trcs cfreclafics omnium corpoium in loco cxiftcntium. Pri- 

 mo corpus cft tantiim in loco interno : vt coelum fupremum. 

 Sci^Kni/o corpus eft in loco interno &e.xterno ambRnte : vc 

 tcrra. Tcrtio coipus cft in loco inrcmo, & externo fuftincntc 

 atquc ambiciitc fimul : vt rcliqua curpora prater ccelum Sc 

 teiiam. 



X /. Locm eFi te.ifHalis locatc,non &qitalitate dirnenfio- An 1 „ 

 nis,fed &qHalitate continentix. " ' ^ 



.^qualis, inquam , fccundum continentiam , conformatio- 

 nem,applicationcm,& capacit^cm ; fiue locus fit intcrnus,fi- 

 ue externus , fiue fuftinens , fiuc aitibicns ; quatcnus vidclicct 

 fupctficies conuexa locati & concaua locantis funt a-qualcs ia 

 loco extcrno. Hoc modo locatum implet & occupat totam 

 loci capacitatcm, ita vt locus nullum aliudcorpus fimul capc- 

 re pofHt. Potcft autcm corpus quiefcere in corporc,& fuftinc- 

 •■ ri a corpore , quod longc maius vcl minus cft co quod fufti- 

 nctur,& fimilitcr poteft ambiri a corporc longe raaiori : vidcl- 

 quoad dimcnfioncs, fcu quatenus eft corpus, non autem qua- 

 tenus cft locus. Sicnauis locus cft Occangs , & atboris aer.- 

 qu.T coipora non funtasqualia. Et maxima turris fuftineri po- 

 tcft a minimo tcrrar fpatio : quod in mcchanicis inprimis efl 

 cuidcns , vbi fxpe maximum corpus fuftinctut a minimo- 

 Solet hic objici , intcr magnitudines diucrforam gcnerum, 

 quales funt fupcrficics & corpus , nullam dari comparationem 

 & proportioncm. Scd tencndum cft, locum extcrnum iqua- 

 jcm cfTe locato ,quatenus cxtrema fupcrficies contincntis cfl 

 a:qualis cxtreraa: fuperficici corporis contcnti. Itaque hic lo- 

 cum habet axioma geomctricum , quod magnitudincs cot> 

 gtu.T fint xqualcs. Congruunt autcm cxtrema , quibus cor- 

 pora fc tangunt. 



XI L Locm etl irnTnohilis . An »< 



Ur ir a 



Immobilitas ftatuitur affcftus loci. Illud enim fpatium , in biUs 

 quo corpus mouctur vclquiefcit ,quodquc fuftinct vcl ambit 

 Iocatum,co ipfo momcnto, quo fuflinet & ambit, non moue- 

 tur.Si enim cedcrct , non fuftincrct : & fi moucrctur, non am- 

 birct , lcd locum mutarct. Confcr cum >-^^«/^ /r^w^/. i . 



Cap. XI L De tewpore^. 

 PRyECEPT A. 



TEmporalitas eft afFedio , qua corpus naturale 

 determinatum eft aJ circumftantiam temporis. 



Tempus efi: numerus &C menfura motus iecun- 

 dum prius & pollerius -.feH , eft morus chiratio fuc- 

 cefTuia. 



Eiusparres occurrunt &fpecies. 



Partes funt pnteritum & futurum : q^arum par- 

 tium vnio eft to praeicns. 



Specics temporis funt,qu6d fit internum , vcl cx- 

 tcrnum. 



Tempus internum eft menfura intrinfeca corpo- 

 ris naturalisji certi principij fluxu ad fincm ipfius. 



Tempus cxternum eft mcnfura corporis extcrna, 

 pendcns ^ motu caAi.St hoc dicitnr ternpm primarinm 

 citi opponitur te7npmextemumfecHndariurn,^odpendet 

 a corpore ali^no in terrapofto, vt a clepfarmnio. 



R E G V L -«. 



/. Tempm efljuhienum dr adiunHum corpork na- 

 turalifyperinde vt locm. 



toeid 



Qnoiii 

 temp ii 

 fubitJii 

 Sc i'"- 

 autr.| 



