I 12 



Encyclopedis Lib. XIII. 



III. Qualitas eft potentialis fcu virtualis , vel 

 adlualis.lUa non tranlit in adum,niri aheretur fub- 

 ie(Cluni,z/// eftpotentia videndi in oculo,caler in pipere : 

 hxc ftatim cdu aClum , li adlit jiaticns idoneum , vt 

 calor in igne. 



I V. Qiialitns cft icnlllis,vcl inrcnfilis.llla renfum 

 per fc mouct : h;rc non iucurrit in rcnlus,vt potcntia 

 natuialis.Qualiias fenfilis dicitur afficicns ; &: perci- 

 pitur vcl vifu , -vt Itix & calor ; vel auditu, vt fonm ; 

 vel odoratu , vt odor ; vel guftu, vt fapor ; vcl taclii ; 

 qux rurfus eft prima vel fccunda. Ihi eTh coler & fri- 

 ^ui,hiir/iidirtti &ficcita.s : hic graiiittii & Leuitas,dttri- 

 ties & tfiolUties t<.c. 



V. Qualitas cft manifefta, cuius caufa rcddi po- 

 teft : vel occulta,cuiiis ratio phylica ignotatur. 



Qualitas occulta eft triplex. 



1 . Influentia occult.a corporum caleftium. 



2. Vis occuha incurreni in fenfus : vt tjttando ma- 

 gnes trMtftrrurft , & Mnygdiilts. arnatji arcent cbrie- 

 tatern. 



5. Sympathia & antipathia naturalis , qii.l fic vt 

 qu.Tdam corpora vel occuho quodam conlcnlu le 

 mutuo ampledaiuur ,vt hcUotropiurn perpetuo adfo- 

 lern conttertitttr , vlmtts gauder cvhabitare vltibtu : vel 

 naturali quadani ininiicitia fc aueilentur ia refu- 

 oiam, (T/uale diffidium cemitur inter lupumO' oHon^fac- 

 carum & lac,ferperitcm & rtttarn S<c, 



R E G V L ^. " 



/. De qualitatibtu phyficti in genere hs.c ttnenda. 



I. Forma fubftantialis procreat qualitates,& pendet a qua- 

 litatibus,tanquam inftrumcntis ncccflariis. Nam ncquc ma- 

 teriam informarc , ncquc corpus naturale conftitucrc poteft 

 abfquc qualitatibus. 1. Qualitates phyficx difponunt corpus 

 naturale ad agcndum, vcl paticodum. 3. Figura ctfi cftqua- 

 Htas logica, non tamen eft phyfica. Fluit enim a quantitate,&: 

 corpus naturale non difponit ad agendum vcl patiendum. 

 4. Lux & color funt dua: gcncralilfima: qualitatcs , qui com- 

 petunt omni ferc corpori naturali. Nam etiam ftcllx colora- 

 txlunt. 5.Qualitatcs mixt.T:,id eft, partim aftiua:,pattimpaf- 

 (iiia:,funt,qua; in fc mutuo agunt : vti funt calor & frigus, hu- 

 miditas & ficcitas. fi.Qualitatum occultarum accuratiot con- 

 ■ tcmplatio dicitut ma^ianattirala , cuius finis & opus vni- 

 \cum,vt ait Picus, cft , maritare naturam fupcriorem & infe- 

 «iorem. 



J / /. ^jtalitatis manifeflis. ratiopetititr , vel aforma, 

 •t/el a ttrnperarnento materl&. 



Prioris illius exemplum cft potentia naturalis ptima,vt ri- 

 fibilitasoritut a forma hominis : poftcrioris porentia feclln- 

 da.vt ingenium homkis oritur a certo tcmpcramcnto. 



«smamft. -^ ^ ^- Q^ttalitOi manifefia nonfemper expcfita efi 



ftafcmpcr ftnfui. 



fit (cnalis ( l^Jam potentia naturalis cft qualitas infcnfilis : fiuc fit afli- 

 ua,fiue palTiua. Illa cft vis naturz , pcr quam corpus naturale 

 potcft agere; Ifta cft imbccillitas natun, pcr quam corpus 

 potcft pati. De his qualitatibus , vt &: fcnfibilibus , in fpecie 

 agitur infra. Sunt cnim vcl cffileftes.vcl clcnientarcs. c.gr.lux 

 ca;Icftis & clcmcntaiis,coIor cocleltis & elemcutaris &.-c. 



Nulla qualitas potcft agere in aliquod fubiciftum abfque 

 contaLlu, coquc vcl corporali ,vcl viituali. Ncccfle igitut eft 

 vt fiat applicrtio aftiuorum ad pafl"iua. Sedquid ftatucndum 

 (ic vngucnto atmaiio , quod dicitur S.Anshclmi ? Rcfp. Vul- 

 nus ianatur , quia munditicatur, non quia arma, quibut infli- 

 (flum cft,obligainur. 



VI. Homo permultoi occultas ^ualitates didtclt a 

 brutis. 



Iiaccrui monftrarunt ,di(flamnum valere ad fagittas cx- 

 traliciulas bvlum chclidonix in oculis curandis moaftrarunt 



hiiundincs. 



FI J. Syrnpathla oritur ab identitatt feu conuenien- 

 tta natttrin caelefiis tn duobtts vel pltiribtufubieRis : anti- 

 pathia c contrario oritur ex difcrepantia natttr» cxlejiis 

 in diuerfti fitbicilis. 



Fffidus quippc feu obcdicntia, & odiura fiuc inobcdientia 

 infcriorum pciulet a corporibus fupcrioribus, iuxta illud : Vi- 

 ret corfortwi dejcendunt ,nm afceninnt. Exemplum illuftte 

 fympathix cft in hetiotropio , quod folc oricnte foliacxpli- 

 cat , oscidcnte conttahit : antipathia: in balfamo, quod fciiO 

 attadum inoritur. 



Vr.h 

 rat 4 

 lit „ 

 nu II 

 lai :, 



CII I 



Vto 



lUllg 



thii{( 

 tijj, 



^ 



QuiJ in 

 geneie Jc 

 (^aalit.-iti- 

 bus phyli- 

 cis tenen- 

 dum; 



Qualltatis 

 manifcfti 

 raiio vndc 

 fctcnda? 



Qualltatis 

 occu!t{ ra- 

 tlo vnde 

 pccf nda r 



IV. Qitfilitatis occuUtt, canfa vidctttr ab influ.vu 

 afiroritm arceffenda. w 



Qjiod Auguftinus M,Multa corniofcendo i^norari, (^ igno- 

 rando co^nofci,\\\c iir.primis habctlocum.vbi agitur dc occul- 

 tis qualitatibus.quarum inucftigatio diciti:t magia naturalit, 

 id cft,pra:ftantinima natura- indagatio : in qua vcrbuni modc- 

 ftia; Nefcio fubmde vfurpandum crt. 

 co, non autcm ftultitia:. Ncquc cni 

 t-fi ad To Ncfcio.quando dc caus.i li 

 qiiando caufa il|^ciikus ignoratar 

 niculum oculis rnfflc"ir,& curpr.-i:! 

 exjnterfedi corpore profluat, caiifi|ii'. 

 igriorantia cft ncccflaria , diciturqtt eT< 

 jgitur Scaligcr difputat contra illo^ui^occiiltas propnstatcs 

 jjij ^^j.yli_^ coiituirieliofis vctbis appellant afyluA infcitire. 



fpitlrain^ ^* Qj*'^^'!'*' occuUa nou agit txtr<i fphiireim aHi* 

 aOuiiiaiisi ttitatia- ^Hl^'-'' 



■v^ 



m ni»iicfti.c Ji- . 



ntlutii 



mum, 



rc fce- 



orc fanguis 



it. Et^hic 



infcitia. Rc(Sc 



An quali- 



Cap. X I y. De motu corporis naturalis. 



PRilCEPTA. 



MObilitas eft alfcdio corporis naturalis, qi»- 

 tcnus eft mobile. 



Motus cft mutatio iuccefliua. 



Motus confideratur in fe,& oppofltc. 



Motus in fe fpedatur quantum ad affediones, & 

 diui/iones. 



Affedtionesmotus fiinr continuitas ,velocitas & 

 tarditas,vniforroitas&:difformitas,reguIaritas & ir- 

 rcguiaritas , & denique contrarietas. 



Diuifiones motus fequuutur. 



Motus eft adiuus,vel paflluus.lllc eft,quo corpus 

 naturalc mouet : Ifte,quo mouetur. 



Vtcrque fubftantialis , vel accidentalis. 



Subftantialis motuscft generatio , corruptio, vei 

 conferuatio phyfica. 



Gencratio eft motus a non-elle ad efle. 



Corruptio eft motus ab elle adj>oni^lIe. 

 \}t' Conferuatio cft motus faciens ad po^^efe. 



Motus accidentalis eft quantitatis , qualitatis , vcl 

 loci. 



Motus quantitatis eft accretio,veI diminutio. 



Accrctio, fiuc augmenratio,eft , qua maiorquan- 

 titas acquiritur : diminutio,qua minor : illa alias di- 

 f»V«r aggcneratio. 



Moius qualitatis eftalteratio , qua noua qualitas 

 acquiritur. 



Mop.is'IocaIis eft,quocorpus naruralemoueture 

 loco in locum. Eftque vcl a centro , vel ad centrum, 

 vel circa ccntrum. 



Oppofirum motus cft pattim alius motus ; partim 

 quies. 



R E G V L JE. 



I. Mutationis doHrina plttrirnum illujlrat doHri- 

 narn de motu- 



Itaque videbimus hoc loco definitionem , conditiones, op- 

 politum , &i dmifioncm mutationis. Definitio cft eiufraodi : 

 Mutatio cft t»TiM';k;aa: li Siiwacta cn^ i 7eisri>i , hoc cii', 

 aAiis eius,quod potentia eft , quatenus cft tale. Hxc defiui- 

 ,tio cft Ariftotelis j./^/y/qusm Simplicius admirabilem atque 

 aitificiofifllme conftruftam efle non fine causa aflfetir. Singu- 

 la cnim vocahula habcnr pondus. Vox f>Tin«;^««, fquam Ci- 

 _cero i.7"«/fh/.male interprctatur continuam&perenncin mo- 

 tioncmj fignificat ailum & pcrfecflioncm. nam tm?^ic Grx- 



^y^dcm eft quod perfcilus , vt \iTiT\.'i-^(ia dicatur quafi habi- 

 tu^Niteiftionis,.* Itaque UtiAi;^^!» eft id, quod Latini appel- 



. lant a(Jlu«(«f(')tmals^i. Mutatio igitut eft hnhi^na , pattiin 

 quatenus cft forma ^ardam & aifluVV fubieiflum fuum afE- 

 cicns ; partim quatcnirt;a(fVus formalis,qui mutationiscft, ter- 

 minus, eius benefic^fcinWbie^um inttodu^itut. Additur eittt. 



I 



dci 



pc 



