114 



Encyclopediae Lib. XIII. 



in motn cernitur , eTttnfionis & fucceffionis : quirum ilU poc 

 accidans, h.TCpcr fe motui conuenit. Conlhiiiititi extenfionis 

 ■tft , pcr quam motus , pcrindc vt citcra accidcntia corporci, 

 coextenditur fuo fubicdto , & ad illius diuifioncm diuiditur. 

 Hoc fenfu Ariftotclcs ait ,motum crte continuum proptcr id 

 tjuod mouctur. ContinMimi fuccejflontt trt, percjuam motus 

 iiabct partcs fibi mutuo fucccdcntes , &: communi tcrniino 

 copulatasEt ita motus dicitut cffc contmuus proptcr tcmpus. 

 H.-cc coiitinuitas cft vcra fpccics quantitatis. Quantitas cnim 

 tontinua diuiditui in pcrmaiicntem, ad quam pcriincnt linca, 

 iuperficics , & corpus : & fuccclTiuam. vnde & proptcr hanc 

 tjuantitatcni luccfiriu.im motus ipfe in pixdicamcnto quan- 

 •.titatis ponitur. 14. T(?rOT/?;w,<jK; cofiil.^t fnrtcs motus,a Schol/i- 

 ^ici6 ■vocatiir mutatiim rjje. to miitntum ejfe autem ptopvie 

 •i^nificat cxillcntiam lubicdi, quod mouctur, fub ccrto flata 

 v.d-gradu illius form.r.qu.-c pcr motiim acquiiicur iqiiam exi- 

 ftcntiam fcmpcr aiiqua motus pars pr.rccllit , rationc cuius 

 fubiedum mutacum clfe pcihibetur ; vnde terminus , a quo 

 fimplicitcr motus inclpit, non poxcd Aici miitatum ejje ; lcd is 

 -tantum , qui partcs motus copulat , cundcmque tcimmat & 

 claudit.Hoc ita intelligi potcll.Ens fucccfTiuum cft,cuius par- 

 tcs non exirtunt fmiul , ideoqucillius natura polita cft in con- 

 tinuo quodam fluxu & luccclTionc paitium,fic vt vna defincn- 

 tc,altcra cflc incipiat i qnod quidcm in horarum fuccelTione 

 apertilfime confpicitut. Vt autcm in linca , vel quaui.s magni- 

 tudincjvna pars eft extra altcram politionc, fic, vt vbi cft vna 

 .pars,ibi nequeat elTe alteia,vidcl.piopter naturam quantitatis, 

 qu.-c non patituc pattes clfc fimul : ita in cntibus fuccelTiuis 

 pars vna eft cxtra altciam fuccclIione,nimirum qui.i dum vna 

 ciiftic,non fimul cxilfit altcra , fcd illa rccedcnte, htc fuccc- 

 dit.Rutfus.qucmadmodum partcs magnitudiniscommuni tet- 

 niinocopulantur,vt partcs linei communi punfto ;ita& par- 

 tes entium fucccffiuorum coniunguntur pcr comn\une extrc- 

 inum,quod vnius partis finis cn:,& fimul altcrius initium. Et 

 hic terminus partes raotus copulans , efl illud mutatum ejfe^, 

 de quo Scholaflici.Quomodo autcm partcs motus coniungan- 

 tur pcr mutata ejfe,Co\ez hoc cxcmplo motus localis declaraii. 

 Sit fpatium.prr quod corpus localitcr moueatur. Quandoqui- 

 dcm corpus fucccinue pcrtranfit hoc fpatium,manifc/lum cft, 

 quod prius vnam cius mcdietatem percurrat, deinde vero al- 

 tetam : vndc , ficut fpatium illudcomponitur ex duabus me- 

 dietatibus, ita & motus , qui fit per illud fpatium. lam vcto, 

 quemadmodum du.T fpatij medictatcs per communem ter- 

 minum copul3ntur,ita quoqueduar partes motus, refponden- 

 ces iftismcdietatibus.Nam illud mutaium eJfe,(pod compctit 

 mobili,quando motu fuo communem illum terminum vtriufq; 

 nicdietatis attigit, finis eft illius motus , qui pet vnam medie- 

 tatem iam faftus eft,& fimul initium alterius, qui per alteram 

 nacdietatcm adhuc ficri dcbet.Porio ficut partium magnitudi- 

 iiiscontinuitas tollitur per fei5lioncm:ita partinm motus con- 

 tinuitas tollitur, per inteipofitam moram fiue quietcm : vndc 

 fi mobile,poftquam aliquamdiu motum fuetit,vel ad momen- 

 tum tempoiis quieucrit, & dcnuo moueri incipiat, motus iili 

 non funt intcr fe continui,ncquc ex illis vnusmotuscomponi 

 poteft. Cartertim Ariftoteles ex hoc piincipio ,quoiimotu^/lt 

 continum, fcqucntia confciflaria deducit. i.quod ficut magni- 

 tudononcomponicur cxindiuifibilibus,ita nec motus. indiui- 

 fibilia autcm motus funt mutata eirc. i.quod piJfctcrea motus 

 non poflit diuidi.nifi in diuifibilia. ?.cju6d motuTin infinitum 

 fit diuifibilis : quandoquidcm id,qunci ex diuifionc rclinquitur, 

 fernper manct diuifibile. 4.qu6d ncc piima, nec vltima pais 

 motus dctur : fcil.tnltf^quA non pojfit iLiri minor.^ .<^uoA etiam 

 non dctut piimum mutaium effe. Hinc autenipotto conclu- 

 dunt Scholaftici,motum,& tcmpus, .J^^Jjl^qua; pcr motuni 

 fiunt,non incipcre pcr prlmum fui C^lc ," nec definerc pev vlti- 

 mum fui ellc, f^oBntra^ncipcie pcr vlrimum fui non efTe, 

 ac JcfinjaMpr^UJium fui non cff-. Vcriim li.i?c math^ati- 

 ce iincllflj^g|flnunt. Ita enim non datur mininnis rnotus, 

 nec ptimJMTiotus pars. At phyficc datur.Idem iudicium cft de 

 tempore. l^.Velccitaf ^^ tarJitin frofriijfime dicuntur lie mo- 

 tu locali: 'vertim fecundario etiam aiiii motw Jpecieliat tri- 

 ^«««^«r.Sic aqua tardeaut vclocitercalcfit. Caufa autem tar- 

 ditatis & Tclocitatis in motu triplex cfle poteft : vidcl. imbe- 

 clllitas aut cfficaria virtmj^n mouente , rcfiftfntia contrarij, 

 & rcfiftcntia medij. 1 5 . M^titf imiformis eft,qui eft £qualii,feu 

 tcjue velox ^ tardm , in ^riilis partibui mobiti< : difformiiJ 

 contri. Sic lapis proiei.'^usHecundum omnes partcs .xquc vj 

 locitct aut tardc mouetur : quod aurcm circulariter conuj 

 titui.diffotmitcr mouetur;quia partcs qu.Tcentro & polis fa 

 viciniorcSjtardiusmoucntur .quamill.T qu.T longius a ccnBSp 

 & polis abfunt ; nimirum quia codcm tcmpotis interuallo^ilTa: 

 quidcm mmorcm ciiculationcm, ha; vei6 maiorem fuo motu 

 dcfcribunt , aiquc ita ill.rminus , hx maius fpatium pcrtran- 

 feunt.Eodcm modo,qua: non .rqualiter fecundum omn^lpar- 

 res incremcntum capiunt.difFotmiter augeridicuntur.tCaufa' 

 autem diffoimirari<i in motu fcre duplcx eM|»ividcWiue,rfa 

 applicatio partium mobilis ad moncns,& diuerfa mjpISii^di f- 

 pofirio. I fi. Regulari\motm eft, qui itjue -velox eft -ve 

 iltprincipio, medio,^'fine : irregHlaru contrk. Vnif6rflra<^& 



Dc 



difFotmitas accidit motui ratione partin» rhobilis : tegulatital 

 & irtcgularitas refpedu partium tempotis. Ita coElum licet 

 difformiccr moucatur, mouetur tamen motu rcgulaiiffimo : 

 quia femper candcm motus conftantiam feruat. Contra pro- 

 icifta inoucntur irreguUcitct , quoniam in principio velocius, 

 •in fine tardius moucntur. Procedit vero irrcgularitas motus 

 potillinnim ex duabus caufis : quia videlicet augeiur vel mi- 

 nuitut vis mouens.aut ris refiftens motui maior minorne effi- 

 citur. iT.Rntione caufd efficientis,feu mouentif, motus eft natH- 

 ralif vel 'violentiis. Naiuialis cft.qui ab intcrno principio 

 ptoficifcitur, & fit fecunJum natutalcm inclinationem mobi- 

 bilis. Violcntus eft,qui ab cxtcino principio pioficifcitur, con- 

 tia vcl pr.Ttcr naturalem mobilis appetituin. Qjaid.:m .iddunt 

 neutium , qui ab externo quidem principio proficilcitur,fcd 

 non cft fimplicitcr contia natuiam mobilis: qualis cll motus 

 ignis citcuiaiis in fua fph.tia. 1 8. Motui , quatentts adaliam 

 fnotum refertHr,accidit contrarietas,frofter terminum ad quem. 

 Contrarij cnim motus lunt, qui ad contrarios tendunt termi- 

 nos. Motus itaque ex terminis conttariis non funt neceirario 

 contrarij. Nam lota diftiniffio motus fumitur a tctmino ad 

 qucm. Eigo & contrarietas. Ita calcfaftio & frigefavftio funt 

 motus contrarij , quia termini iftorum rao[Uum , calor & fti- 

 gus, contratij exiliunt. 



/ / /. Generatio habet hos afhorifmos. 



I. Ceneratio hic fpeclatur 'vt motict. Supia generatio fuit '^^' 

 confidcrata vt produiliocorporis naturalis , hic confideiatui ""'' 

 vt motus.Tamctfi enim gencratio fit mutatio indiuifibilis:ta- 

 mcn iciflc vocaiur mocus propter pra:ui3s altcrationcs & dif- 

 pofitioncs. Gcneratio igitur vt cft produdio, fit in inftanti,fi 

 ncmpe formx incroduftio fpeifl:etur,& ita eft mutatio inftan- 

 tanca,non motus. Sed difpofitio feu ptxpatatio.qux prxccdit 

 formam, fit fuccelTme. De corruptione idcm iudicium. Sicut 

 enim pcr generationem forma fubftantialis in inftanti acqui- 

 ritur : ita pcr corruptioncm in infbnti amittitur , vt cdm e.t 

 ouo fit puUus. Vtraquc igitur dicitur mutatio inftantanca. 

 ■L.Generationis terminus eft ^forma , ^ compofittim. Fprroa 

 cft tcrminus pioximus , compofitum eft terminus vltimus. 

 Cum enim faila eft vnio forma: & materiz , generatio 

 ' vltimum fuum terminum cft airccuta. x. Jn generatione-> 

 \f)on mifcenttir JJ>ecies : fcilicet fccundiir«(kinatutam. At 

 prxter naturam eft , quando cqui £Mbfini forma: mifcentur 

 in mulo. 4. Snbftantii. generantt^Kimo , accidentia fe- 

 cundario : hoc eft , confecurion^Huadam promanant ab 

 ipsa cfiTcntia , quz gen'cratui. M^^Wratio 'vnius eft corrtiptio 

 alterius,^iiicijfim. Vcl.vt aJjKcrunt, DifccfTio vnius eft 

 fuccelTio altcrius.Et idc6 corru^Wdicitur efTc dSc naturxpro- 

 pofito fcu intcntione,non quid«n pc^fcjVt genelatio,fed pcr 

 accidens,quatcnus ex vnius coflupt LMK cauiiur^lterius gc- 



JC^jVt 



iti^^Rci 

 nt^^ci 



ncratio. Cartctiim hoc theorcma intcJi^cndum c 

 maliter,fiuc in fcnfu formali,fcd'faufalitcr,confecut: 

 concomitantiam. Neque enim genetatio & co 

 vnius idemquc numero motus fquod quidaril con 

 generationcm vnius neceffario comitatur corrup 

 & conU3..6.Simile generatur a fimili. Intcllige fimilc 

 pliciter, vt in geneiationc vniuoca, vel quodam m 

 a:quiuoci. Hinc dicunt , generans tale efTe, quale e 

 generatur in caulis vniuocis fccundum fimilitudi 

 priam & realem,vt cum homo generat hominem ; in 

 'cis fecundiim fimilitudincm virrualem, vt cum fol 

 dicitut gcnerarc homincm. In artificialibus id quod fit ;. 



♦, eft caufx fujt: fimilitudine ideali feu intentionali, vt q^i 



, idificium fit ab architciSo. 



/ F. Corruptionis aphorifini hijHnt 



:. Corruptio fiue deftruHio, eft totalii velfartialis. III 

 qua totacorporis fubftantiacotrumpitur : Haec,qua vel 

 cius l:fditur,vcl funftio intercipitur. 1. DeftriiBiofit du\ 

 <dis,folutione 'videlicet £3" coagulationcj Solutio cft vel crafTa, 

 la: fit fipc collidcndo ,attercndo, frangcndo, findcndo,ab- 

 fcindendo ; vel fubtilis, qu.x fit veI,coriofione , puta fale alie- 

 no corrodentc ; vel inflammationej^ accenfo fcilicct fulphu- 

 te.Coagulatio quatuor modis facitfed d.eftruifTionem. i.Quan- 

 lo liquidum coipori conuenicnsnirni.sj(3ngelatur. i.Quando 

 iporcs & fpiritus fnbtiles & vtilcs ^fl[e quodam aluminoTo 

 acido incraflantur. i.Quando ca,qua: in vaporis vcl liquo- 

 'ris fpecie cxcerni dcbent , intus in eorpore coagulantur. 

 "^4.Quando corpiis fpitituofum cxteine comprimitur & fuf- 

 focatur.^S^ uid.juid corrumpitur, a fuo jmilr^ipi^ corrur>ipitur. 

 Niiii! eninUftgit in feipfum, adione fcfticct deftruftiua. £t fi- 

 mile non agif in fimile, adione fcilicct cortuptiu^. 



y^. Conferuatio hahet h&c theoremata. 



'i 



Quil' 

 col'" 



T. Eademfuiit frineipia generationis ^conferuationiithoc "°'! " 

 eft.principiata iifdcm, ex quibus conftant, fouentur, nutriun- °" 

 tur.&conferuanrur. Sic hon|o conftar ex elemrntis & iifdem 

 nuttitui. Hinc GaIcnifts::iiBiflB,inquitmt,»«?r;OT«rc3> co»- 



ftamiis. 



ion|o conft 

 :^B^,in 



