VhyCicx Pars 1 1. Cap.V. S^ V L 1 2 1 



tandi & diminuendi.potentiaalterindi & Inco (noaenii. SUta- 

 litnsfenfiUi fenfu extetno dcprchcndi potcl^ : iiliu'"q«c fpe- 

 crcs pio numcro quinque fenfuum erternorum funt quinciue, 

 ita vt fit qualit^ii tadilts , vt calor , frigus &c. vel 'vifihitii, vt 

 lux,co!or,puritas & imputitas, perfpicuitas &: obfcuiitas : vcl 

 itHiibilis ,vt fonus : vel gujiabillf , vt fapor : vcl clfitBilii , vc 

 odor. De folis qualitatibus tadilibus lioc in loco pra:cipicn- 

 dum cft,vt & de luce elemcntati prima, id cft, tali, quz com- 

 pctit clcmcntis. Hx fiquidem fiuunt a formis elemcntorum. 

 Rcliqux pcrtinent vel ad doflrinam de cnelo, vt lui cocleftis : 

 vcl ad miiftologiam,vt lux elcmcntaris otta,color,odor,fapor, 

 fonus. 



/ /. Qualitates aBiux dominantur paffmii. 



Omncs qualitatcs prim* funt af^iu.r : fed comparatc diui- 

 duntur in affiuas & pafriu.as ; e quibus illa: liis dominantur : 

 non quidem quoad ejradum (^quia in multis corporibus dortii- 

 nantur humidum & nccuni; fcd quoad virtutcm. Calor fiqui- 

 dcm & frigus fufficienter tranfmutare poflunt pafliuas. 



/ / /. Qualitate.t pmn£ dicHntHr prtnx elementorum, 

 non reipsajed '}noad nos. 



Hoc eft,propter noftram ignorantiam^qma vtimur eis vice 

 & loco formatum fubftantialium nobis ignotarum. Hmc di- 

 cuntDd. Phyfici: Primi qualitatei funtprincipia epntii cy 

 difftrentis. , hoc cft , talia , per qux fun: & diftinguuniur clc- 

 menta. 



/ y. Qalor congrtgat homogeneay Q- difgregat hetero- 



■ genea. 



Pcr homogcneahk intcllige , noh qu.t furit vniils ciuf- 

 d«!mquc natun fcu fpccici ( nam color etiani congreg.at ca, 

 qua; funt diueifarum fpccicrum , vt cilm ad ignem mifccntur 

 plumbum & fcrrum) fcd ea , qui habcnt fimilcm qualitatcm, 

 propter quam in fe inuiccm conuetti polTunt. Sic in conco- 

 itionc prima bencficio caloris alimcnta idonca conucrtuntur 

 in chylum a Tcntriculo , hctctogcnca feparantur & cipellun- 

 tur. 



V. (^alor attcnnati digerit, maturat,incidit, refolnit, 



Mperit, 



jtttenutit fca rarefacit : vt cum Sol e mati attrahit aquam. 

 Digerit : vt videre eft in tiiplici concoftionc, qux cernitur in 

 corporc animalis. Maturat : vt iD fiiioibus vidcre licct. Inci- 

 dit : vt fal incidit& (Jetergit vitiofasTiuniiditates, icacctum 

 pcnctrat nicmbca corporis. Refoluit feu laxat,& quidcm vet 

 modcratc, vt ciim niembra nofttafrigida tcfoluunturcalore; 

 vel immoderarc , vt ciini fpiritus c vino immodicc haufto fc 

 mifccnt cum fpiritibus cordis Sc cetehi\.ji]>erit : vc cum calot 

 Solis poros terrar & vcgttabilium referat. 



y J. (^alcrperfefukj, natura est benefictts,per acci- 

 dens rneditatiir ma/eficium^. 



Hinc calor ccclcftis, igncus, & vitalis Jicuntut opificcs gc- 

 ncrationis :atcalorfcbrilis cft author corruptionis. 



y 1 1. Frigtt-s duplici ratione concurrit ad mi.xtionem: 

 temperandofcil. calorern, cjr conciliando rebta confiflen- 

 tianu. 



Hinc recfle dicitur : Cahr ^fri^ln concurrunt ad^encra- 

 tlonem txnjuam caufi. focitL. Scd quomodo frigus concurric ad 

 miitioncm.cum fit priuatio ? Rcfp.Frigus non eft priuatio 

 phyfica,fcd logica. Piiuatio autem logica poteft etiam fufci- 

 pere tationem qualitalis pofitiui, vt in vitio mbrali vidcre li- 

 cet ,quod virtuti opponitur non tantum priuatiuc , fcd ctiam 

 contratie. 



V 111. Frigu4 congregat indijferenter homogenea cr 

 heterogenea. 



Sic aqua, gramcn , &: ligna tempore hyberno fimul conge- 

 lantur. 



/ X. Frigtti denfat,aflringit,Qr obflruit. 



Denfat : vt ciim vapores aquci ftigore conJenfantur in 

 gcandincm vel ptiiinam : quod ctiam in poris corporum cer- 

 iicte cft. .Aftringit -. vt pruna fylucftria fruc^iifquc cxcclTiuc 

 frigidi funt ftyptici, & aftringunt vcntriculum. Et poina im- 

 matura linguam contrahunt. OtyZr«;> : quia vidcl. dcnfat & 

 aftringit. 



!"■ X. Httmiditas diffcu/ier termino propriOffhcile a/ie- 

 , no conttnetur. 



Sic aqua pcr fe non confiftit,fed difHuit : facilc autcm clau- 

 ditur vafe. Et olcum continctur aqua,nc diffluat. 



X I. Hufniditas efi (jualititi minits reffliua quknu 

 ftccitat. 



Ita tctta magis refiftit tadui quim aqua. 



X I I. Siccitatts proprietates tresfunt,. 



Tom. 11. 



Primo faciie proprio tonkinetur tetmlno , hoc eft , allatrt 

 fii^utam non facilc admitiit : vt lapis figuia fua dauditui.ncc 

 vali ccuit , & ceta ficca non facile admitcit figillum. Deir.dtJ 

 liccitaS aftringlt,vellicat , & atpetat. Sic vina auftcra func fic- 

 ciora ,& aftrin^unc ,vcllicant, afperitatdmque quanHam irj 

 llimml ling'a.i cK\c\a'n:.Terrio ficcitas cft lima calofi?,hoc cft, 

 iuuat calorcm,iplumque acuit & cxpcdit,vt ccmpcndio mate- 

 riam inuaJac & pcrmcc:. Ita gingibcr & alia calidafimulSc 

 ficca vellicant,penetrant,ihordent,& vrunt. 



XIII. Ottalitates prirnx tatliics diuerft operanriir, 

 proitt dtuerfmode mifcentur^ 



Diiierfa tt- 



tcctjquali. 



taium pri. 



nnrum rrv^ 



Sic caIor,frigus, humiditas, & ficcit.is farpenumeto mifccn- ^' ptnJe» 

 tur;& cum cffcdtus ipfaium vatiant. Hinc humida aquca cx- ""' ' 

 tinguunt ioncm s humidaaerea aluiit igncm.vt olcum : calida 

 humida leniunt.vt olcum oliu i calida ficca incidunt, vt gin- 

 giber- Scd paulo plenius vidcamus opcrationes qualitatum 

 elcmentorum. i .CalefaHionis cauLi cll per fc calot s pcr acci- 

 dens vcro quidquid pct n.odum condcnfationis calidum intia 

 corpus inclufum rctintt, nc dilllpetur. ^.Frigefaciicnii caufa 

 per fceft frigus ; pct accidcns tcio quidquid per modum ra- 

 lclaLlionis caiidum intcrnum diflipat,autcopia fufFocat.3.H«- 

 meclationii caufa cft humiditas , & omiie quod calorc fuo dif- 

 loluit & liqucfacit.4.£Ary;cf/?/;OTM caufa pcr fc cft liccitas , & 

 omnc id.quod humores vel abfumit per ca'orcm refolucndo, 

 vcl diflipat euaporando, vel inciallat congclando. 5. Ccncrt- 

 tionii caufa partim cft calidum abfumcns fiue tcfolucns humi- 

 dum,& in vapores conuertcns, p.-^.rtim frigidum , quod cxtin- 

 guit calorcm,& humiditaccm conftringic compnmcndo & in- 

 durando. 6.Li^uefaffionn caufa cft paicim calidum diflol- 

 ueiis humidumfrigore conftriftum ,paniiTi humidum liccatn 

 fubftantiam pcnccrans & humeiftaiis. 7. jittenuationu cmiCz 

 cft parum calidum ciaflam fubftanciam dilatans , partini liu- 

 midum tcnuc fubftaniix cralla- admixtum. 8. IncrajfationU 

 caufa cft partim calidum fcpaians huir.iuiim aquT fum a ficco, 

 aut dilgrcgando , aut rcfolucndo,& in vaporcs conucttcndoi 

 partim frigidum cxpiimcns calidum cum humido , aut faltcm 

 humidum rclifliim coiiftiingcns ; parrim dcnique craflum tc- 

 nui fubftantix admixtum. 9. llnrefacfioKis caufa cftquidquid 

 ejttciulii & dilatat pcros corpoiis ; prifcrtim vcro calidum. 

 10. Condenfatlonii caula cft quidqiiid contrahit & cnatiftac 

 poroscorporis; pnfcrtim vcro fiigiJum.i i.Leuationii caufi 

 cft,quidquid corpus vcl aitcnuac vcl rartfacit. ii.Crauatio- 

 nU caufa eft, quidquid corpus incr.iflat & condenfat. i^.Indu- 

 rationii caufa cft paitim calidum ficcum abfumcns hnmidum, 

 parcim fripidum liccum , conftringcndo humidum cxficcans. 

 14. EmolJiticyiii caufa cft partim calidum humidum ftigore 

 concrctum & induraium rclaxans & liquefacicns , partim hu- 

 midum ficcuni c.^locc induratum madcfacicns. i ^.Ltuigatio- 

 7J1J caufa cft , quidquid fupcificicm corporis in.xqualcm ,auc 

 humcdando , aiit abfttrgcndo & cxpolicndo ccmplanati 

 i6.Exaj]/erationis caufa cft,quidquid fupclficicm coiporis aut 

 exficcando aut corrugando ,aut corrodendo in.Tqualcm facit. 

 ti.Exacuationii cauia eft , quidquid pcr motum coniritionii 

 matcriam fubtiliorem reddit. I 8- Hehnationii caufa cft quid- 

 quid pcr motum localcm matcriam ctafliorcm rcddit. 1 9.Fri»- 

 bilitoi oritur eJt ficcitate, letitor ex hUmiditatc 



XIV. Lux elernentans prima competit elemcnto vt 

 elementiim eft. 



Compctit autcra igni, aeri,8c acJUi. Vide paulo antf cap.i. 

 re".*. 



lu» eU- 



mffnfarii 

 cjualisi 



Cap. FI. Dc IgncJ. 

 pRi^CEPTA. 



STcrcheiologia fpecialis ec^ilTcrit fpccics eicmeh- 

 rorum , qux iuiit nilmcro quatiior ; videl. ignis, 

 .Tcr,ac]iia,<Sc rcrra : c ^uibia duo priorafintftperiora Q- 

 /euia,rc/iijua duo injrrior.t CTgraui.i : duo item e.vtremat 

 vt iqnis er terra,re/iqua duo intermedia feit mediana,vt 

 vocanL. 



Iqnis cft clei-ncntum caIidi(Timuni,&: lcuiflimum : 

 ^itod inpriMts pnli cce/umfhcit adgenerationem ijT con^ 

 fcruationctn rcrum. 



R E C V L /E. 



/. Qudtuor effe elementayoflcnduur c.x harmomX tnun- ^"'l^' 



di, mi.xtionc corporum , ref/utione corporum, G~ deni^ue mcn'orum 



numero acfz.ygia ^iiatuor principnm ejua/ttatiim.^. ^"1"^,'^^^, 



Pr/nrry^io Iiatmonia mundi in hoc confiftir, vt clcmcnta f« "" 

 inuicem complc6lantui finjulis qualitatibus Tcluti quibuf- 



