1 24 Ency clop^dice Lib. X 1 1 1. 



tum eft primo die. Tertio veto mundi dic, ad vitam &: com- 

 modicatem animalium,pats tcm ictefta, fuurc]uc ma.i, c]uo 

 ie tccipcietjcaluatus alucus,cauati fluminum canales. g^<jn- 

 titM marU cft quantum aJ luperficicm & profunditatcm. De 

 mat^uitudinc fupeificici Piccolomincus icdc pronuntiat.plus 

 aliquanto tcrtx nud.icum , quam fuppicflum mari.lacuhus, 

 fluminibus. Fallituc ciiim Scall^er exerc. }8. qui vnicam tct- 

 tiam tclluiis paitcm niidam,teliquas|duas docet obrutas aquis. 

 Itaquc vciifimillimum c(l, quod affitm.u Bodinus.tantam fcic 

 maiis , quantam tcria- crte fupeificiem. De orbe noto loc|ui- 

 mut. nam aquinc an terra fub vttoquc polo latcat , nondum 

 compciiraus. Dc profunditatc maris,antiqunrum Gcomctra- 

 tum fentcnciafuic,ccftc PIutarcho,parcm clfc altitudini moii- 

 tium. Scd rcs ita non habct : quia montcs non pauci quatuot 

 milliaiia Italica habcnt pcrpcndiculi ; cum tamcn maxima 

 Oceani profunditas aJ dimidium milliaie non pctucniat , vt 

 priltantilTimi nautxnos doccnt. In gurgitibus tamcn quibuf- 

 dam akitudo ad cotum milliare & vlira dccurrit. alibi ctiam 

 null.T bolidc icpcriri valet fundus , quod nupcia nauigationc 

 Iiidica.circa plciafquc infulas maris pacifici.cxpciti funt Hol- 

 landi. Imo circa plcraquc Norvvcgia:montoia litoraa'titu- 

 do Occani cfl tanta.vt funibus.quantis maxima nauis iniple- 

 ri valct , non atcingatur fundus. vndc ctiam ccrtum non cll, 

 an profundilfimi gutgitcs , altiflimorum montium non adi- 

 qucnt perpcndiculum. Montes tamcn vniucrli dcrali , & in 

 marc obicfti , non rcplcrcnt cocum alucum , cum fupcifici<-s 

 alucl a-qualis pcopcmodum fic fupccficici tcrr.x montofc fi- 

 mul &nonmoncofx. Concludo igitur, tcttam lon^e vidcri 

 maiorem aqua. quod itaoftcndi poccfl. Pone,quidquid aqua- 

 rum vides in fuperficic , habcrc parcm piofundicaccm cnm 

 tetra, & ad ccncrum vfquc dccurrerc : tunc folum aqu.i mole 

 vtrumquc clemcntum eric , cilm in fuperficiebus eorum rta- 

 tuamus patitatcm.quoties crgo iam aqua minor cft,qux com- 

 patatione fcmidiamctri tcrrxeft tam breuis & vadofa ? Ni- 

 liilominus incomperta cft vaftitas & altitudo fubtcrranca: 

 abylfi. Nam quidam pntci mccallici in Gctmania ("vt in Bci- 

 manno docct Agcicola) ad 5ooorgyas( mcnfuraeft fcx pc- 

 dum ) ficci ptrucniunc : alij immcnfum alibi , in pari alticudi- 

 nc,aquarum barathrum mucniunt. Deindc omncs lapidcs 

 &:metalla, imo ctiam infcrnus , ad molcra terr.x pcrtincnt. 

 Hoc tamcn cauum ignc & fulphute, non terrl,eft opplctum : 

 diamctrumque eius,vnius Belgici milliaris Xcj^»* W. \\.dt^ 

 moribtts dininii cap.l^. ftatuit. longe tamcn ampliorem Ribern 

 cap.l4..4poc.vh\ his vcrbis,E/ exiuit fanguis de lacu {'nx. Dci, 

 id cftjinfernoj vfqne adfnnos equorum,fer fladia mille fex- 

 iri?/jM.putat fignificari longitudinem diamctriconcauitatis in- 

 fciorum ciica ccnttum tciii : (\nx fit 1600 ftadioium, id cft, 

 loo milliarium Italicotum. Scd nimis improba tamcn cft.in- 

 tjuit Lcflius , hxc vaftitas: nam diamcter vnius lcuca: cubicc 

 multiplicata.fphariam cfficiet, quE capicndis odingentis mil- 

 libus millionum coipoium damnatorum fdando cuique fcx 

 pedcs in quadroj abundiflime fufficiat ; ciim tamen,\n(\\xn,cer- 

 tum 'videatur.falia fubduBione^non futuros centies mille millio- 

 nes damnandorum.Sed tamcn imaginemur,quidquid aquarum 

 in teiiaE vifceiibus eft,ictrahi in marc,& obruere vndiquc tcr- 

 ram ; afcendet fortalfc aliquanto altiiis , quam in diluuio illo 

 gencraIi,qusndo i y.cubitis fuperfudlt fe verticibus altilTimo- 

 rum montium. Inflctur itaquc ad 10, imo 100, imo 500 mil- 

 liaria fupia tctiam ; complancntut dcinde omnes montcs, rc- 

 plcanturque terra omnes aluci & cauitates fubtcrrancx abyf- 

 fi.reddaturquc tcria: facies,quam habcbatantc tcrtium mundi 

 dicm ; toca fcmidiamctcr globi aquci & tcrrci fiiiiul eiic cir- 

 citer }50omiIliar. Italicotum. ciim igitui aqui ptofunditati 

 joo milliatiadcdclimus, in tetrcftri fcmidiametio 3000 le- 

 raanebunt. vnde terra crit adhuc q J.im aqua duplo fcrc ma- 

 ior.habcbitquc lcad eam.vt 11 ad 7. vt ex proportionc fcmi- 

 diamcttoium & fpha:raium oftcr.dit Bcncdiftns. Si autcm 

 veiam aquiquantitatcm, qus in toto Vniucrlo cfll- puratur, 

 iftimemus, credit quinquics millccuplo facilc a tcrrd fupc- 

 rari.Dctiahenda tamen tctt.r cauitr.s infctnalis ; qua» modica 

 cftafpcdtu cajtetx molis.lapidcs vero & mctalla, teir.x rclin- 

 qucnda funt ; vt olla fuo corpoti. Potro mari & tcrr.T idcm 

 cft centtum ; quia vttuniquc elcmcntum coitotundatur in 

 vnum & fingularem globum. Expcriraur cnim guttas pluuias 

 in terrara decidcrc ad angulos rcilos : ctgo pctunt dirciftc & 

 affciflant ccntrum tetia:. §}ualitates maris funt faIfcdo,dcn- 

 fitas, gtauitas, & pcifpicuitas. Ad falfedinem quodattinet, 

 hxc mari cft addita , cum tertio muiidi die Dcus marc aluco 

 fuo infudit. addita cft, inquam , ad pifcium vitam , & contra 

 aqu.-e, alias ftagnantis, puttcdincm. fai^um autem id mixtura 

 iafinitarum exhalationum, quas Deus c tctra, aluminc, nitio, 

 fulphurc , fubito elicuit , & in aquas fparfit. Omnes igitur 

 aquas ab initio fuerunt dulccs. Scd poftquam aqua: fuerunt 

 feparatae partim a tetia; fupctficic , partim a fe inuiccm , aliac 

 manfciunt Julccs , aliae acquifiucrunt falfugincm , & quidem 

 ab lialitibus,qui a fundo tcii.T: pci maic tianfpiiant.Auc cnim 

 . fubmaiis fundo func fonccs vcl niontes falci , vt lib. i. fiibtH. 

 Cardawd ait .- aut^quod magis ccnfco) igncs in fulphurcitii- 



tro, aluminc,bituminc ibi ardentes hunc faporem, cx falfo Sc 



aniaiulcnto iiiixtuni.concinnant. lialitus enim per marc traa» 



fpiranr, qui in iplo cxtincii aniaiorc pcrfunduDt. Staru^mBS 



igitur bitumcn , nitrum, alunvn mari fubcirc. & hinc ctiam 



caufam promamus tam vari.x coloiatioms aquaium. Occa- 



nus cnim Flandricus fubuitidis, Hilpanicus cocrulcus,& paulo 



vltia lubiufus cft.bitumcn auttm , omnis pcne colotis repc> 



litur. Scd in quo pr.Tcisc lubiciflo ponimus faltcdincm ? In 



ipfo halitu maximc , aquis confufo & humcftato. Itaquc noa 



tam aqua, quam txhalatio iftas qualitatcs liabct. Hinc lan» 



c naui in matc dcpcndcns , cxclusa denfiori & falsa cxhala- 



tionc , dulccm & finccrum luccum bibit , exque ea ad potum 



cxpiiinitut. Similitcr per tcnucs valis cctei nicatus aqua po- 



tiu idonca tranfludat , non fccuto , pcr anguftias niniik arclas 



Sc conniucntcsjlalc. Denjitas afjux marim otitur cx lallisdine. 



Plnguis cnim , & ptoinde dcnfa,fit aqua a bituminc, aliifque 



fuccis. Hinc aqua matina atdct quodammodoin ignc,mi- 



nufqiie cxtingucndis incendiis idoncacft. Scd valdc ptomo- 



uct nauigationcm . quia nauium oneva facilius a mati fuften» 



tantui, ncc immctguntur tam alte. Hinc nauis , qua: fine pe» 



riculo enauigauit inarc , in flumine fuccumbit , aliquando 3c 



mcigitur. Qux etiam caufa eft , quod facilius eft nacace iii 



mari.quam in fluminc. Porro grauitas ,dcnficatis eft petpetua 



comcs. Itaquc quia marina dcnfior eft fontana & fluminali, 



grauiorem ctiaiii crtc ncccffc cft. Perjpicuitas maris cft ab ex- 



halationibus bituminofis &c nittofis ptobe digcftis , non vcio 



tctrcftiibus ,aduftis , limofis,& opacis : aquibus nonnuUiar- 



cciTunt ipfius (alfcdinem. EJfecfta aqut marinn funt , quod 



acrem vicinum rcddit infalubtem Jc noxium ; quod naulcatn 



mouct,qua infolcntcs nauigationis vomunt ; quod nauigantcs 



rcddit cdaciorcs ; quod bibitui contra moifum rabidi canis > 



quod lubct vim fc puigandi , qua cadauera & les naufragas 



eruiflat ; deniquc , quod mare hccbas innacantcs alicubi alit, 



vaga ac fluftuantc , ncc illo fundo conccpta tadice. Motits 



m.iris alius fpontaneus 5: a nacuca eft , alius a vi cxtcina im- 



pellcnte aut trahentc. A naturaeft motus dcorfum,quo pro- 



pcia grauitate ad loca humiliora & vicinioraccntro defluit, 



talis cft motus , quo matc prono aluco a Icptcnttione ad me- 



ridicm dcUbitur ; vocaturque hic motus , a:quationis ; quia eo 



fine fit > rt fuperficics aqua: vndique coxquetur, & pari intet- 



uallo diftct a ccntro giauitatis. Motus ab extetno mouente 



ttcs folcnt cnumcrari. Motus laptus ab ottu in occafum , li- 



biatio a litorc vno in adueifum litus, & arftus, fiue rcciptoca- 



tio illa quotidiana,congruens pcriodis luna:. Fluiftuacio cnim, 



quahacillac vcntisfinc legc impcllitur,infupet haberi &nc- 



gligi folet. Motuf iquationis indc eft ; quia fundus maris in 



fcptcntrione altiot cft. Hinc marc in meridiem inclinat, 



a:ftufquc in illam paitem faciliorcs fiunt & concitatiotes. 



Marc tamcn Balchicum , non folijm a fcptentrione in au- 



ftrum , fed vicc \crsa aliquando ab auftro in fepccnttioncm 



«lcfluit : quia vidclicct nunc Oceanus a fcptentrionc in meri- 



diem influit mare Balthicum : nunc contra Balthicum infini- 



tis a Qermani,i, Liuonia, Lithuania Scc. aquis auftum & intu- 



mefccns , poftquam aliquamdiu in .rquilibrio, fuftentato 



Occani influxu, dubium pcpcndit,tandcm fc fupcrfundit , fit 



tota mole viAor Oceanum in alucum fuum rctro agic. ti- 



bratio, (eu niotus quo marc pcrpctuo ab vniolitorc in oppo- 



fitum altcrnis vacillar,cft velut ofcillatio quidam, fimilis farc 



illi , qua lanccs xquo pondcrc fc attollunt dcprimuntquc. 



Caufa cius, incurrentia vtrinque flumina funt ,vcnti, & rcpul- 



fus ab vno litorc in aducrfum. vndc tantiim in fretts & an- 



guftiis hic libratio dcptchenditur. Mottts raptus ab ortu in 



occafum in mari mcditcrranco eft manifcftus. Colligunt id 



nautx celeriori nauigatione. Ocyiis cnim , (ccundo & iquc 



valcnte flatu , Alcxandtia in Hifpaniam icditur , quam ex Hi- 



fpania eo nauigctur. Caula cft conrinuus , & inftar fluminci 



agminis, Ma:oiidis , Euxini, Proponditis in j^g.Tiim & Medi- 



terrancum dcfluxus. moles igitur iHa aquatum in litora 



Afiic.r decumbit ; & indc rcpulfa,quiadire(fla fuifum Sc ad- 



ucrfus fluxum rcdire non valet , ohlique vcifus Adriaticum, 



Siciliam, Sardiniam.Italiam, GaIlia5,&Hifpani3S fc in occa- 



fum rctorqucc. Vndc ctiam neccflc fuit dari mari mcditerra- 



neo cxitum in Occanum pcr frcrum Hcrculcum , nc aquar 



afeptctirrioncaffluentcs, Afiicam ,aut Europx litus fubmcr- 



gciciir. Simlli motu credunt plurimi,Occ.inum raptari coii- 



tinuo ab oitu ad occalum ; putantquc raptu piimi mobilis id 



fieii. Scd vnde hic morus intclligitur ? Quia , inquiirnt, c» 



Hifpani.! in occidcntem& Amcricam nauigantes, intra fin- 



gularcni mcnfcm curfum abfoluunt ; ciim ttibus aut qu3- 



tuor,contta rcnifum aquarum, vix redire valcaur. Scd rro- 



mondus ncquc cffcJlum , ncque caufam admitrit. Cdclum, 



inquit , tantam aquaium molcm permoucrc non potcft. if. 



facilioiis ab orta quam occafu nauigationis caufa non cft 



Occani in occidcntcm laptus , fcd SubfoIanorurT» ibi toto 



anno mollci & vix vnquam interpolati flatus. H.oc cnim 



a portctioribus nautis didicimus. JFfiuationis liifloria hjs 



cft. Miotis, Pontus , Propontis , JEgxvim, Cafpium, nullo, 



qiii fcntiri polFit . .iftu rtciptocantur. MeditMtancum .-eftuar. 



Occanu.s 



