Phy Cicx Pa rs III. Cap. VIII. 125 



Oceinus, quacunque latiffimc in oitum ,occafum , Borczra, 

 Auftfuin patet , rarinlma exccptionc tuniefcit , lictumcfcit : 

 ctfi non in candem altuudincm vbiquc. Quantum ad tcm- 

 pus&legeni, cjuam it ruant plciicjuc omnci xflus , res cft 

 pio comjH-rtillima : attoilcnic (c lupia hoiizor.;cm luna, 

 naarc pau.atim intumeftcrc , Joncc pciucnciit adnicridia- 

 uum cocli faftif^um ; tunc vcio toto ad hotizoincm vfcjue oc- 

 ciduuni dcfccD(u rclidit. vbi llaiini iu i uni infiari incipit , ncc 

 ceflat , ni/i cilm luna mcridianiim & puniflum mcdia: no>5tis 

 attigerit. ibi fccundo loibcuit & d. luniclcit ,quoulquc luna 

 adortum fc icduxcrit. Itaciuc bis dic vho naturali , & quod 

 cxcuriit,ali!uunt inatia, bis riHuunt. Luna cnim intra 14 lio- 

 las ad horizontcni, vndc cxoita, (c rcuchtic non potc(l,ciim 

 interca tcmporis 13 circitcr gradibus niotu proprio in ortuin 

 leciprocrucrit , qui adiicitndi 14 i(lis liotis. fc.\ igitur paulo 

 ampiius horas tur^cfcunt , dcliduiitque totidcm- h.xc re- 

 gula communis ; qui ircs admittit cxccptioncs. Nam (Ja- 

 iumna Occano Aquitanico icptcm horis intumcfcit , ciim 

 quinquc tantum dctumtfcar. Et Occaiuis iuxta fluuium Ni- 

 grum inGuinca Africa:, quatuot lioiis inflarrapidi tottcntis 

 afluit , Otto tcfluit. Dcniquc, Euiipus fcptics die naturali rc- 

 ciprocat. Caufm frincefs ijius marlni cfi luna. Hic fanc 

 «ufa ex effciftu colligitur. Luna liquidcm afccndente intu- 

 mcfcit mare. Ideo etiam cft, vt iingulis dicbus vna fcrc hoia, 

 liue 4S niinutis.fcrius afluigat «ilus i quia luna motu proprio 

 icciprocat in ortum, & Tna etiam ferme hora tatdius , quam 

 prrcedcnti die,ad hotizontein vcnit. Adh.Tc arllus ,ib intcr- 

 lunio, fiue lunac cum fole coniuniflione , paulatim minuitur ad 

 primam quadratuiam, (iue fcmilunij teinpus, feptimo citcitcr 

 ab inicrlunio, die ; quando (iccifliraus , aut nullus cft fluxus : 

 idcoqur nautar maie mottiium tunc ap]'cllant. Ab hac qua- 

 dratura ad pienilunium, fcniim inctebtcicunt tuifum & im- 

 plentura;flus , adco vt plcnillimus incidat in diem decinnim- 

 quaitum , qui efl oppofitionis. Hinc itrinni ad vltimam 

 quadraturam quotidle pcrpttuo rclangutfcuiit- Vhi iicrum 

 inanes & penc nuUi funt : quod circa 1 1 a coniuiiftione dicm 

 cuenit. A quo tempore pcdetcntim denuo fc piomouent, 

 vfque ad intcrlunium & coniunftionem. Ex qua Icgc & 

 periodo difcimus , intcilunio & plcnilunio a^tilTimos ficri 

 a:ftus ; cum hoc tamen difcrimine , quod , omnium nauta- 

 rum tcftimonio , plena luna fint aliquanto plcniores , quam 

 iicca & filcnte. Vnde meiito plenilunio &: interiunio , mare 

 viuum , in vttlque quadtatura mortuum appcllarc folcnt- 

 Qui huius etiam rei diligcntiores fuerunt , totu.m cccli am- 

 bitum ab ortu ad occafum in oiSo punda diuiftrunt , quatuor 

 fcilicct fluxus , & totidcm refluxiis : quorum bina fortia, alia 

 ^uojdcbilia appellant. Puaifia fluxiis dchilia funt, ortus Sc 

 oecasiis : foitia vero , pundum mcdium intct ortum &. mcri- 

 diem, & medium iiiter occafum & pundum nu-dix notiis. 

 PuHifla debilia rcfluxias funt, punftum meridici & mcdiar no- 

 ftis : fortia, punftum mcdium mtcr occafum & mciidicm , & 

 intcr ottum & pundum medix noflis. Pirtci autcm vaiicta- 

 tcmillam duplicem fluxus & lefluxus , quotidianam lcil. & 

 mcnftiuam, eft & tettia,annua. Occanus enim maxime intu- 

 mcfcit cum fol initio veris & autumni xquinodialem aiubit. 

 citca tiopicos vcio mitefcunc iftus ; fiue potius circa xl^iuura 

 folftitium. nam liycme lota, & quotics abundant aqu^, .rllus 

 quoque tunc abundat. Itaque fol hanc varictatcm cftitit. Scd 

 agc ,qua virtutc luna xrtus mouct ? Spititus in fundo maiis 

 demctfos luna cuocat in fupciiicicm : cuocat , inquam.in- 

 fiucntia occulta.fcu vi magnctit.T. Dcinde lumcn lunx .rlius 

 ftimulat , & in maius cxtollit. quia plenilunio abundantifruiii 

 funt. Ita plantaium & animalium mcdulla: , plcnitudine lun.B 

 turgefcunt. Qjjid autcm ? qux virtus occidcntc luna arftus 

 facit ? Quia vis lunx cft ancillans , vt loquitur clcganter Pli- 

 nius,(Iuc tiaifloiia, non abfnrdum cft Itatuerc Antifclcncn.fcu 

 Antilunam,id cft, fidus aliquod . lunx per diamctrum oppofi- 

 tum, fimili vittute , fpirituum marinorum motrice , imburum. 

 Nam occidente luna futgit vicaria ifta Antifelcne ab oitu , & 

 mare virtutc fua attollii. ipsa vcto occidente , redit ad ottura 

 luna, eicipitquc marciam rclapfum & deftitutum ab Antife- 

 lcne. ficque in oppodtis quartis fc fcmpcr gyrando , moucndi 

 ac inflandi marinos xftus (ibi inuicem lampada ttadunt. Hxc 

 porro Antifeienc non vidctut : quia habct matcriam ,pelluci- 

 00 tranfmittcntcm fine tcfltxione radium folis. Ita lanc nu- 

 perobfeiuati funt planetx Mcdicei & Boibonij .- quos vulijus 

 non videt. Summa h.rc cft. Mare habct in fc motorcs fpi- 

 iitus,qui a Luna & Antiluna , vi magnctica trahuntur. Luna 

 iRitui tiorientc , fundo inaru: , & paiictibus guigitum & ca- 

 «crnaium illiduntui magna vi motorcs fpiiitus .^cfiliuntque 

 inaltum , ic quoquovcrfus difpcrguiitur vfquc aci maiis fu- 

 peificicm. Luna itaquc cft caufa vniucrfalis & cxtctna: 

 aftrum maiis, feu fpititus , fiint caufa p.irticularis & intcina. 

 Confer infra cmn Hydrographia cap. i. rcgul. i. itcm cum 

 Nautica. ^ & t i b 



/ / /. /« fimihiis occtm-it materia , caufa dedHcens 

 c^tam fima>iaTn aAfcatmigincmy £r (jualita^. 

 Tom. II. 



Origo , feu materia fonliiim lixc cft. Subtetranca abyfTus 

 fola multos foiitc.s alit , & plerilquc omnibus aliis fupbeditat 

 aliquam matcrix partcm. Piuuix deindc aiquc niuaies aaiix 

 plurinuim confctunt fontuim abundantix & pcrcnhitaii. 

 Dc-mquc aqua foiitiul . cX acie (ubterranco .frigido, (U- 

 gnante , & luffocato fipe gigmtur, vel ccrte augetur. Atquc 

 h.uc e(t,quod Ariftotclts docuit , fontcs oriri ex halitibus,qui 

 condcnfantuf in caucrnis tciix ; quomodo vidcmus in bal- 

 iK-o halitus fiigiditatc pauimcnti icfblui in guttas , & in olij 

 ftiuciitc vapoics fiigiditatc opciculi conueiti in aqunm. 

 Ntquc tamcn hxc cft (ola fontiu.Ti matetia. nam abyiru.-; , vt 

 uiximus, lola multos fontcs alit.ld autcni vel hini conftac, 

 qiiod vbique lub teiia venx \btrcs , licciflimis ctiair. locit, 

 inutni.intui, in altitudinc non dcctm tantiim aut crncuin 

 ptdum , Itd ctiam orgyaium quingcntarum , vt in Bcrmanno 

 ttftatur Agiicola. Ei hac cigo aquatum ibi abundaniia pa- 

 rabilcm fontium materiam habtmus ; & vna optimam ratio- 

 ncm.cur illa abyflus, & marc, ncn rcdundcnt ; quia videliccc 

 marc vcnis tianicolatur in abyfTum , abyflus vcro in fontcs fe 

 parrim exoncrat. Vude Ruferttn 1. deTrirJt.cap.x^ Cf i?- 

 abyfTum hcpati aniraalium compaiat , vnde per vcnas &: tu- 

 bulos fe fanguis per totum coipus difpergit. Caui'a , quA 

 uquamfontium infcaturigines fellit , e(f continua cuapoiatio 

 abyflr fubtciranex. Id patet expeiiincnto inetallaiioium, qui 

 fupia capita fontium,nil nifl tofcidos lapidcs, & tciram vapo- 

 it humedam rcpcriunt. Er aquilcges (ignum vcnx fubiaicn- 

 tis habcnt , (I mane vapotem tcnurm e ttrta fcandcntcm vi- 

 deriiit. quem deprehendi docet Vitruuius , mento ante orium 

 folis xftate ( Auguftum menftm pi.tfcit Palladius ) in tcriain 

 procumbente,ocuii(que ad oricntcm vei(is,&: fuptiticicm ttf- 

 r.x alpcilu radcntibus. vbi vapores trcmalos &: coiludcntes 

 afpextiint, ibi fodiunt. Hic incidit quxflio, qualis fit illc mo- 

 tus aqu.x,de quo dicitur, Aqua tantum afiendtt , quantitm de- 

 fccndit .' Si cnim in vcrticcm montis dtducere aquam vclis, 

 montem altcrum paris aut cxctKiorls altitudinis , & in cacU- 

 mine cius tontcm rcperiic oportct , qiicm dcindc lubo de- 

 jiiifro, Sc in venicem alterius montis icflcxo, infundas. flc 

 tnim tubus totus implcbitur , & aqua pcr mcdiam vaU 

 icm eoulquc afccndct (f modo tubum tain longum habeac ) 

 <ioncc fupctficiein fuani in codtm circulo teirz centrum am- 

 bicntc.cum fupcrficie fcatuiiginis componat. quia aqua vna 

 picn.-it alttram , Sc tantum fuifum eleuat , quantum ipfa efl 

 clcuata. De hoc, inquam, aqu.r motu quxritur , au fit nstura- 

 lis,vcl violcntus ; Rtfp. Itft compofitus , feU mixtus cs nacu- 

 rali & violcnto. Naturale iiquidcm efl,qu6d aqua aquath 

 iinpcllit,& cautum afceudit, quantum dcfccndit. Violentum 

 ert,qu6dpci tubum afcendit. Quod attinct ad qitalitate^ 

 fontium.iUicft raultiplex. Nam fontcs aut puti lunt, &; nullo 

 faporc inft,fli,aur medicad : qui fcilicct pcrcgrina aliqiia qua- 

 litatc,& faporc pr.Tfertim.aduItcrantui. Intcr mcdicatos alij 

 fur.t talidi,alij fiigidi,ctiam metallici iquia mctallum aliquod 

 vtplurimiim rtfipiunt. Calidos fontcs cfticit ignis lubt-rra- 

 neus : quia plcrique omnes nltium, biiunien, fuiphur olent &c 

 tcfipiunt, id cft,ignium pabulum. Ftigidoruui mcdicatonim 

 aqu.x venas mctal!icas,aut falem.alumcn, nitrum, fulpliui, bi- 

 tumtn,&:id genus foflilia peilabuntur. id enim cx colore, 

 odorc, fapoie intclligi fatis potcft. Dupliciter autcm aqua ab 

 iis qu.r prxteiuchitur iniici & tiiigi folet : fpiritualitcr , aut 

 corporalitcr , vt loquuntut Chymici. Spiiicalem tantum tin- 

 vll:uram rapit.quando fpiiitus mctalli aut mineti fic ei fe per- 

 mifcct , vt ramcnta aut fuccum nullum dctadat , &: fc-cum dc- 

 uolu.-it. Corporalis veio cindura ctit , fi minctx (ubftamiam 

 fccnin trahat. 



IV. (iy^litei flitmimmftint fiatttrales,vel artificiaUs. rluminim 



aluei,vnuc| 

 Katurales itcrum funt dupliccs. Nam Dcus alucos flumi- 

 num tertio mundi die cxcauauit.Sc ad fluium in mare inclina- 

 uit cotum dcuciitatcm. Scd & aqu.T , in niolli pixfcttim tei- 

 reno, niultos fibi ipfc inarauctunt. Non paUcos dtniquc in- 

 duftria humana fecit ; & hos diximus artificiales. 



V. fyicjftafaluberrirna efi , ^«cc aeri eBfMiUi?na. 



Ita Vlinius lib.^ I .f . j.falubcrrimam aquam btcuitcr & fcire 

 dcfinit.Tali? autcm cft aqua pcllucida^lcuis.inflpida.inodora. JiuUimx 1 

 h.Tc cnim nu:<imc finccia & impcimixta erit. Eftant itaquc, 

 quiniuQlcm aquam falubetiimam contciidunt. Hippocratts 

 cnim,AiiftiJtelcs,& Plinius,vt inquinatiflimam danmant. Sed 

 aqua <;tandinum,tcftc Plimo.cft pcftilcntinlma.Dc noia aqnx 

 glaci.Tiis non vidciut pcrinde ctrtum. Nam giacics ex fumma 

 & lcuiflima partc aqui coagul.-iuir ; puriflimi ctiam , vt app.i- 

 ret Ponoiaritas & ttnuitas aqiix non vn.i tationc txplniatur. 

 Mippoctatescam, qux igni piumptc obcdit.cclcrirtiquc po- 

 ft ta dtponit fciiioicm,tcnntm & laiuiabilc m dicit Qux cnim 

 corpii'cntiofcs funt, frigus pcttinai.ius ictinciu i & vbi fimel 

 incaluciunt, fcgnius ad natutalcm ligorcin icdcunt. Si vifctra 

 ctiam & hypociiondria cito dcfcrat,tcnuitatis cft fignum.Nam 

 tcnucpenctiibiliuscft. Q^x ctiam valdc ura cft, fptticm 



L 3 coipori» 



Qiirnam 



.iijiiaTiini 

 in vfii iiii 



