128 



EncyclopedisE Lib. XIII. 



ConeoSio 

 (juarc rcli- 



iUt intcm- 

 pcnci: 



1 V. (^onco^io rcddit corpom co?npailiora , ideojj 

 mAxijne rejtj}it tntemperiei. 



Concoftio eft corporis mixti ad folidiorcin quandam fic. 

 ciwccni rcduilio pcr liumidi fiipcrlliii tinaturationcm.tav-^^am 



a cilore partim intcrno , pamm 



cxtern". Hinc conco^lio a 



pliylicis appcllatur pcrfcdio orta a naturali & domcftico ca- 

 lorc: itcm vkcriorcontcmpcratio corporis nacutalis. Hinc 

 corpora naturalia reae coaa, id crt.ad maturicatcm petduaa, 

 funt coinpaaioca & dulciora , idtoque noii ica obnoxia coi- 

 lu pcioni. 



Qu^litas 

 lactilis in 

 niicio >}ua> 

 lis fit l 



Quatltatcs 

 & alicra- 

 tioncs tVa- 

 t\x quac t 



Cdp. III. De cjualitate ta^ili cor- 

 poris rnixtt. 



PRiECEPTA. 



QValitas corporis mixti rcqiiitur,ciiius quinque 

 lunt fpecics : Yidd.tadilis, vilibilis,audibilis, 

 gultabiIis,olfadlilis. 



Qualitas tadtilis corporis mixti ert,qua; tadu pcr- 

 cipi potefl;: & fcquitur ipecialc ipfius temperamcn- 

 tum. 



Ellqueprima.vcl fecuudn. 



Primacft vel fortior,vt calor & frigus : vel dcbi- 

 Iior,vr humiditas & liccitas. 



Seciinda eft foliditas & liquiditasjtcnuitas &cr.-ir- 

 fities,raritas&denfit.as,& leuitas&rgiauitas.duritics 

 & XTiollities,lx'uit.is & afperitas,acuties & hcbetudo, 

 lentoi & friabilitas. 



R E G V L v€. 



7. Oua/itO! taUilLs diuerJi?nodi fe habet in elemento, 

 Q- in mixto. 



Quailtates namquc taLlilcs clcmcntorum funt fimpUces, 

 3C in corpore mixto funt ftaai , multifquc modis tempcrata:- 

 Sic alitet fc habet calor atomatis alicuiu$,quam i;;nis elcmcn- 

 taris. Idcm de grauitatc ac fimilibus qualitacibus taailibus 

 iudicium edo. Hiac vides,qualic3CC3 iilas aliccc hic confideta- 

 ii,quain Captifart.i.cap.j. 



1 1. SicHt ijmlitiites tafHles corporis mixti funt fa- 

 [}£ ,/ic ^uo^ue alterationes , ijitA ao illis proficifcuntur, 

 fi-atlaftmt.. 



Q^uaiicas cnim eft caufaefficicns tlcerationis. Notus autcm 

 eft canon Logicoium : <^ahi caufit, talis ejfcSlm.Q^axic cum 

 qaalitatcs taftilcs in corporc miito fraflam obtincant «atu- 

 xam , neccire quoquc cft, aitctaiioncs .<ib iplis profcrtas , puca 

 calefadtionem , frigcfaiflioncm , liqucfaflioncm , actcnuacio- 

 ncm, incraflationem &c. vatiarc , & quidcm intinitis modis : 

 ciim quaiitaccs innumerabilibus modis poiTinc tcmperari , Sc 

 rcuera cempcrencur in mixcis. Vmlc cciam coUigeie licct, 

 tcmpcramcnta.quantum ad fpccicm,numerari,& ad ccrta ca- 

 pita tedigi polTcjquantum adinJiuidua.non polfc. Scd ait : 

 Qualitates ifts retinent fuain crtcmiam in mixtis. Ecgo & 

 <^)ci'acionem. Rcfp. Caloris quidem fcniper cft calcfacctc, at- 

 tcnuarc,rarefaccrc,exficcarc, congrcgarc homogenca, conco- 

 qucre,& digcrcre: frigoris,frigcfacerc ,inctaflrare,condcnfa- 

 rc,& coagulare : humidiratis humcdatc , emollirc , congluti- 

 nare,S: Ixuigare ; ficcitatis exficcare , indurare , confiftcntiam 

 rebus conciliatc , atquc cxafperaie : verum ha:c cffcAa multis 

 modis intcnduntur& rcmitcuntur prouc a fimilibusqualitati- 

 bus iuuantur, vel a conttatiis impediuntur. 



Ca/>, I y. De qnalitate vifibiU 

 corporis mixti. 



P B. vE C E P T A. 



QValitas viHbilis corporis mixti cft , qua: vifu 

 percipi potell. 

 Eltquc primaria, vel fecundarJa. 

 Primaria eftlux elcmcntaris orta & color, 

 Lux elcmentaris ort.i cft , qu.T ineft corporibiis 

 inixtis lutidis : huic priuatiuc opponuntur partim 

 vmbia.partim tcnebrx.lUa vt priuacio partialis, hx 

 vt roralis. 



< olor ( fcilicet ciemcntaris ) eft qualitas orta cx 

 pcrfpicui cum opaco commix.tione. 



Eftquc realis ,vcl intcntionalis. 



Realis eft.qui pcndec abintrinfeco principioex- 

 tcrno : vt in iride, 



Vcerque ellexcrcrnus,vcl iucdius. lUeJimpUx, hic 

 compoftns. 



Color cxtremuscft albedo,velnigredo. 



Albcdo oritut cx pridominio perfpicui , & dif- 

 gregat vifum. 



Nigredo oritur ex pridominio opaci , & congrc- 

 gac vifum. 



Color inccrmcdius cft, qui cx albo & nigro con- 

 ft.it. 



Eius fpccics principales funt quinquc : nempe fla- 

 uedo,rubedo,color purpureus,viriditas, ik color ccc- 

 ruleus. 



Qualicas vifibilis fccundatia eft. i .Puricas vel itiv- 

 puricas, i.Pcrfpicuitas vel opacitas. 



R E G V L .^, 



/. Lhx elementaris orta indicat prxjbintiarn csrporis i 

 mi.-cti. ' 



Nam lux ifta orta nos dcducit ad luccm elcmentatem pii- j 

 man.,& inde ad lucem ccclcftem. Quo igitut corpus mixtum 

 magis cft lucidum , coccnfetur purius: &quia purius.perfc- 

 ftius. Vule lupizparr.i.caf.i.d^ infra in Opticii : vbi etiam dc 

 vnibra& tencbris. Dicitur auteralui clcmentatis prima, qu* 

 compctic elcmcncis ; otca.qux elemcncacis. 



/ /. folor elementaris oriturexmijiwnelucts^jropaci. < 



I 



Color dicicur qualitas conflata ex luce clcmentari , quatc- i 

 nus nempc illa mifcctur cum opaco. Conlpicitur autembe- i 

 neficio luminis in exttemicate corporis opaci. Hinc Scnliger 

 exerc. ji j.yji:?.^. ait : Coloi eftqualitas in toto fuo corporc 

 fubiedo,fu4 fpccie,qux educituta lucc, pingcns atrcra aid vi- 

 (ioncm facicndam. 



/ / /. Septemfunt colores nohiliores : e qutbuf duojknt, ( 

 furnma colorum genera fiue prirna ^apita , athedo cr ni- ^ 

 gredo : {^fub his ^uin^ue capita orta. ^ 



Plato ad triacapita reducit omncscolores. Vifilium, inquif, 

 quxdam vifui funt a:qualia , yiftUucida : quxdam maioia , vt 

 alba. : qu.-Edam minora, vt nigra. Thiophrafius diuidic eolores 

 a lubiciito, puta ab clemcntis. 5fa//ffr diuidil coloies in qu»- 

 cuor primarios, & rcliquos compofitos. Summidifpucationi» 

 cius huc rcdit. Quatuor primarij colores videntur in cle- 

 incntis: albus in ficco,cuius piimum fuipeiftum cft tctia^ffV»- 

 du humido cralfo^cuius matiii eft aqua : ecerHlem in humida 

 tcnui,qui fit in ieie: fauus in calido,qui fcquitur ignem con- 

 denfatum. Nos ita ftatuimus. Color eft cxttemus,vel mediu'!. 

 Color extremus cft limplci,albedo fcilicct & nigrcdo. Alhed* 

 in potentia cft omnis color. Nigredo omnes coiores contincc 

 Namomncs coloics albus lecipit , nullum nigcr. Colorme' 

 ditcs cft mixtus fcu compofitus. Et hic confidcratur vcl fub- 

 cilius,vel miniis fubcilicer. Subtilius ; quando fcptem coloceti 

 ftacuuncur pto numero feptem planccarum ; quade rc videiis 

 infra Phyfiognomiam,Spha;ram, & Afttologiam. Hiuc ex <o- 

 loie dc tcmpcramcnto corporis mixti accuracum ficri poieft 

 iudiciura. Minhs fubtilitcr ftatuuntur quinque colores medij 

 principalc5,hocordine.i.F/.7«»</o ; qui oritur ex prardominio 

 albi niiiti ciun nigio. Sub hac comprchenditui coloi lutcus, 

 ccrcus,mcllcus,citrinus,fuluus, & inpiimis auteus. i.Rubedo ; 

 qux oritur cx pisdominio nigti mixti cura albo ; fub qu^ 

 comprchcndicuicoloi puniceus, lutilus, ftammeus, & fangui- 

 ncus. i.Cclor purfureHs,(^\i\ oiicuc ex pixdominio rubri mixti 

 cum nigfo ; fub quo continctur color vio!accus,dibaphus,gil- 

 uus,& fimiles. /^.Viriditas \ qu.-c oiitur cxpwdominio nigri 

 mixti cum rubro. Sub hoc continctut coloi hcibaccus , prafi- 

 nus,potiaceus , .-Eruginofus,& fimiles- ^.Color cceruleits ,(\\i.\. 

 oritur ex prxdominio viridis mixti cum nigro. Sub hoc co»n- 

 prehcndituc color glaucus, cifius,liuidus, cinetitius,pallidas, 

 & fimilcs. Sicigitur nobvlioies colotcs funt numero fepcem: 

 albus, nigcr.flauus, luber, purpurcus,viridis,&ccEiuIeus ; ad 

 quofdam , canquam ad capiia,cxceri ignobilioies func redu- 

 cendi^qui poflunc cflc innumcri , prsfcttim fi aitifieialcm 

 ipc<Sc« colorum mixtioncm. 



/ F. iAibedo esl diacritica : nigredojyncritica. / 1 



r I 

 Hoe eft,albcdo fcgregat vifura, nigtcdoillumcongregat. (^i 

 Idco fi albcdo in aliquo corpoie dominetur, illud nocet vilui, '*■ 

 vt in niue vidcte eft. Albedo etiam , vt Sc rubedo.eft color 

 la-titiz ; quia proximi acccdit ad natUMln lucis , ac proinde 



fpiiitus 



