IJO 



EncyclopediJE Lib. XIII. 



DifTcremli 

 faporum 

 vndc ) 



vidclicet auftcrum.TV/MS/jrrtjJfw feptcm iftis ad)icit oiflauum, 



ncmpe pinguem fcu vncluolum. Ferneiiu^ addit nonum , vi- 



delicct faporcm iniipidum. ySiii deniquc noucm iftis Ipccic- 



bus adjiciunt faporcm vinofum,nicrofum,olcofum,ftipticum, 



& id gcnus alios. Nos facimus cum Galcno, & fcx principcs 



fpecics faporum conftituimiis, fcd iia vt duos priorcs taniiim 



dicamus fimplices.relicjuoscompofitos.QjJcmadmodum ciiim 



colores mtdij oriuntur cx commixtionc albedinis & nigrcJi- 



nis: ita cx commixtionc dulccdinis & amaritudinis faporcs 



tcliqui oriuntur,vt rc^e difputat Ariftotelcs. Abliac fentcn- 



tia abeunt.qui fapoicin {impliccm diuidunt in calidum & fri- 



cidum i & fub illo dulccdincm, amarltudincm. , acrimoniam, 



Sc falfcdincm: fub hoc aciditatem & acerbitatcm collocant. 



Hi fapotcm compofitum in tot fpccics fubdiuidunt , quot 



modis fccunduin ccrtam proponioncm fcx ifti faporcs lim- 



pliccs intcr fc mifccri pollunt. Qjiod fi aliquis tcntatc vclit 



conciliationcm huius fcntcntix cum noftra,fic proccdat opor- 



tet.Sapor eft (implcx.vel compofitus. Simplex cfl vel fimpli- 



citer talis, vt dulccdo & amaiitudo : vcl fecundiim quid , qui 



fuo modo etiam cft compofitus.vt acrimonia , falfedo , acidi- 



tas,& acctbitas. Compofuus cft vatius pio varictate fubiccfto- 



rum : vt dulcedo cft vel familiariflima, qualis in tritico, filigi- 



ne.hordeo : vel vinofitas.in vino gcncrofo : vel pingucdo:vtl 



denique dulccdo emincns.qualis cftin faccaro. Sic cft fapot 



nittofus, oleofus iJ:c. 



///, Sex dijfcrentufaporumprincipes oriuntur par- 

 tim ex diuersa virtute ca/idi, partirn ex diuersa dijpofi- 

 tione hnmidi a^uei (jrficci terrei. 



Calidum enim ,quod producit faporem , aut cft tcmpcrate 

 talc,3Ut intemperatc Et hoc exccdens , vel dcficiens. Similiter 

 Luinidum aqueum & (iccum terrcnm,aut eft crafTx.aut tcnuis, 

 aut mcdiocris fubftantiac.Qjiod fi igitur i.calidum (it tempc- 

 ratum.agatque in matetiam medioctiter craflam vcl tcnuem, 

 oritur dulccdo. i.Si calidum fit CTccdcns , agatque in matc- 

 tiam craflam vel pcr aduftioncm , vc! per oppilationcm, oii- 

 tur falfcdo & amaritudo. j.Si idcm calidum exccdcns agat in 

 niatciiam tenuem,otitur acrimonia. 4.Si calidum (it deficicns, 

 agatque in materiam cra^Tam.oritut acerbitas. ^.Si idcm cali- 

 dum deficienj agat in materiam tenuem, orituraciditas. 



Quomoilo 



/-rV;j- .1; 



/ V. Sexfunt prscipua ^enera fapidorum , ^ha inter 

 r^iiidi- fe difttngimntur partim adiunRts , partim effeilis. 



ftinguan- 



tur a fe iit- Frincifio dulcia funt temperate calida & humida : idcoquc 

 uiccmJ yjn, habcnt moderate calcfaciendi . humciftandi ,emolhendi, 

 l.^uigandi,nutriendi, guftantcmque deicftandi. Hinc regula : 

 ^luod dulce efi.maximi nutrit ; quod amarum , omnium mini- 

 mi. Item : Hutrimentum homlnii ofortet effe dulce , aut dulci 

 permixlum. Amara deinde funt vehementer calida , ficca , & 

 crafTa : idcoque vim habent valde calefaciendi,exficcandi, ra- 

 refaciendi,pcnctrandi,attenuandi,difl'olucndi fcu colliquandi, 

 dctcrgendi , mundificandi , exafpcrandi. Hinc amaior dicitur 

 valdc penetrarc & reCfterc putredini. Ideo vermes ex mate- 

 ria putridi gcneratos enecat. Tertii acria funt vchementet 

 calida,{icca,& tcnuia : ideoque ptaEtci vircutes,quas cum ama- 

 ris habent communes.vim ctiam habent incidendi, crodendi, 

 Sc puDgendi. Hinc acria fudorem ptouocant.vtinam cicnt,cal- 

 culum frangunt. Qjfarto falfa vehcmcntcr funtcalida , ficca, 

 & crafTa : ideoque eafdem cum amaris vires obtinent , ptarci- 

 puc vcro exficcandi & erodcndi.Hinc fal non tantum a putrc- 

 dinc przfcruat corpora , abfumcndo nimiam humiditatcm : 

 fed etiam mollemcarncm indurat exficcando.&duram emol- 

 lit erodcndo.6)K;«oacida funt fri2ida,ficca,& tcnuia;ideoque 

 vim habentfrigcfaciendi,cxficcandi,pcnc(randi,incidtndi,at- 

 tenuandi, apeticndi-, & mundificandi. Hincacida quandoque 

 cmolliunc duriflima quxque corpor.i.Ita (uccus limonnm cal- 

 culos rcnum frangit , & Hannibal faxa alpium rupit aceto, 

 quod eft frigidum proptet corruptioncm vitalis caloris : vndc 

 dicitur vinum mortuum. Sexto accrba funt fiigida, ficca, & 

 cra^Ta : idcoquc vim habent frigcfacicndi , exficcandi , incraf- 

 fandi.conftipandi, aftringendi,& exafpcrandi. Sic pruna fyi- 

 ucftria fortiter cortugant lingiiam. Quod attinct ad au- 

 ftcfitatem , illa non di(fert fpccic ab aceibitatc , fcd tan- 

 tum fccundiim magis & minus. Omnc fiquidcm auftcrum 

 'cftaccrbum. Hinc auftcra vna contrahunt & corragant lin- 

 guam & vcntriculum , ideoquc iuuant vcntriculum , 

 & non officiunt cerebro : quia cortugando & vnicndo 

 vcntriculi partcs, calorcm cius congrcgant. Quod autem 

 Auerioi-scontta Galenum afTerit, non omnia amara eflc cali- 

 da,fumpto excmplo ab opio, quod amarum cft, & inccrim ta- 

 men fumme frigidum, atque idcirco vencnum vi ftupefatien- 

 di prorfus lctlialc : id hoc modo foluitui. In opio funt diucr- 

 fa: parccs,frigidx & calidx.Itaque opium eft araarum rationc 

 calidarum partium , quac pattcs frigidas tcpcnte dcducunt pet 

 Sapor in- varios corpotis mcatus. 



peramenH ^- Sapet tf} indtx at^Ht tejfu temperamemi. 



Hxc rcgula clara eft ex fuperiotibus : & inptimis eirff.5. 

 C^ 4. Hinc mcdici iblcnt guftare herbas , medicamcnta, vri- 

 nam &c. Quomodo cx fapore ludicium Hac de odote,vide ad 



reg.^.cap.ftq. 



Cap. VII. De qualitare olfa^iii 

 corports mixti. 



P R >E C E P T A. 



REftat qnalitas olfadilis coiporis mixti.qnEtli- 

 citur odor , qui onrur ex licci fapidi cum hu- 

 mido vi caloris contcmperationc. 



Odoris differcntiiE fumuntur velcx adiundliSjVel 

 cx fubicdis. 



Ex adiuiidlis odor cft bonus , vcl malus ; fcu era- 

 lus ,vel ingratus. Odor bonus olfacientem deledat, 

 malus molcftat : & hic cft vcl grauis , qui ex corpore 

 nimis fortiter fragrante reloluitur, vt eft odorpule- 

 gij : vel fcEtidus, qui ex corpore putrefcentc rcfol- 

 uitur. 



Ex fubiedis odor eft alimentofus,vel medicamen- 

 tofus. Ule ineft alimcntis,hic medicameniis. 



Vterque cft extremus,vel intermedius. 



Extremus cft fragrantia , vel fcctor ; ille dulcis, 

 hic amarus : intermedius eft acris, ialfus, acidus, vei 

 accrbus. 



R E G V L ^. 



/. Odor eli ^ualitai inhctrens halitHi tamjuam fub- c 

 ieilofeu vehiculo. ' 



Quidam putant odorem efle fubftantiam : quad fit halitus, 

 quem in catcgoria fubftantiar effe norunt anniculi Phyfici Sc 

 L.ogici. Scd boni illi viri confundunt fubiciftum & adiuniftum. 

 Odor enim eft qualitas , qux adiuagicur fubftaaciz, halitui 

 fcilicet canquam fuo vchiculo. 



/ /. Odor oritur a calort coquente ficcurift terreftre iru c 

 hurnido. ° 



Omnis odor oritur a calore. Neceflc fiquidem eft,Tt ficcum 

 fapidum vi caloris percoquacut , & cum humido mifceatur H. 

 contempcretur, ita tamen vt humido prafdominccur ficcura. 

 Neque tamen idco rede quidam afTcrunt.omnem odorem ef- 

 fc calidum.Nam quidam odores ccrcbrum calcfaciunt.vt odor 

 pulegij.gingibcris, nucis mufcata:&c.quidam rcfrigerant , vt 

 odor violarum.rofarum.camphorz &c- Hinc odor rcde diui- 

 ditur in calidum & frigidum , quatenus fcil. eft in corpoie 

 odorato, quod eft rempcramenti calidi & frigidi. Ecfi ergo ex 

 calore oritur omnisomninoodor : inde tamcn non fequitur, 

 omncm odorem eirc calidum. 



///. Odorex corporeodoratopropagaturvelpereua- i 

 porationem vi calori-s ftiUam , velper confticationern^vel " 

 per decoUioncm^. 



Odor fic & propagatur vel per euaporationem cotporis 

 odorati faftam vi caioris folaris.aut ignci ; vcl per contaftum 

 & confricitionem ;vel perinfufioncm aut decodtionem.Pro- 

 pagatur,inquam,rcalitcr,non intcntionaliter : quia rcs ipfa io- 

 quitur , habitus odoratos dcfetri ex pomo odorifero in cere- 

 brum,& illud rcficcre. 



/ V. T)iuerf odoris differentix. exiftunt ex diuersa c^ 

 irnpari ftcci ftpidi cum hmnido commixtione f^ contern- 

 peratio?ie. 



Vlsc autcm contcmperatio poteft cfle propcmodum infi- 

 nita. Nihilominus tamcn fnprcma ipfius gcnera fecundiim 

 difFcrentias faporis ita coUiguntur , vt odor fic calidus vel fti- 

 gidus,quoiumille fit dulcis, actis, amaius, & falfus: hic vcro 

 acidus & accrbus ; Vcl ita, vt odor fit cxtteraus, vcl mcdius,vt 

 in prsccptis annotauimus. 



V. £x odore vtplurimiirn furnitur judicium defapore: 

 (jr vicijfim exfipore de odore. \ 



Vtplurimum dico: quia plerumque fit, vt corpus qualem 

 habet faporcm,t3lem ctiam habcat odotcm,& retro. Sic mcL 

 habet fapoiem & odorcm dulccm ; allium & c«pa odorem Sc 

 faporcm acrcm ; acetum faporcm & odotcm acidum. Sed non 

 femper hoc proccdit.Qualis odor.talis fapor,& vicilTim. Nam 

 cortcx pomi citrij & auiantij odorcm habct dulccm , & lapo- 

 rem acrem. Sic fofarum & rorifmarini odor gratus , fapor in- 



gratus. 



