Phyfic^ Pcirs 1 1 1. 



triumphantes. Falfi & illi, qui puraruiit cfTe ignes a fpiritibu? 

 comportatos. i.Ccmetf >icn fiwt jhlU fx£, -jeUrratics. : quia 

 tanJtni cxfinguuntur. /Idc intia Vianomctiiam. 5. Si tot» 

 materin ardtal, dicitiir ccmetes : Jin flumma ffargatur in lon- 

 rnm.at^teUatiir ?!ii-)U'txs. ^.Comcti generantiir exfumo maxi- 

 n.iim fiirtem mctallari : qu.r (cilici.t loii!?;iori tcniporis pro- 

 gi(./iu in altum colli<;itur, ita vt tunius fumum in(cquatur,& 

 altcr altcii adlixrtftat , doncc in luliliiiii molcs harc infhr 

 inontis h.*reat :qu.r prpptcr iiiftantiam nohis vidctur exigua. 

 yCcUeciicnii materii ccmetulis caiifa eft ciilcr in -jifceribtts 

 tem exnftitans, (rfumci iftos prelrndens 6. Caufa eleuaticnii 

 eflpartim Ititerna^fartim e.\terna. Int rna caufa e(t ip(a mate- 

 riar di(po(itio;in qui plurinn lunt fpuitus metallarcs. E.xtcrna 

 caufa cft certus a(trorum politus. 7. Caufa accenficnu ifiius 

 Kiaterii eft calor externfts iigem in jfirituofiim calorcm inter^ 

 num. t.Ccmeta incenft/f imitatnr colorem ftetts., cuitM ■vi iiel 

 generatur,-vel incenditur^-vel rcgitur. Ad diftinBlonem comcta; 

 quod attinct.iilaiiaJitutduplcx. ?r;».o a fotmacometarum ; 

 alius e(t caudatus, alius baihatus.alius crinitus. Veinde a do- 

 minio (tella-jquod cogno("citur cx colore , comcta eft Saturni- 

 ru5,Iouialis,Martialis,Solans,Metcurialis &:c.Ncmpe tomcta 

 fufcum colorcm habct a Satutiio, candidum a Icuc, tutilam a 

 Marte.aurcum a Solc,flauiim a Venci<-" ,Taiium &. inutabilcm 

 a Mtrcurio.aij^tntcum a Luna.fj^'f<3'? cometarum lunt bona, 

 ve! a\z\z.Bona funt abfuniptio nojtiorum haliiuuni, & (ignifi- 

 catio pcculiaris alicuius bcncficij Dci. Sic temporc Augufti 

 Ca-laris appatuit cometa admodum llupends quantitatis , in 

 quo Sibylla Tiburtina Ca-fari Augurto oftendit natiuitatem 

 Chri/h, his vcibis :Hic fuermaiorte eft,iffuw adora. Vtplu- 

 rimuni tamen cometa ert index alicuius judicii diuini , hoc 

 modo. Alala ccmeli ejfei}a Sc pTxCA%\:i confidcrantur theo- 

 logice.politice.ac Yh\l\c(:.Theclcgice : qiiatcnus cometa' pnr- 

 tendunt diflcnlioncs f< (iLlas vaiias. Pclitici : q.iatcnus por- 

 tendunt vrbium cxcidii,nioites rcgum & piincipum,mutatio. 

 ncs reiunip.& impciiorum tranflationcs.Cum tnim mores fe- 

 tjuantur tcmpcramcntum corporis,Si vcro ccmcta' pr.rtcrna- 

 luralcm in aere caiorcm , vatiolquc furaos vitiolos cxcitent, 

 <]ui intta (anguincm &; fpiritus humani coiporis rccipiuntur, 

 nemo non vidcL iii corpotibus hominum cxcitati atram & 

 fiauam bilcm ,atque ita oriii ndiuni, inuidiam,coutentiones, 

 belia. Re.f\e igitur in fcnaro Gi.tco dicitur : 



o-j^eii y.ififTii; cTif i K.*Kc» <p>f*. Phyftca dcnique cometa- 

 nim pta:fjoia funt acris turhulcntia,(Iccitas,ftctilitas,annons 

 caritas , pcftis ,aliiqu.- venenati moibi; item inundationcs & 

 tctf.Tmntus. duotics igitur vidcmus cometas, ita (^atuamus, 

 his tantis ignibus honiines moneri , vt (e prrparent ad im- 

 pcndentes calamitatcs patientcr fercndum,& preccs ad Deum 

 fuiidant cum vcra ptrnitcniia coniundas. 



V 1 1 L Inftdmine oportet attendere ad cattfxi , di- 

 ^ fiinElionem , cr effcUa. 



Ci««yi fulminis confidetari dcbent luxtahos aphorifmos- 



I.Cattfa ejficiens abfclute fripin efl Deus : tum angelw: (^" de- 



nique feculiarii inflHxut fiderum.Vh\ mtmincris, Diabolum 



permi^Tu Dei intcrdum cicre pofle fulmina in hominum poe- 



nam vcl ^cj:x\hcr\X.\im.i.Malerta fiilminis froxima eft fumui : 



fedtalisqui vaporcm admixium habct in nubc compadla & 



c]ua(i ncruosa. Hincin Anglianon funt ctcbra tonittua : quia 



moUis ibi cfl conflitutio crcli fcu aciis , qux non permittit.vt 



nubes fini compadx. ^.Pcrma fiue modus generationu aliter 



k Perifattticii , aliter a ijliibtlfdaKi Chymicis circumfcribilur. 



A Pcripatcticis hunc fcrme in modum. Exhalatio fulminca 



eft ignea : qu.-e attrafta iii mcdi.iiTi acris regionem , & nonii- 



natim iii nubcm , angullis iftis fpatiis loci fiigidi contineri 



diutius nequit,& idco exitum qu.rrens nubem peiuagaiur, has 



atqsillas partes & latera pullat,donec tandem collcdlisvinbus 



fotcs eius quafi clTtinga;, & cum impeiu in libcriorem acrem 



. pronimpcns in tcrtam vlcjuc profiliat. Et hoc cft fulmiiiis 



formalciuxia Pcripatcticos. Q^u°'"Ud>l™ Chyniicoruin fen- 



tentia (ic habct : Nubcs maxima.calidam complcxa exhalatio- 



nem , c mcdia aetis regionc in fuptcmam , vel cii;im in fph.r- 



ram ignis tapitur. Hicoritur confliftus. Nam primo nubcs 



incidunt in calotem , quo modo aqua frigida in fornaccm cf- 



funditur. Deindc calida exhal.rtn in nube iiickifa exitiiir. vc- 



iac indigrabunda quxrit ( vt in tctrarmotu vidcrc cft ) & ob 



calorcm fimilem acccdcre vcluti geflit , & ptoindc hinc illinc 



in nubc difcuttit, & tandem cojlciftis vitibus fotcs cius quafi 



effringit , &cumimpetu in tcrram vfque pto(ilit, fcmpcique 



duos habct comitcs.vidclicet tonitru fcii fragorem, & coruf- 



cationcm : intcrdum etiam Lipidcm fulminarem. Eduntur au- 



tcm diucifi (tinitus pro matcri.r quantitatc nubifquc difpo- 



(itionc : & tnnittu producitut antc cotufcationcm , ha:c ta- 



mtn prius vidctut , quam illud auditur: ouia fcilicct vifus eft 



cclciiot qiiam nuditus- Porto tonitrua maiora fiunt interdiu, 



fontra vcr<; no,.qc maiorcs corufcationes : quia de dic plurcs 



afcendunt lialitus, nubt^mquc rcddunt fpifliorcm,dc noiTte vc- 



*o matcria facilius incendi potcft proptcr aniipeiiflafin fti- 



Tom. n. 



Cap. IX. I 3 g 



gbris. Viftin^io fulminii e(i d\ip[^x. frimo (ulmcn e[i ni' 

 plex j rercbtans, difcuticns , vtens. Hiuc lupiter trifulcus ap- 

 pcUatur. Fulmen terebrans confbat cxhalaiionc fubiilioii, nu- 

 tiori,& pcnetrantiori. Difcuticus liabet fpiritum vchcmen- 

 tem ,coniunilum cum roaterii quodam itntorc & vifcofita- 

 tc : vnde & pcncttandodilfipat (iinul, & icfu lumpit. fuinun 

 vrcns cft , cuius fpititus cft magis fpifllis & torpidus , igneuj 

 taincn , ita vt rcs raiSas infiifcct , & quandoquc comburat. 

 VeiiiJ.e fulratn eft folarcvcl luiiarc.IIiud tit inicrdiu.hocno- 

 <ftu. De tulminis efteclii tcncantur hi aphorifmi. \ .V.jjecln ful- 

 minu fendent vel k fymfathia (^ antifathia,-Vil a fuitilitr.rej 

 ■vaforii acjpirituiim , -vel denique a -vertenofa h.ilitti! qii.i!i- 

 trite.i.t luiu magis funcfta.quam (i\ii\n.t.Fulmen'velfcin''i/, 

 vel difcutit,vel vritt-vclfimul difcutii <f vrit,-velfmul ■vrtt 

 Crfcindit. yFulmen vtfitirimiim feiit res alt^<:vi turrcs, ar- 

 botcs proccras ,montes ahiirimos : quia lcilicet prinia: ful- 

 minum origini funt viciniores. ^.Fulmenfsfe Udit interna, 

 falim extemn : quia fcilicct ("piiitus fuimiwaris pencirat po- 

 ros corporis extcrni , & ita dtbilitatus vltim.im fuain potcn- 

 tiam circa tcs internas cxfcrit. Ita ftilmen fapcnumcro ci- 

 haurit dolium vini vel altetius liquoris, vt nullum eius vcfti- 

 gium in dolio appatcat: cod^mque modo faipc liqiufjcit <>la'- 

 dium citra noxam vaglii;r , & aurum aiquc argcmum iila'(is 

 loculis : & lipc homincm interimit,nullo apparciue laifionis 

 indicin:fcetum dcnique in vtcro aiiquando lardit,illarsp. matic. 

 yFulmenfife Itafrangit doliiim vini, vt viuiim non eff.uat : 

 quia fciiicet (piritus fulminatis t3iiatu,qui eft in vino,circum- 

 circa obducit,& vehiti pelliculain gignit.qu.x vinum contirct. 

 6. Fulmen res venenatas friuat Vetieijo , non vcnenatoi irtficit. 

 Ita vinum intoxicat,quod potum vcl in tabicm ,'igit homincs, 

 vel prTltntiffmiam niortcm adfcri. j.Fulmenpercutitns dor- 

 mioitem, oculos eiits aferit, at vigilantis claudit. %.Tonitru efh 

 vox Dei mirabilti, quA defcribitur Pfal. ig. Et putatur tfle 

 tuba illa,qiix- fonabit in mapno illo & ccnfotio dic. $TonitrH 

 eft fortitndo fortii afud Hermetcm : de.qua prsclarifTiaius poS- 

 tarum ita ca;iit, 



At Pateromnifotens tonltru cUm flahHe ft'argit 



Dulce fer os, frofert mcnumentn feqtiacia rerutn. 



Hinc iffumnihiium , voeem rumpeme lehcuct. 



Jlrrij^it attentos , quas nondiim fojfidet, aures, 

 Quibus paucis lin is poftacomplciq-itur vciam vcrsrPby- 

 (icx claucm. Tonitru (iquid.-m cjilubct aquam & teuam il- 

 lam , quam fupra fccimus mcdicinx vnluerlalis ft.bicdum. 

 Omnisquidem aqua & omnis tcrra in fc h.bet igri..ulos il- 

 los,quos vcri philofophi qu.t;runt : fcd vnicum datui fubic- 

 ftum.in quo terra & aqua illa maxime cft impr.Tgnata. 

 .Xlthcris igniculo , qui cornu cofii habetur. 

 Comparaiionem tormcntorum nofttorum & fulminum 

 vidc infra/» Polemica mechanica, 



I X. Lapidn fulminaris meteorologia ccntinetttr his 

 regulu. 



I. Lafu fitlmir.aris conftat ex fuliginofa materia hiimortj 

 perfufafortiqite calore oftime comfacfa. Lapis iftc dicitut te* 

 lum iouisiteluiTi fulHiin!;um,& cuncus ("ulniinis : fitquc in nu- 

 bibiis c* matetia tcrtca & vifcosa, qu* a fole, ftcIKlquc aliis, 

 & propriocalorc cucfta.niagis magifquc calcfit.tum cx vche- 

 mcnti & varia agitationc , tum eiiJm cx vaiid.i avTiJ^ien-airfi 

 Itaenim lit , vt hali'us iftc vifcofior vi fiigoris taiftus con- 

 crefcat in lapillum,non fccus atqut guttx dc tciflo di cidentcs 

 repentino ftigoreconcrelcunt in ftirias & glacitm.Nid malis 

 diccre hunc lapidcm generari, quemadmodum lutum, cx quo 

 fiunt olla; ,induritut vi raiiiorum folatium. Scd pra;tcr hunc 

 lapidcm in nubibus ita gcncratiim, d.itur & alius , qucm aiunt 

 gcncrari cx .iqua fulminari in vifccribus f.nar. 1. Lafisful- 

 minarii in nnhibtis getiilUfVario' fufcifil figuras, fro diiierft- 

 tate nubis, iiitra quam recifitur Nain habci figuram pytami- 

 di.s,cuiui,tcflci£,oui,globuli,& rcruin fimilium. Aciimmaius 

 auttm vipluriiiium apparct, quia humidum admixtum (icco 

 cfFiigcte nitcns,ad infctiora tcndit,illfcqu.c icptimitur: fupe- 

 tiorc veri) partc (iccum conglobaiur, vtpotc dcnfius. 5. /.«/>(< 

 fulminaris innitbihM genitus modo frofundiUs , modc minus 

 prcfundi in tnrram ailigitur. Pliniiti iib.l.caf.^^. authoi cft, 

 hunc lapidciu nunquam artitls quinque pedibu.s in tciram dc- 

 fccndcrc. Alij cum vulgo ftatuunt , noucm vlnis dcfcendetc. 

 Suiit den'quc philofophi magis liic piofundi , qui cxiftimant 

 lapidcmfulminatcmdcfccndcre in ccntium vfqi icrri. 4.i'»- 

 pii fulminarii tantn efl denfltatii (y duritiei, vt non faciti eli- 

 quari aut moUiri fofi.Hoc fciliccr cft a vehcmcntiflima co- 

 (ftionc : vndc potiiis in cincres trdigiiur , quam vt mallco di- 

 duci pofIit& mo\\\:\. yLafii verifulminarii min eft efficacit. 

 Dico,Lapis vcrc fulminaris : quia muliiplcx hic cft frjus.qua 

 fit vt pro tchi fulminco ftatim obtrudatur, quod fccuii', mal- 

 Ici,cunci, vcl ttanguli formam liabct. Canto igitut cft opus, 

 vt vcti lapidcs fulminci difceinantur a falfis. Ita cnim innu- 

 mciis fuis faculiatibus hoc tcium fe libi icJdet cjuam coto- 

 mcndatiflimum, inpiimis in mcdicina. 



M Caf. X. 



I apiuis 

 fulniirarij 

 nietcoro- 

 logia! 



