1 40 Encyclopedi^ Lib. XIII. 



ytd Comeien cigo feitineni i. A/CKiuf.qui colorc clcftri, & 

 figuri difci.raros erines e marginc milir. i. n/^iT>;f, Joliiti 

 figura.in concauo fumidl lucis. ^.'AffvftKiuvf, argentco cn- 

 ne iti rcfulgens, inqu:t Pliriiuf,vt vix conuicri liccaclpccitt), 

 humana Dci cffigicm in (c odcndcns.qa.r vcrba proculciubio 

 adComcten.fiuc llcliam, qux Mai^orum ;id incunabula Chri- 

 fti dux fuit , tcfcrri dcbcnt. Hi vcio 4d PogoniArum rhfem 

 fpeftant i.S/ip;«J,brcui & in mucroncm !;ladij talliguuo cti- 

 nc.i.'Ai«<!»Ti.vj,iaculi modo vibratus. j.Kif.>:T<'«;,cornu (pccicm 

 habcns. ^.Atyi^hoi , iiaft.T cffigie. Caudatum auccm vulio a 

 Poeoniaipfo, iiuc baibato, non diftinguunt.folus cnimafi^c- 

 ftus ad folcm f.Kic ii.inc ditfcrentiam. Comctxrum niott^s po- 

 tcft cffe vctus,vcl apparcns. Apparcic cnim moueri comct.c 

 clemcntarcs & isnci poflant, licct rcucra non faciant,li cxiia- 

 latio vnaaliam accciidar. Vcros motus plctique ccimetaruni 

 duos habcnt : primum ab ortu in occifum , fccundiim primi 

 mobilis laptum : altcium pioprium, ab occafu in ortum , aut 

 aScptcntrionc in Aulhum.iut rctro, ab AuRro in Sepccntrio- 

 nem.Scd plurimi itcr intcndunt in Scptcntrioncm.Et plcrique 

 affciflant itcr pcr Bootcn &: Vrfam maiorcm. Magnimno co. 

 metarum, inprimis ccxlcnium , acccdit ad amplitudinem pla- 

 netarum. Hinc Comctam anni 1 577 Tycho bis fcre lun.i mi- 

 norcm,habui(riiquc in vcii diametto milliatia Gcrm 568 (h- 

 tuit. Nouilfimum autcm illumaniii 1618 Cyfatus 5 50 millia- 

 ribus Gcrmanicis per ambirum circumfciibit. qucm ptoindc 

 duobus vix mrnfibus quis citcumcuriiflet quotidiano dccem 

 milliarium Gcrm. itincrc. diamctro autcm cius milliariaGer. 

 175 donit.Re^iomontanus vcro diaractrum cometa: an.1475 

 ad 16 milliariaGerm.cxtendit. Longitiido cometA etiam clt in- 

 conftans &: inccrra.Tycho m cauda fui comcta: anno 1577 fcx 

 & nonaginta terr.x fcmidiametros ( quarum quajlibet 860 

 milliatia Germ. continct) Cyfatus in baiha annii«i8, cum 

 ptolixilTima fuit, 445, ideft,mil!iaria Gcrm. 581700 inucnit. 

 vndc fcptuagies totum tcrrarum otbcm circumlie^arc pcr cir- 

 cuium maximum potuit. D«r«m, feu itas comctatum.masjis 

 (plennis , eft duorum aut trium menfium. Aftta vcro nouitia 

 vitaliora funt. nam Caffiopajanum an. 1 571 folidum annum 

 & ttientem,alterum in peftore Cygni annos iam r6 edurauir, 

 appar^tque non valde fcftinaie ad interitum. 



L J B E 7^ .^r ARTVS. 

 De Ventis & Terrxmotu. 



VZnt»rum materia eft exhalatio ficca & cruda. Forma eft 

 motus tianfucrfalis pcr tritim. Efficiens jf^ro.xima eft gra- 

 uitas.qui venti in tertam defluunt.vt torrentcs & flumina pet 

 alueos. Cogita crgo flumen aliquod rapidum aut torrcntcm 

 in mare incurtcrc.aquas eius,canali pcr cas fadto, longc tcrc- 

 btantem,& vndam antc fe propulfantem : Sc venti per aetem 

 fluentis habebis imaginem. Nimirum halitus,feu fpiritusali- 

 qui in fublimi hxrcnt, qui in flatus defluunt. Caufa finalii cft 

 cuentilatio aciis, & vtilitas animantium. Coeli enim ac teita: 

 tcmpetics maximc tcgitur pcr ventos.Iidcm Occanum & to- 

 tum tcrrarum orbcm peruium faciunt:molas circumagunt: 

 aerem contra fitum & putrcdincm cicrccnt , & hinc caufas 

 motborum "difcutiunt : tefpirationcm animalium rcfrigcrant. 

 Denique aibotes & hcrb.-e vcntis asitatar patentioribus venis 

 & auidius tetti fuccum bibunt,fpatiofiufque adolcfcunt.rcw- 

 ttti eft procellofus ,vcl non proccllofus. Dc proccllofo vide 

 citca matcriam fulminis. Non pioccllofus vulgaiiterappella- 

 tut ventus , & ab Ariftotelc definitur cxhalationis ficca: copia 

 pcr tcttam currCs.Hic vcl anniucrfatius cft,vcl non ralis. An- 

 niuetfatius.a Grzcis Etefias diftus,flat flatis quibufdam & fo- 

 lennibus anni tempotibus. Suntautem Etcfix feptcntrionalcs 

 vel auftralct. Illi flarcoccipiunt poft folftitium a:ftiuum,circa 

 exottum canis : hi poft folftitium hicmalc.Vndc tabcllas ane- 

 mologicas Etefiarum conficcrc foUmus. Oriuntur Etcfix 

 aquilonarcs a liquationc niuium & glacici fub vltmio feptcn- 

 trionc.Vcntus non-anniHcrfarius cft cardinalis, vcl coUatera- 

 lis.Venti catdinalcs funt quatuor, a quatuor mundi cardinibus 

 ('vtroque fcil.polo,ortu,& occafu)flantcs.pritcr quos,alij col- 

 laterales intctjiciuntur. Et quidcm , quia infinira; linei a cir- 

 cumferentia horizontis , ad ccntrum,in qno nos fumus , ttahi 

 poffunt infiniti etiam venti mathcmaticc diucrfi , pcr alios & 

 alios fpirationisaies.fpirarcadnos valcnt.laddifciplinam ta- 

 men & diftindioncm in ccrtum numcrum redigi dcbuerunt. 

 Athenienfes olim intet vttumque cardinalem.vnicum latero- 

 ncm immiferunt ; vt facerent odo vniucrfim vcntos. Nume- 

 rus deindc ad duodecimum aut^us cft i quem recepit Arifto- 

 tcles,& paffim philofophi.Alij tamcn valdc concinnc fedecim 

 Aatuunt: ita vt inter quoflibet duos cardinalcs.ttes alij latera- 

 les intcrloccntut. qui numctus abundc fuflicit ad obfcruatio- 

 nes & vfus vcntotum in tcrta- Ncc tamen etiam fere minor 

 cflc potcft ; quia intcr duo$ cardinalcs manifcfti flat aliquis, 

 qui pari intctuallo ab vtioquc cft diflltus. Nautar veio, qno- 

 rum valde intcreft,quo pr.Tcisc flatu implcant vcla fua,in plu- 

 ra fcgmenta horizontcm dilTccant, & in pyxide fua duos Sc 

 ttiginta vcntos notant. Intct enim duos quofque caidinale«. 



fcptem collaterales interponunt. Nomina putantut i Carolo 

 M.inucnta,& Gcrmanica funt. vtuntuiquc cmncs pene Euto- 

 p.rnationcs , pix-rcr Icalos. Guil. Calonatcs 31 iftis ventis 

 nomma Latina fccit. Pono initium ■ventornm alij fumunt ab 

 hoiizontc naturali , ali) a vlfibili. VitruniHs lib.i. c.6. prioris 

 lcntcntia: cft author. vnde ,quiaofto tantum ventos Itatuit, 

 d-.u vnicuiquc in ciiculo hotiiontis ampliflimum fpatium,fcil. 

 ortauam cliculi tciicftris paittm , qua: fccundilm iplum & 

 Eiatcfthcncm <ft tcr millics millc & noningcntics trigefies 

 fcptics niillc , ii quingcnti paflus. Verum ncccflc non cft tot 

 milliaiia vni vtnto tiibucrc, pia:fcrtim cilm nunquam , puto, 

 cucniat,vt aliquis idcm ventus a linca horilonti', naturalis.id 

 eft,pcr totuni tcii.x quadrantem ad nos vcniat.Alij crgo rae- 

 lius.lincam vilibilis horizontis in tctrafumunt, & indelineas 

 Sc aics fpirationis ventorum,ad nos, i.e.adcenttuin horizon- 

 tis adducunt. Eft autem tota diametcr horizontis vifibilis 11 

 mili.Bclgicoruni.fiuc ;6 Italicoium. qua: longicudo triplicata 

 clficiet circitcr circumfcrentix ambitum 36 Bclgicarum lcu- 

 carum. In quo li 1 1 Aiiftotelis venti ordine difponantur,quif- 

 quc trcs fpatij Icucas ; fi fcdccim, duas & ampliiis ; fi triginta 

 duo,vnam,& quod abundat.obtincbit. Qua: tamcn non fic ac- 

 cipc,quafi omnis ventus a circumfcrcntia horizontis illius vi- 

 fibilis mccpctit flare,& vcrfus nos rccidere.MuIti enim c lon- 

 ginquioii vcniunt : alij etiam iuita nos orti funt , citra illum 

 terminum. omnium tamcn flatus in aliquam lincam & axcm 

 fpirationis, qui ab illa 3 6 leucarum circumfcrcntii ad nos rc- 

 £ii protcnditi'r,incidunt, & indidcm vcnire ccnfcntut. Idem 

 ctiam ventus dc vna linca in altcram rianfilire poteft. Sed i 

 quanto interuallo poteft ventus ad nos petuenirc ? Macrobius 

 putac eundcm ventum ab vno polo ad altcium , per i 80 gra' 

 dus pofTc tianfuolaie.Scd hic campus cft nimis magnus.Cum 

 cnim venti inftai fluminum & toticntium pei aerem fua gra- 

 uitate dclabmtur ; confcquens eft , vt non cx quantolibet in- 

 teiuallo in noj poflint rccidcie. Duplici autcm dc causa ficit 

 potcft.vt alius alio longius fcratur: vel quia grauitas exhala- 

 tionis minor eft,vel quia locus originis cft altior. Prima enim 

 caufa facitjVt linca fpirationis fit obliquior, & tardius tangac 

 terram. niaior autem gtauitas pcr lineam hicuiorem,& per- 

 pcndiculari viciniorcm, dctrahir halitum. Si ctiam cxhalatio 

 e loco emincntioridccidat,plus fpatij ('citciis paiibus) confi- 

 ccre dchct, antcquam pcitingat ad tetram. Ex vcraquc causS 

 venti Auftrales proliiius quam Borealcs fpirant.grauitas enim 

 corum minoi,quia calidiores & rariorcs funt : & quia exhala- 

 tio rarior altius fcandit , ideo excelfioii media: regionis parte 

 cadunt.Ex his patct.non polTe cetto dcfiniii diftantiam tetis. 

 e cuius vcrtice in ncs dccidit , aut quoufque prolapfa euolua- 

 tui exlialatio. Mcnfuia enim longitudinis axis pci qucin fpi- 

 rat,rcueia non potcft a aobis fciri.Quia tamen ^tax cineres, 

 1'linio tefte /»ii.i. f.ioj.ad 150 millia palTuum inde rccidunt : 

 ventus e fupiema mcdi.x icgionis paitc ( vbi .^tna veiticem 

 habet) tam ptocul ctiam icciderc potcft. vnde cum i joooo 

 pafluum colligant 50 leucas BeIgicas,patct,ventos fspius oii- 

 ri vltta horizontem noftium vifibilem, cuius femidiametrum 

 ante tantum fccimus 6 lcucarnm. Et hinc vcnti & nubcs vi- 

 dcntur nobis fupra horizontem afcendere ; cum tamcn neutti 

 rcuera fcandant ; fcd nubes citculaiitcr agantur , & vcnti po- 

 tius cadant. Inio oiigo & fons eorum longc vltta 50 leucas 

 abcflc potcft: quod hinc licet iftimate. Ad fluxum enim fa- 

 cilcm& fatis pionum fluuialis aqua:,fuflicit alucum intia roil- 

 le pafiiis vno paflii deucrgcre , & ad terra: centrum declinare. 

 Pone crgo fontem venti in fuptema patte media: regionis ae- 

 ris ,qua:quatuor circitcr mill. pafluum a tetta diftat. hinc fi 

 paii cum aqua illa fluuiali inclinatione in terram defluat , ne- 

 ceflario quatuot millia milliarium in aere conficiet antcquam 

 attingat tcrrr fuperficiem. fed tamcn vcntus fxpc raagis eft 

 prxceps. aildc vix vnquam tam altam efre ventoium otigi- 

 ncm : cijm fummas illas nubium pleiumque afpiciamus ttan- 

 quillas a vcncis ; vti & veiticcs illoium montium , qui attin- 

 guntcirciter medix regionis fincm. Itaquc e media ftationc 

 nubium, aut ctiam proiima, qux dlmidio rantiim milliari ab- 

 cfta terra ,vtplurimum vcnti decidunt. Si autcm a dimidio 

 roilliaii dcfluat,dcucrgcndo pcr fingula milliaria tantum vno 

 pafiii,poft decurfum ttanfuerfalcm \oo mill. in aerc, tandem 

 vcnict ad terrani : quia funt 500 pafliis in dimidio milliati.Er 

 his patet,nauim eodcm vcnto non poflc circumnauigare to- 

 tum oibcm. Votto 've>ittii frouincialis cft.qui prouinciara ali- 

 quam fpccialiter.non alias vicinas peiflat.Talis lapix fiue Aia- 

 bu'us in Apulia , Circius in Narbonenfi Gallia , Oiympias in 

 Euboca , Sciion Athcnis. Caufx iftoium vcntorum inprirais 

 funt montcs.qui a vicinis prouinciis aucrtunt Ritas.Venti afo- 

 g&i, quos Plinius Altanos , Apuleius Tcrrigenas vocat, func 

 venti c ccita piouincia nati , & in cam iccidcntes. Deniquc 

 aun funt mcllcs quidam & humcntcs vcntuli,d maii.iacubus, 

 autfluminibusvapoiati,& in vicinum icflucntcs. Prc/nV/^/^ 

 ■venlortim fupetfunt ,dc quibus in geneie funt hi aphorifmi. 

 I. Naturales qualitatcs omnium vcntoium , qua exhalatione 

 conftant , frigus & ficcitas ; qua vapore , frigus & humidiias 

 funt.». A tetta tamcn & aqua.aut aliis cotpotibus,vndc rcfol- 



UUQtUI, 



