142. Ency clopedi^ Lib. XIII 



Crando Ariftoteli eft pluuia conglaciata ; Sfnec.T , glaciei 

 furpcnfa. Mitciia ergo proxim.i tranfien^i.cll pluuia: forma, 

 tigor ille gl.icialis,qui difcrimiiiat a pluuia:finis,ri<;atio plan- 

 tatum , vbi fc tcfoluerit. ctfi non raro a Jiuina vinJiLla aflu- 

 maiu: ad lapidandas frugcs. 



LJBE'F^ sExrrs. 



De meteorii npparentihHs. 



MF.tcota apparcntia verc mcteota non funt:quia non func 

 corpoia.fcd acciJcntia tantum.Adduntur tamen legiti- 

 mis mctcoris.quia corum mote, in exhalationc aut vaporc in 

 fub'imi ortum liabcnt. Scientia corum iuciinda, led in difficili 

 & arJu' clt. prxcijjuas tamcn difticultatcs Iris ampleditur. 



Iris folari, i.\m icftaLbione rad;) intta piofunditaicm va- 



potis.quam rcflexiouc ad oculum^ff;jcr/)f»r. Nam tadius fo- 



latis primo in vaporc rorido,in quo foloapparct iris,ncccfla- 



tio vcrfus pcrpcndicularcm frangitur. Dcinde idem radius 



vapoiem iliaplus,in oculum vidcntis ccfleititur. Scdquidiqi- 



tur in Iride vidcmus : lumdnne folis incorporatum nubi.vt in 



autora & vcfpcrtinis ciepufculis vfu vcnit , an ipfum folem 



tanquam in fpeculo ? Atiltotclcs lioc affirmarc viJctur ,quia 



remper Jtj:7« mkx.^cf^iv ,fer reflexioncm , non Koja diuy.xxaii, 



per refratilonem, cxphcat IriJis j;ciicrationcm. ScJ piopc aut 



plaue vetum eft.Sc lumcn uubi incorporatum,& vna (olem m 



Iride ccroi, Fignra. Iridii cll circulatis ; cuiulmoJi ctiam cft 



Iris artificialis, nata afpcrfione aqu.r in raJios folis. illa cnim 



fcmper in circulum fc ijvrat , cuiulcuiiquc fchcitians fit hu- 



mor , quem ore cxfpcrgimus. Mcmincris liic dupliccm clici 



diftindioncm Iriduin ex duplici gencre Iridum artificialium. 



Piima; oriuntur pcr rcflcxioncm , pr.rcunte tamcn aliqua rc- 



fraifHone,qua tadius iiitia humorem cumuletur &. dcnfiils in- 



culcctUr.Talcs apparcnt,inquit Ariftoteles , in aqua remis in 



guttas difpctsa. it.m fi quis occipitc obucrfo foli aquam in 



ladiosantc fc cxpuat. Alterum Itidis artificialis genus fit pcr 



refia;lionem.Ptifmata,5: vitra ttiangularia huiufmodi Iridcm 



efficiunt. item vrlnale, aut vitrum ctiam vulgatc vinatium, (i- 



milcm in fubicc^o pauimeiuo affabre fuis colotibus defornia- 



bunt, \\ obfcurato nonnihil cubiculo , radium folis pet fora- 



inen , aut fub apertam fcneftra: rimam admiflum , vitreo hu- 



more ita excipias , vt non pcr totam eius ptofunditatcm , fcd 



tcnuem & fummam tius paitem fc ttajiciat. Ita enim radius 



nimia opacitate hunioris viftus non obtcncbrcfcet.fcd auteo, 



viridi,purpurco colote hilarcfccr. Sunt itaquc dupliccs Iridcs, 



rcflexs & rcftadx. In iridc rcflcxa, qualcs folennes illa: ple- 



rxque nubigeni funr, centra folis ,vifus, & arcus, in eandem 



ferc femper omnino.aut pcne lineam reftam cadunt : qui Iii- 



<iis axis appellatur. In Iridc rcfrai.^a nulla omnino ncccflitas 



ftacucndi centrum folis, oculi , Iiidis in codem axe , fcu lioca 



lefta. Id veriratis in Iiidibus tcfraftis artificialibus compct- 



tiffimum cft.cx omni cnim fitu, fupero,infero,oppofito,tranf- 



uerfali, & ab oculo cxtia vtrumque cornu conftituto ccrnun- 



tur. Porro his reflexa Sc vulgaris,qui pcr antonomafiam Itis, 



plerumque Tidetur femiciiculatis : raro pcne ciiculaiis. Id 



cnim afficmant Aucrroes & Cardanus : Iridem, inquani , pcne 



circulatem aliquando vifam eflc : nifi tamen tefiaLla illa, non 



vulgaris & rcflcxa fuit. Summa Iridit altitudo non airatgit vl- 



tia ptoximas & imbtium fcecundas nubcs. Itaque maxim:e 



Itidis, qualcs ortiuo aut occiduo folis radio dcforraantut , fe- 



n»idiametcr,veteii Opticorum fcntentia, eft 41 graduum, i.e. 



totidem coeli <;radibus videtut fubtendi. Kcpletus tamcn & 



Maurolycus ad 45 paulo minus cxtcndunt. vt fcil. rcflcxio fit 



anguli femircifti , & ex medio intcr horizontem & metidia- 



num intcruallo. quarta cnim pats coeli, qux 3 culmine ad ho- 



rizontem decutiit , arapleditur 90 giadus. igitut oftaua,qua; 



eft altitudo femidiametti Itidis.capict 4 <, gradus, aut aliquan- 



to minus,vt inftrumentis repcrtum cft. Igitur Iridis araplifli- 



mi & femicircularis fcmidiameter in nubes furrcv.^a , qua- 



drantcm milliaris.i.e.Tjo pafli!5,imi'Icbit. Proindc diamercr, 



feu fpatiuminter cmra,cft dimidij milliavis Belgici.Par cnim 



circiter plcrumquc , aut paulo maioi cft, qu.im oculi & Iridis 



interuallum ; hoc autem, plutimum , non longe excutrit vltta 



dimidium milliare Belgicum. Tres , aut fummilm quatuor, 



princepales colores videti folcnnc eft in Iride.Piimus in fuprc- 



ma abfidc atcus c{{. JmmKxQ^ ,punicetu : fccundus in media, 



Kfiiriv^ ^porraceui fcuviridis : tertius iXcvfyiis ,purfHret{t : 



quartusjinter puniccum & viridem ,quafi vtriufque commif- 



fura.intctcurrcns, ^itnftSjJlaiitii. Maurolycus quatuor princi- 



palcs ita cnumcrat : croccum fiuc puDiceum , viridem , cceru- 



Ieum,& purputcum. tres dcinde alios fccundarios, qui limbo 



quodam magis florido , faltcm ab oculatiflimis cernuntut. 



Poiro Iris efl prlmaria^^vel fecundaria i & harc teflexione pri- 



mari^ conformatur. Nunquam cnim Itis fccundaria, qu« in- 



uetfos colorcs, & puniceum in imo, purpurcum in fummo ar- 



cu habct,fine primaria vifa fuit:igitur ab c.i dcpendct.Poflunt 



autem Cmul dui,tr(^fue,aut plures primaii.-»: Irides concentri- 



ca:,cx diuersa ladiornm reflexioneimmediate, & cadem co- 



iorum frrie , appatcte ; etiamfi taccntet itl contingat. Potcft 



& alteta fecundatia Itis.eodem colorum,qao ptimatia.otdlncj 

 infia eam & ab ipsa defotmati. Poflunt ctiam abfolute qua. 

 tuor, quinque , & plutes Irides apparerc , qua: pcrpetua fcrie 

 colorcs inucrtant. At fccundaria Iris , qua: puniccum in imS 

 abfidc habet , vix vnquam tettiam , qua; fuperioccm limbum 

 punicantem oftendat,generare valet. Moius Iridis funt multi, 

 fed foliim appatcntcs. Piimu.s, quo Itis occidentaIis,folc ma- 

 ne afcendente , perpetuo videtur deprimi. Secundus , quo Iiis 

 orienralis magis maglfque aflurgit,fole delabentc in occafum. 

 Tcttius eft cifca horizontem.vt v.g.in Zonis ftigidis , fole 14 

 horarum horilontcm circulantc, Iiis ex aduetfo, pati feieal- 

 titudine apparcie potcft citcuiie : nobis etiam fcime femi- 

 citculum hoiizontis exambire. Q_uattus,acccfllas aut reccflus, 

 per condcnfationcm aut latefaLtioncm vapoiis. Rarcfcentc 

 cnim vapoic btachi) diducit , fitquc fegmentum ciiculi maio- 

 ioiis. Quintus eft fuga vcl fequela , pei oculi piopinquatio- 

 ncm.aut rcccflum. eodem enim fermc modo,quo ncbula.antc 

 fcquentcm fugcre, & fequi fugientcm videtur. Sextus motus 

 eft iterum circa horizontcm, fi ab vno brachio inccdas vcrfus 

 altcrum. (ic cnim arcum circumfercs, dum vnum brachium tc 

 fugiat,alio a tcrgo fcqucnte. Vnde , fi quis altcti tu.T Iridis 

 hrachio propior cft , aliam vidct , tuam intcrfccantem. Iridis 

 vulgaris fiuc reflcxi loctts in nube contra folcm eft. Et hinc 

 eft,vt null.T nobis ad Auftium pingantui Iiides. Tempus,(^woA 

 maximcftequentat rcflexam Iiidcm , autumnus eft aut ver. 

 Vcrc tamen pr.^cipue, & Apiili ac Majo pia:fcrtim , ccrnitur. 

 Potcft autcm vbique in toto oibe , mane & vefperi , apparcte 

 Iris. Mane,ctim fol nondum 41 aut45 gradum elcuationis 

 attigit : vofpcri.ciiin ad illum ctiam altitudinis limitem a cul- 

 minc cocli dcfluxit. Itaquc fub polis ,omni hota longsillius 

 mcdij anni diei, cerni aliquod Itidis fegmentum poteft. Sub 

 ./Equatorc dcgentibus,tiibus abottu folis,& totidemanteoe- 

 cafum horisjCcini Iris valct. Nobis deniquc, qui in zona tem- 

 perata habitamuj , omnibus dici hybcinx horis vidcri potcft, 

 iftiua: non poteft. Irt ejfeHibus Iridis, prxrer procrcationem 

 fui fimilis, id eft , figurationem fecundi arcus , philofophi & 

 agricola: hinc przcipue mcmorant.quod fylua:,arborcs,fruti- 

 ces,planta: odoratiorcs ieddantuf,quibus atcus incubuerit.Ni- 

 mitum nubes rorans , in qu.i fulgct Itis,deciduis guttis , ficci- 

 tatem ad fiagtantiam iuuat & excitat. Itaque Iris non adfper- 

 git plantis ojorem fuapte vi. Signipcatus Iridis alij natnralcs 

 funt,alij ex Dei inftituto. Ibi eft fignificatio pluuia: , aut deci- 

 dua:,aut cafura: breui ( nam fequi , aut anteire imbrem folct) 

 hic eft fignificatio focdetis, non fututura ampliiis gcneiale to- 

 cius orbis diluuium. 



Iris liinaris pleraque cura folari habct communia. Figata- 

 tut cnim a radio luna: aduerfam nubem incidente , fiuntque 

 citeia fimillimis de caufis. Altitudo quoque femidianietri pat 

 eftfolari. In duobus tamen maxime hic atcus ab altero dif- 

 cedit. Primum, quia rarioc : deinde,fcre vnicolor. Eft itaque 

 Iris lunaris.arcus plcrumque vnicoIor,ortus in rofcido vapote 

 luna; oppofito , cx refraiftionc tadioium,& dcinde leflexionc 

 ad intermedium fpeftatotis oculum. Qijx omnia in folaicrri 

 cadcnt,fi pro vnicolote, tiicoloiem tepones. 



Halo (qui etiam dicitui Halyfis, catena, corona, armHla, (^ 

 «rMJfit pet rcfraflionem fimul & tcflcxioncm.ficut Iiis.Ma- 

 tetia in qua eft nubes rorulenta,vt in Iiide : ex qua,lumen aftti 

 vapotiincuIcatuminifi,vt in fpcculo ccrni afttummauis : effi- 

 ciens , luminare altetuttum , aut quandoque aftrum aliud c 

 grandiufculis.Itaque eft halo folatis.lunaris.vcl fideteus. Co- 

 lonalunaris, Iris folaris frequentior. Coronx pioprietates 

 funt,figuracircularis,candor, & vnitas coloris, quod aliquan- 

 do geminat,denique motus apparens, quo ptimiim, ab ortu ad 

 occafum inccdere videtur, in comitatu ipfius aftriimotu dcin- 

 de oculi,in ortum,aufttum, & feptcntrionem transfettur ; de- 

 nique aufugit furfum,fi attollat fc oculus j fequicutque dcor» 

 fum.fi defccndat ad humiliota. Imbrcm, aut humorcm prae- 

 fagit, infida tamen magis, quara Iridum fide. Tenue harum 

 fideralium coronarum, vt & Itidum , rudimentum funt lucer- 

 naram corons.. Sicut enip» illx in nube, fic hz in aere circa lu- 

 cernas vapido adhxcent. 



Parditt^, liue, vt mauult Scneca,parelium, eft imago folis, 

 iuxta cum in nube vifa. Itaque vaf» S^m, iuxta ftlem,zppi- 

 ret. Ridicula etgo etymologia.quod fit pat foli Eft autcm pa- 

 tclius.vtltis, teflexus vel iefcai.4us. Genctatut fcte vt imagi- 

 nes , qux in vittis conuexis Belgicaiura dioptiatum non tan- 

 tum colotem , fcd ctiara figucas tctum oftendunt. Itaque ve- 

 luti , qux fpeciem fui pec vitium illud fcu lentem conucxani, 

 fotaminiobfcutati conclauis infcrtam,in oppofita papyco aut 

 candido paricte imaginem fuam coloribus vniueifis &figuia 

 cxpteflam dcpingit : ita fol,pci conuexam fatis raagnr ciitua- 

 turx nubem , rajiura in fundum tcnebricofi vaporis dcjicit, 

 ibfque ob leftaftionem ad perpendicularcm,quam & dcnfitas 

 continui humoiis , & figur^ illa conuexitas cfficit , idolurn 

 quoddam orbiculare fideris appingitur. Tetnpus , quo magis 

 frequentantur parelij ,nubilo grauidum eft, valido tamen flc 

 peifringenre folc. vnde ver & autumnus magis idonei. Sole 

 ctiam ottiuo,aut occiduo plutct.mctidiano latiflimi. In omni 



climatc 



