Phyfica; Pars i V. Cap.III.&lV. 145 



fiuunt ex terra, caf. ;. Exlialationes pcrfcajin forfnam noii 

 Jiabent.fed flu.^uant , adhuc inccua: & mcdix funt intcr clc- 

 mcnta ; halitus quideni . qu: calidus clt & h umidus , intcr a- 

 quam&aerem;vaporautcin,qui calidus & ficcus , intcr aecem 

 &iCTnein. Etcnim Iiaiitus humidus quidem eft ,quod aqua; 

 cum aeie commune eft : fcdquo calidior fuent,eo propius ad 

 naturam acrls accedii;qu6 magis ccepcric refiigerari,ad natu- 

 lam aqu.r:minimoquc momento vcl c6 venit , quo ire infti- 

 tuit,id elt.tit aci:vcl rcccdit eo vnde vciiit , id cll rurfus fit a- 

 qua.Pari modo vapor calidus cft,quod aeri cum igne cft com- 

 mune : fed quo ficcior fucrit, eo propiiis ad nacuram ignis ac- 

 I ceditiquo mairis coepcrit humcCtari , ad aciis naturam , atque 

 ftmilitcr ac haiitus leui momcnto huc illuc inclinans vcl in 

 ; jwnem mutatur, vcl recr6 lapfiis fit aer. Qjroniam vcio hali- 

 i tus.vt lam dixi.eftcalidus &humidus,vap_or autem calidus & 

 I ficcus.ex folo halitu , fi vertitur aquam , fic aqua fimplcx ; fin 

 1 io aercm.aer fimplex. At ex ipfo cum vaporc pcrmifto.li mu- 

 tatur in aquam.fit aqua mifta:fin in acrem.aermiftus : id quod 

 fatis indicat diuerfum opificium dccoquendi. Cum enim in 

 vas infundituraqua fimplex, eaque fubjedtoigne cofta tcfol- 

 ii.rur inhalitus, fi id opetculo clauditut,halitus calore in ipfum 

 fuMatia frigoreconuertunturin aquam fimplicera ,.qua n.iris 

 ItiHat : fin patet.foras euolant,& ex ea fit aer iimplex. Vt e- . 

 iiim aquam inde fieti fimpiicem icnfibus , ita aercin fierifim- 

 pliccm animo pcrcipimus. Contra fi muria infunditut in vas , 

 CT ea.quia fimplexaquanon eft, fcd cum re terrcna pcrmifta, 

 halitus oriuncur mifti , qui fi abeunt in aquam , aqua indc fit 

 mifta.nempe falfa : fin in rcrem,aer miftus. Ex haiitibus au. 

 tcm intra terram refcigeratis oiiuntut aqu.-E. Et ita quidcm 

 Agricola accipit h.-ec vocabula. Vulgo tamen, vt in mctcoro- 

 loL^icis diximus,halituseftnomengcnetis scuius fpecies funt 

 fumus & vapor. Scd Fromondus cum Agricol.i loquitur, 

 quando vaporem & exhalationem conftituit ptincipia mctco- 

 rorum. 



n I- Qnalii efi exhalatio/Itkenanea , tales/Im res 

 c inde f.iint. 



\jmirum exhalatijones funt falutares , vel noxi.r : purr.vel 

 . ,;'ui,r ; fubtiles.vcl crafixj&c.Hinc itaque ncriera, fcu cor- 

 [ oii fubtcrranca, funt coloris , odoris,faporis , &c. boni vcl 



li. Silutares exhalationes emittunt id gcnus loci fudacio- 



!is excauati , quos nonnuHi a.U\cMi(},o frsHotits appcllant. 



;u expirationesillxcient fudores copiofos pcrinde ac cal- 

 .-1 um.inquo folcmus dcfticari. At cxpiration«s noxi^ cor- 

 f ;s&anlinum i.Tdunt. Porvo exhalationes pur.T & lubtiles 

 gii;nunt mineialia pura,fiincidant in loca puia : impurx & 

 cr.ifli, contra. 



Cap. II. De nquis minerAlihns» 



P R i£ c E P T A. 



N 



Erterologia fpecialis explicac fpecies nertero- 



rum. 



Ncrterum itaqnecftfpirabilejvclfoflile. 



Nercerum fpirabile ert,quud (ua vi erumpere po- 

 tcft ex terra. 



Eftqueaqua , al-r , vel ignis mineralis fcu fubter- 

 raneus. 



Aqua mineralis , fiue fubcerranea.aut femper in 

 tcmcauernis latet, aut eftluit : vtieft imprimis aqua 

 calida &: acitJa. vnde thermx & aciduLxpra^cipuam 

 laudem obtinent. 



R E 



G V L iC. 



Qu£diirn fnhterranea fna vi externa ernmpitnt , <^u£- 

 dayn effodiuntnr. 



Qu.-E in tcrra: canalibus, atquc adeo in quocunque ejus fiiui 

 intcriore gtemioquc continciuur.partim fua vi cx tcrra ctum- 

 puntin acccm,vt aqua.aet , & ignis fubtcrranei : partim cffo- 

 diuntur,vt terra,fuccus concietus , lapis, mctallum, &c. Qu.i: 

 func in priori clalfc , ad naturam clcmcntorum pioxinnus 

 acccdunt,&ex ipfis aut ab ipfis fotmantui res,fub altero gcnc- 

 tc fubic>.^.T.Namcx aqua minerali,& ab ignc fubtcrr.ineogi- 

 gnuntur reliqua mineralia,qii.v dicuntur folTilia. Si malis, dic 

 corpora fubtcrrancacfic ignc3,a(:rca,aquca,vel terrca. 



//. In ai^uis rnineralibnf oportet JpeHare rniflnram, 

 colorem,fipore>n,odore7/t,calorernfrigtii,Jpi/Jitiidinem,c^ 

 pondui. 



Mifiura aquarum mineralium coDtingit ofto mo s. Infi- 

 Tem. 11. 4i 



ciuncur er.im \\x .iqu.T /cl exh.ilationc , vel ianium qualicste, 

 vel UiccoIiquidi',veI cerra.vei lucco coiicrcto, vci lapidc, vcl 

 mecallo, vel niifto detiique. Cclores lunt varij. Djncur cnim 

 aqu.T lubtcrianca: albar,flauarj fului, crucntx-, tubrx-, ^itldcs, 

 nigi.r, cfrruici, &c. Hi verocolorcs mutaniur ,fi aqui lon- 

 giiis proccdant, cilefianc , mifccantur. AAfifof-em quod acci- 

 ncc , aqux mincrales funt dulccs, vinofi, olcoLi; (eii pingues, 

 falfr,amara;,acid.T,adftriiigcntcs,acrcs, vel dcniquemultaiuin 

 rcrum.quas lambunt, fingularem habent faporem , vt (ulpliu- 

 ris,.Trij,fcrri: vr.dc funt aqui vitriolata;, aluminofa; , lulplui- 

 tcT,&c..Mutacut autcm ipfatum (apor,a;quc accolor. Ec^nirfi 

 duic:es,vertuntur in falfas vcl anlaras: & (all.T dulcibus jun,3a: 

 cmanaiit. Odor aquarum noftmrum laiobonus tft,plcrumque 

 ni.ilus. Calor ^ frigus ipf.\ium non vno niodo fc habec.QuiC- 

 dsm c6 tcruenc , vc animantcs , fi qux imnicrgahtur , glabras 

 n.ddant,& oua percoquant : qu.Tdaiii li.nt frigididima; : qu.r. 

 dam tcpidx.Aiiqux cciam cx calidis fiigitl.T fiunci& coiitta cx 

 ftigidis qu.Tdani calidc. Quin calidc ftigidis jnnifle tffiiiuut. 

 Dsni<\\xe jpiffitttdo & foniiiis harum aquatumvariat.ptouc ma- 

 gis vel minus ili:E funt mixta:. 



lU.Horno '^Hatuor fenfibta^Ai^uarnmfnhterranearurn. ^^^^.^ 

 tcrnpcratiir.i! accipere,degj iis iitdicarepotefl:i/idgndifci- gnoiccnJi 

 lrcct,<7u(l(indi,<jlfliciendi,tanaendi. icmpci.-.- 



'> -^ J o llll.l53,jU3- 



ttiTn ii.iiicw 

 Sed oculus plunmas petcipit : multas lingua natibus contia laiiu.i-. 

 paucr.scaftufcie nonnifi tcpotis appulfu irfigncs. Itaquc vir 

 diIigens('inquitv^^.-/(ro/ii lil). i.dc n»turA eonim t^iis. efjlunnt ex 

 terra,cap. lo. ) primo liimma terr? , qu<; pio.\iuic fontcm cft , 

 ';utc,fi opus fucrit,rcfcifta ,contcmpUtur fa.xa , per quj vai;a- 

 tur venafundcns aquas, & vcnani ipfjni , atque ctiam caqui; 

 fuhfederint vcl in lacuna fontis.vel in tiuulouide ductoivclia 

 c.inalibus,fi(fulis,tubis, pci quos a'que e fonte dc fluiifit in la- 

 bra caftc-Uaucivcl dcniquc in ipfis labris ai:t caftellis. Dcinde 

 guftat non modo .iquam, fcd ciiam ca quij rcfcderunr. Tu.ti 

 aquam calcfacit : quaniquani odor qui afrlacur ex aquis , ple- 

 ruinque fponce fc nobis offcit.Quod fi nihil iubfcdcrit, Sqiias 

 dccoquit : qiiibus conlumtis id quod rcfcdcrit in fundo vads 

 conteniplatur,guftat,vrir,odoratuv, acutiffimequc omnia inda- 

 gare folet.Nam omnin6 mifturatum alis pluiibus percipiun- 

 tui knfibus ; alix vno tantiim. 



/ F. Fires a^uarum mineraiium pendent a variet.ne 



rnifiurx. . 



Mamquqduabus , tribus , plutibufue tcbus permiftij funt , 

 .niultas & varias habent vires:atque omnirio tarum lerum ,ej£ 

 quibus funt compofii.T.v,g. cft in aqua naiftura falis & alumi- 

 nis;ca pota cxcalcfacit& cxficcat.id enim viiisquc coniniune 

 crt. Quod a plus faiis in ea ineftquam aluminis, aluum qui- 

 dem turbatifcd ncc eam, ncc inteftina multum iedit , quod a- 

 lumcn ejus vini icpnmat. Sinplus alununis , adftringit& al- 

 vum fiftit.Atque ita de reliquis )udicandum cft. Omnino cninl 

 aliquam lei admilKT viin obtinent. Nam aqu? cxhalaiiombus 

 pcftifccis infcae vi fua animantes njcant. Qucj vcio aquij 

 vim ignium taiitummod6 acccpciunt , calcfaciunt. Acidu:^ 

 quoquc , quq cti.un ipfx igncm fcniciunt , yiinam pote mo- 

 ucnt,& calculofis medcntur,& ebiieiatcm difcutiunt. ScJ qux 

 n:ultum fuccum lapidefccntem combiberunt , potT nioitem 

 adfciunt. At tcrris infc^^tar , fi carum miftuia fucrit multa , o- 

 nibus qui bibunt eas , nocent. obltiuunt enim vilccra,& ob- 

 turant,acin rcnibus calculos gignunt. Sin pauca ,non ita funt 

 noxi.T Ccriecum tcnis confuia- adftringcntibus , habcnt viin 

 adfttingciidi.cum conglutinantibus permiftx , conglutinandi. 

 Succiautcm concrcti infigiics vircs aquis darc lolcnt. Onines 

 auteni calcfaciunt& cxficcant : &qu6magis cum fuccis fue- 

 tint niiftx.idco magis id faciunt. Atquc iccirco piofunt intcm- 

 pcrici frigidx & humidx,& moibis cx pituita obortis. Contra 

 oblunt inttmpciici calidxac ficc.T,& moibiscftbile natis,3tqi 

 omnino cx calidis humoiibus. Aquxmultiim falfx , pot.T al- 

 vum luilant.iituitam tiahunt, cotpus minuunt. Ba'nc.T lalfx 

 malum hibiium.quicft expituita. cnicndant , piolunt ncruo- 

 rum vitiis.fcdbitm fanant.Aqu.T nitrolx aluum tuibant , &' pi- 

 tuiram tiahunt ; aluininofx& attramcntofv adftiingunt : ful- 

 rhutofxncnios moliiunt & calcfaciuntibitunnnolx intciioii- 

 bus corporuin viriis mcdcntur.Aqiix calidx pUls dc lapidibus, 

 pcrquos fluunr,abiadunt , quam frigidx , caqucde cauia im- 

 joribus viribus pt.Tditx funt. Sic inftclx cixciJicc , xrogine, 

 chiyfocolla.vomitioncs moucnt. Sed qux funt infciftx vcnis 

 .iuii,argcnti.plumbi,ftiHi , nctuos duios cfficcrc , contiahcrc, 

 tcndcrc.fimilitcr artns pituita rcplcrc & inflarc foIent.Ex ipfis 

 vcro aliqux gutturofos fcu ftrumofos cificiunc. Quxdam a- 

 qux tcmulcntos c(Ticiunr,qu.Tdam abftcmios. Sunt ctiam qu.T 

 obliuioncni inducant,aut fcnfus hcbctcs faciant.Dcniquc aqui; 

 nonnulli tingunt partcs animalium,& mctallis colorcm dant: 

 de quibus vidcapud .<4jr;«//iw W. !.</»»'«.<•«>•«;« 2«^ «•///«««' 



tx terrM,cap.i i.i j. 



N >'• ^l"* 



Vires 



atjuarum 



nuncTaliu. 



