146 Encyclop^diss Lib. X 1 1 L 



Aqu xn\\- 

 ncralcs aut 

 fluuQt, aut 

 funt con- 

 clulx. 



f. (iy4i^U£ miiierales alu flnufit (jr moueninr , alia 

 Jiint concUifs, (y- fion mouentitr. 



Qjiifluunt , liafecnt alucos & canales : qua:conclufx ma- 

 ncntiliabcni fuaicccptacula.Intcr casquxfluunt .meiiiopii- 

 nias tcncnt tlicrm.x& aciduia'. de tiuibus vidc fupra cap. dc 

 clcmento ac)u:E. 



OrtHsaeris 

 ruuieii.i- 

 r.£!, ciusq', 

 »atara. 



Aitis fub- 



tciTaaci 



qualltates. 



Pome» 

 igniBm 

 lubtcrra- 



Ignei fub- 

 terianei c- 

 niicantcs. 



Cap. III- De Aere fnbtcrranco, 



V KJE CEVT A. 



AEr mineralis , lcu fiibteiraneus , conlideiatur 

 quantum ad naturam & qualitatcs fuas. 

 Nacura ipflus efl:, cxpirationibus iiilici. 

 Qualicas cft,admittcre variccatemcaloris iJc fri- 

 goris , humoris & ficcitacis. 



R E G V L i€. 



/. Aer fnbterrmcpis ,fiue intra terrajn fnerit , fiitc de 

 extcriori m.tnarit,adeb cxpirationibHS i^ificitHr^ vt abfpic 

 illis nwiqHam fit libcr. 



Admittit tamcn tres gradus. Et primo quidcm eft aer pu- 

 nor,qui rccipit auram. Dcindc cft aifr grauis , qui non rccipit 

 aurum : vt cft in cunicuiisiongiiisin nionics aftis, vcl in pu- 

 tcis altilTimis. Is non alitcr , ac in domibus quibufdam inclu- 

 fus,ob ptrflaius defcftum, grauis faftus potcft fuflicarc foffo- 

 rcs^aliofqucdiuiiiis cum inlpitantes.Dcniquc cft acr.qui lon- 

 go tcmpore in putcis tccftis , aut in aliqua alia tetra; cauitate 

 ftetit conclufiis.is putrcfcit,&fit peftilcns. Similitcr aer hali- 

 tibus lctliifcris infcftus. 



/ /. JnaerefHbte-nraneoexifiitvarietascaloris frigo- 

 ris,hmnorts ,ficcitatis, 



Cum enim plerifque :n locis , propter frigus tem , fit fri- 

 gidus , tamcn in ardcntibus eft calidus A (iccus : in canalibus, 

 pcr quos exfpitat, calidus & liumidus- 



Cap. JV' De ignefuhterraneo. 



PR^CEPtA. 



IGnis fubtcrraneus vel emicat , vel occultus later. 

 Emicans vel ex profundo terrs exit,vclin cute 

 & fuperhcie terrx harret. 



Occultiis ignis eft,ex quo aqux calidae.vel tepidae, 

 vcl acecoiaE cffluunt , aut exhalationes ialutares vcl 

 noxiae expitant 



R E G V L it. 



/. Fornes ignium fttbttrraneormn efi bitumen i^ful- 

 phur. 



Etenimloci & bituminofi & fulphurcfi accenfi ranx vtun- 

 tur.-ficut in Campania , fi candenscarbo deciderit in fubjcfta 

 Aticia; arva,ardet terra. Sunt autcmifta loca fulphurofa. Sed 

 Lycia: montes funt bituminofi , qui tarda flammante tadi fla- 

 grant. 



/ /. Ignes fubterranei ernicantes,alij exprofando tcrra 

 extmt : alij in cute Q^futierficieterrs. haicnt. 



Scriptores vtrosque appellant ciminos ardcnte» : fupetio- 

 res tantum craterci. Scd ignis vena^ confumcns , caminos in 

 varias figuras format, & iutcrdum intetiori parteeflicit latio- 

 res,cum cratetes plerumquc (int rotundi,& lupcrnclati,infer- 

 nc ftridli;vnde nomen ipiis.Id vero accidit,qu6d cinercs, ciim 

 ignis deficrit fiuirc,rurfus paulatimin fpchincamdelabuntur. 

 CHianquam auteni loci , in quibus cx profundo tctr.i; igncs 

 cJteunt , plerique perpctuo flagrant : taiTicn,cum terra: motus 

 Tcl nouos cratercs aperit,vcl vctcrcs claufos rcferat,furerc in- 

 cipiunt, atque ignium riuulos efFundunr:eorumdem euoniunt 

 globos:ambufta faxa etii;Sant : maflas fcrti fimilcs ptojiciunt 

 foras:cincrcs longe latdque fpargunt : tencbrasofFundunt , & 

 lucem eripiunt , quod fit inordinati» tcmporibus , & intcrdum 

 poft longam annorum feiiem:ficu[ cx JEma., Vcfuuio , .^na- 

 ria inful3,aliifquc locis ardcntibus, qui (ipc inccndia renoua- 

 rnnt , intelligi potcft. Non minus veroin multis locisar- 

 dentes Taporcs noAu emittuntur. Aqu« infuper flaramis 

 fcatent. 



Ill.Occulti ignes in omnibnshis locis latent , ex ^uibtu 

 aquA calidtt vel tepidit effuitnt ; at^ue etiam acetofvam 

 ex cjtttbiti calidx e.xhalatwnes e.vliirant ,fi!tefalutares, 

 fiite no.viie fitcrtnt.aut vbi loci adiiHt videntur.. 



Calid.r & tcpidx aquxin orbe terrarummultae funt. Simi- 

 litcr aci toi.r.Vbi autcm loca vidcntur adufta, ignes quondam 

 aifcrunt,'& cjusfomitcm plerumqueiu vifceribus adiiuc con- 

 tincnt. 



Cap. V. De lapidibtn. 



Pr iECEPTA. 



SEquuntnt mineralia foflilia , qu£C ex terra cfFo- 

 diuntur.Ipforu Phyfiologia dicicur Ory(5tologia. 



Oryiflologia eft generalis,vel fpecialis. 



Orydologia generalis explicat principia hypo- 

 ftatica fofliiium, vt finn fulphur & Mercurius;& ge- 

 nerales diftercntias , quae fumuntur a qualicacibus, 

 efrcitibus,i$<: quantitacc. 



Orydologia ipecialis eftprima vel orta:&: illaeft 

 Lithologia,Mccaiiographia,<Si Mefologia.quia foffi- 

 le elt lapis,metallum,velmedii nacura:. 



Lichologia explicac naturam lapidis. 



L.ipisell minerale generatum ex maria tcrteftri 

 glucinosa , & leui humido. 



Eftque preciofus,vel vulgaris- 



Lapis preciofus efl nobilior,vel ignobilio.r. 



Nobilior leu rarus dicicur gemma, qux generatur 

 ex terr.i vifcosa valde fubcili,cenui, & (ixa , peculiari 

 coeli influxu : Scdtcipotesi lapts pretiofu primi ordinis. 



Species gemroarum infignioiesfunc x v i i i.fiiie 

 nouem paria-.videlicct Adamas & Smaragdus , Sap- 

 phiias & Catbunculus , Chalcedonius & Afterites, 

 Chryfolithus & Topazius,Onyx & Sarda, Sardonyx 

 & RubinuSjHyacinchus & Amechyftus, Iafpis& A- 

 chaccs,Turcois & Chryfoprafus. 



Lapis prcciofusignobiliorrcperitur,vclextracor- 

 pora animalium,vcl in illis.///f dicipoteft lapispretio- 

 fus fecundi ordinis i hic , tertij. 



Lapidum prerioforum ignobiliorum cxtra cor- 

 pora animalim-n repetcorum func o£to fpecies , fcu 

 quacuor paria .• videlicec Magnes & Cryftallus , Co- 

 rallus 8i HxmaciccSjGalaaites & Aecitcs,Marmor& 

 Sarcophagus- 



Lapidum prctioforum ignobiliorum , qui rcperi- 

 untuf in animalibus,fpecics func fepcem,hoc ordinc: 

 Margarita,Chelidonius,Ale£lorius , Bufonites , La- 

 piscarpionis, Lapis percx,& Oculi Cancrorum. 



Lapis vulgariseft , qui propter annexam impuri- 

 tatem eft vilis. 



Eftqnc porofus, vel folidus- 



Porofus eft , qui ex partibus cauernofis non bcne 

 inter fe compaftis conftac:vc eft Tophus & Pumex. 



Soliduscft , quiex patcibusbene incer fe compa- 

 ftis conftat:vt Pecra,Saxum, Silex, Cos, Clarea. 



5« malis,ctt?n Agricola dic : Quaruor lunc lapidum 

 vtnex^:Lapis,\i hxmatites,magncs •• Gemma,\t imZ' 

 ragdus-^ Marmor: denique Saxurn. 



R E G V L .ffi. 



/. Mineralia fojfilianafcuntiir e fulphHre a^uA in- 

 fito,feu ex aqua er terra , in terra. 



Aqua eft ipfiffima matctia,e qua mincralia, foffilia , & vni- 

 ucifalisilla Philofophotum adcptorum medicina , fuam tra- 

 hunt originem. In aqua cnim cft fcmen verum omnium me- 

 tallorum , & rcliquorum mincralium : quandofcil. aqua uta 

 conuenicnti calore concoquitur. Tum caim accipit corpus , & 

 fit mctallum,vcllapis,vcl (al.vcl aliquid aliud.Oportct autcm 

 vt in aqua confidcres gcminam fubflantiam , qu£E vtraque in 

 generatione cujufque rei occurrit. Vna cft tcrra impura , qus 

 cft fulphuris innaii , & pcr totum aqua; corpus infenfibilitct 1 

 pct fu(I impedimentum & tcgumcntum , quo ipfius fulphuris | 



ai^io 



