Phyfic^ParslV. 



aftio in aquam obtuiiditut & reprimltur. Altcra cil ipfum 

 lulphur , quod eft tnedium cettKTimum & nr^ilantiflimuin, 

 «juo pura aqua coagulari , & in mcdiam fiue proportiouatam 

 conacrri potcft naturani. Hoc fulphur quar.dT tctram aii- 

 quam pinguem ofFcndit , fc illimi('cct& ptoducit meialluui. 

 Quando vcro tettam pinguedinis experteni attingit,&: in tam 

 luas exercet opetationes , producit lapidcs, & vnumquodquc 

 genus prxparat fccundiim putitatcm &. impcritatem iftius 

 terrs- Quo puriot fucrit terra, c6 punus,pcrfcdius,& prctio- 

 fms producitur cotpus. Poiro innatuni illud aquz fulphur 

 adeo eft prxflantis naturx.vt veti philofophi fcribant.thclau- 

 rum eflc ina:lHmabilem paucifque cognitum. Ex his igitur ji- 

 quct,quo (cnfu philofophi fcribant,OOT»/a »7.'»fr/i/«> conjlare 

 ex Mercurio feu urgento 'viiic (y fulphure. Non lane intclli- 

 gunt Metcurium vulgi , fiue argrntum viuum vulgarc , fcd 

 aquam illam Mcrcurialeni,quam modo dcfcriplimUs.SicqUo- 



?|ue non intclligunt fulphut illud combuftibile acfcetidum, 

 i:d corpus quoddam fpitituale, in quo cff ignis natura: ,qui 

 agit in iftam aquam Mercurialcm. Aqua illa cft vcluti vxor, 

 fulphur tanquam matituj. Vnde & illa confertur teira: reci- 

 pienti influxum ccElcftem,iftud coclo iufluenti. 



? //. "E^fojfiles inter fe dijfermt colore,j)eUMciditatey 

 fnlgore , nitore ,fipore, odore, cjtialitiitibHf prirm^ &fe' 

 CHndii,potentiX & impotentia naturali, motu, ejfeHo ,fi. 

 gura,& ijHMttitutc^. 



A colore fofTilia funt aiba,uigra,viridia,Iutea,rubra,putpu- 

 xca : qusdam (uum habent coiorem , vc plumbum nigrum * 

 quidam aiiorum imitanturcolotcm, vt auri , auripigmcntum 

 &'amnochtyfos : qurdam vegctabilium & ;nimalium colo- 

 rcm habent,vt prafius pcrri,h.rmatites fanguinis : inultaduos 

 niiftos aut (epatatos habent coloies ; miftos,'-t jalpisi (cpata- 

 tos,vt nafamonites. Quinctiam quidain folFuia ttcs.aut qua- 

 tuot fcpaiatos habcnt colores : vcl dcniquc lunt vcrficolores. 

 Qjiadam porro foflilium funt tranflucida, lcd cotum pars 

 m^wmz non ftUucet. FH/^cf in gcmmis eft multipicx. nam 

 aliqui rcfuigent actiiis,alj.r languidiiis, pariim lucidius,par- 

 tim obfcurius. At nitor incft in folTilibus omnium gcnerum. 

 Quin cx niicntium gcncrc aliqux etiam imagincs rctum rcd- 

 dunt,vt finatagdus, catbunculus. Safcir fon*ilium eft Cmplex, 

 vel miftus. quidam cnim (unt dulcia, qu.rdam amara,qui- 

 dara (alfa &c. quidam acida & falla (imui &c. Rurfus qurm 

 quodque toffile habeat fapoieni,aut lingua percipit,aut liquor 

 indicat , (\ injiciantur in vas aliquod,& aquadulci fubigantur 

 manu, vel ttlinquantur aliquamdiu ,vt iris fapor fe induit in 

 liquorem. Odoretn quod attinc: , quidam folTilia odorcm 

 emittunt fuapte natura i cx quibufdam clicitur ferri lapiddm' 

 ve confliftu,vel cum tcrumur in mortario, vcl clim (er.tiuht 

 igncs.Iara rcrum fofTilium/r/OTit qu»litates ita fc habcnt.Ple- 

 rarque onines ad laiflum funt frigidi : fed ex iis mult* reipsa 

 funt calidi, ita vt corpus calcfaciant ,ll ad ipfum diu adha;(e- 

 rint,vel in mcdicinam conuertantut. Et quanquam f. (lilia 

 per fe funt (icca : tamen vcl tota,vcl partcs ip(orum madcfiuiit 

 liquotibus. Quodattinet n^fecundiu qualitatei -yioi^xWifani 

 pinguia vel raacia , fpifTa vcl lata , dura vei mollia. afpera vcl 

 liuia, grauia vcl leuia &c. Ex fctentiJi (^ imfotentia nalurali 

 fofTria liquefcunt humote vel igiii , moiliuntur ciio vel tardt, 

 humeiftaiitur vc! non,colirrcnt vcl diuclluntur , (unt flcxibilia 

 vel non.ciaiTj vel tenuia^ftiabilia vel fragilia.poflunt ttaift.iii 

 ferto vel non , ita ncnipt vt adinittant imprc(iioncm vcl non 

 admittant. Tumquidam rcs folfilesjcomprimi condcnfari,fe- 

 cari,rrahi,(iiidi,iiiduraii , liqucficri pofTuMt : vndc foflilia ("unt 

 traflilia vcl non, fiflilia vcl non,ardcntia &c. AloiKt fofliiium 

 eft mulcipLx. nam alia in acctum conicda mouentur , alia in 

 aquam pofita bullas ai^unt , alia aquis integia innatant- Ef- 

 feHa ipforum funt/^uod fuccum rcddont, vcl tingunt,vcl tra- 

 liunt.vcl .)cuunt,vcl calcf Jciuiit, vel icfiigeiant, vel molliunt, 

 vel dcniquc renicdia funt corpori aut illi noccnt. lara vero 

 fofTiIibus vatii ,'ff.vr.i (^fcrmi infunt: quiadantur tes fofliles 

 Concaui,conuexa',pIani-,ioit.v, rotundi, quadtati, varii.s an- 

 gulis , fiiiiilcs luni cornKulaia-, capillis, fagittis &c. FofTilia 

 deniquc difTciunt quaniitate. nam aliqua funtmagna, aliqua 

 patua. ' 



/ / /. Tres ftfit c/.tffes ffi/iura primorum : lapides 

 tiimirum,?netal/a, & medm naturd. 



Ad has cnim claiTcs leiiocati poflunt omnia mineralia fof- 

 filia. Si malis , cum Bcrnhatdo Ticuifano conftitue quatuot 

 gcneia (eu gradus & inipofitioncs mincralium.Pr!»;.! impofi- 

 tiqnis mincralia fiint lapidcs vulgates ,in quibus eft nuda clc- 

 mentotum compaflio, Sectindi impcfiiionif funt mcdia minc- 

 ralia,qnx etiam appcllantur minctalia minora. Tertii tmpofi- 

 tn>ni( (iint mctalla, qui alias vocaiitur mincralia maiora- Mi- 

 tizta.\\3.ifuart*impcftioni*Cani lapidcs pretiofi,qui dicantur 

 gcnimi. H.TC autcm quadtimembris mincralium partitio 

 fuiiipta cft cx gradii:qiiia fciLminiraa impofitio,id cft,influca- 

 Tom. 11. 



pictioli vt 

 gcncren- 



Cap.V* 147 



tia cali, cernitur in lapidibus vulgatibus, maxiriii irt gemmis, 

 li auiumcxcipias. 



/ r. Lapides pretivfi generamur e.\- aqua cJ- tdrra lapides 

 purijfima. 



G-niina videtur quibufdam dicla quafi gumina : quod (cil. 

 naicatur (icu: gu,. iln. Nam quaiido vapor naiur.T pcr 'lc lub- 

 limjtui, (ine acccflu pingucdiniS) & vcnit ad locum aqui falis 

 pur.v.ad i.^cum, inquam, higidiflinium , vapur ifte congdatur 

 in aqua illa puia in maflam quandani. Hjik maflain congc- 

 Ltam inttat Ipiritus ,qui introducit colorcm. Coior ifte luu- 

 <5tus aqui, iniplctporoseius.& fiiatur cum ca fixationc infc- 

 parabili. Congelatur ciiiin oninis aqua caloie, fi cft Unc (piti- 

 tu ; congelatur frigorc.fi c(t cum Ipiiitu. 



V. Gernmt dfiimantiir vei ceiorts pu/chrttudinc^, MiyiTolo. 

 ve/ virium muititudinc_;. "^ "''"" 



giagcm- 

 mAiuiii. 



Degcmmis rccledicitut, quod Deus Opt. Max. calum 

 quali tem admilcuciit ,& foicmin tam exiguis corpuitu;is 

 conclu(eru.E(t cnim in iis coloi pulcheininui,3c vis mav.ma. 

 Hic incidit qui(1io,Aii gcm iii rcite pr.vfeiaiuur aurc .- Rcip. 

 Pistferuntui quoad raiKatcm,ncn quoad ctfic..cum. L (1 c 1 m 

 gemni.T: pauciotes & raiiores inuci/iuntur : auiuni la ncn non 

 (upctant. Nain licut in icgno casl^ftium coiporuni So,,i., rc* 

 gno aniinali Honio, in regno vcgctabi.i Vinum : ica in rtKHO 

 minerali Auium ptimas teiiet , vt cxperientia vcrorum phi- 

 lolophorum co.iiprobat. Sed iam in (pccic vi.leamus eoloicni 

 & vircs gcinmarum. r..4<i'.rm<K eft candoris iiltidi, duiiii.cque 

 (unimi.ita vt vix fiacgi poiFit. Eius virtus naturalis eft, ufi- 

 ftcij ;n'laiK'holi,T & tcitoribus cordis , &hcbetitc viu, nia- 

 gnetii.ne fertum tt.hat. In cilando quoquc niagnum pt.-cbcc 

 vfuin. H.rc gcmii.a poft caibunculuiii tenfctur prctioirnna 

 ptoptet luccm ptoportionatam & matciiam fixianl. Indicus 

 autein feu oiicntalis adamas ccnfetur optimu<;. i-.Smarat^duf 

 cft cnloris vir-dis, CTlons impatiens,maximtqiic fragilis. Vir- 

 tus cius eft rcfiftere vencno , fcdate atfe.i^us animi ; aducditi 

 vcitigini,cpl'cpfii & djrentcti.^-. i-.Sufphirus eft coloris CCE- 

 rulci ,duritiiquc infignis. Ha-c gcmma nfiftit melancholiar, 

 bonuin cilortin corpori conciliat, curat anthracem,con("eruac 

 ciftitatcm, & venenis icl'lHt- 4.C<iri«ffr«/<« cft flaramci co- 

 lorisirefiftit vcn"no,confirmat fpiiitum vitalcm, melancho- 

 liam & libidinciH cocicet. Alias dicitur Pyropus,& cft om- 

 nium geinmatum ncbiliffima, ica vt fi: vclun fol in:er gem- 

 mas. 5.C^ij/cf.^(i»/K-f fiue Charccdonius , cft gcmma fubput- 

 purea,inftar(te!liclarirefulgcns.Trifti:iam raetiiinquc pel- 

 lit , omncs vidcl. corporis fpiricus puigando & collufti.mdoj 

 acq; ita exhilatando s.Ajlerites cft gcmma ctyfta!lina,iuiiarrt 

 plenc luccntcm in fui meaictate contincus. Aiqu. h.rc iplius 

 fignacuia monftrat,vires lunares ibi dominati,qUcr.iaom: dum 

 folarcs in carbuilculo. ■j.Chryfclythtis eft co.oris viridis , ftu* 

 pidiciis quidcm, fcd tamcn lucidi. Eaideiii cum topaz^o vires 

 obtinct.il. Tc/«z.y»« eftcolotis aurn.cocrCcns libidii-cni nftcriS 

 fanguiht-m , & fiiini .mitiga:is. ^ Onyx cft colons ex fuic- & 

 albo compofiti , roborans virescoipori^^jvcnfrdmo; coh;i cns. 

 ic. Saraa cft rubci coloiis. Eius fpccics clt Cirnei/u^ , qii! fi- 

 ftendis nicnfibus & ficubusani conducit.i l.Siirdcnyx eff gciti- 

 nia tr.infpai<.ns, cx faida & onychc quafi compofir,!. Vtiii eft 

 ad caftiratim, plurinnimque conducit ad Vn;'u i;ni cxulc-ia* 

 tioncs. \i.Rubinu4 eft gcmma rubea.vifum clarificans, & iii* 

 fomnia triftia arcens. I5 Uyacinthus t-lt ^iquti coloiisin t^- 

 ncbris ncbuiofus , interdiu putus. Cotroborat L.^t & f['ititmh 

 vitalcm.conciliflt fomnum,& prifcruat a ^'Ki)^- .1^. Afr.ethyfilis 

 cftcoloris violacci ,vapoics ad caput adcndctitcs dilTipahs, 

 atqiic ua clirictatcm rcprimens. 1 5. l.ij^it eft g. mma vitidis, 

 maculis fanguincis ihtcrpunfta, cxlii'araiis tor , .^inguinij 

 fluorcm cohibens , paruim iuuans, & c.iflitarcm pit.nioucns. 

 i (•.Achates crocci cit coloris,confcrcns i>.Tui ftorpionis aliif- 

 que vencnis. ly.lurcoii tftcolori<; ctrnilci iccrcans ccr , & 

 oculotum iinbtcillitati conduccns. i H.Chryfoprafu! cft colo- 

 ri«aurei,ad confoitationtm t6rdis& oculotiim caligiricm at- 

 quc tcncbiicofitatrni valcns. Atquc hr fiini breuitct vircs 

 gcmmaium , de qinbus h.TC duo mihi cft mouchdus Phy- 

 ficr candidatus. i.Gcnim.i vircs loas cxfcrunt, fi vcl gc- 

 fttntut iii annulo , collouc fufpcniiantut ; vcl in conuc- 

 nienti aqua ccu vchiculo piopincntur , icdaifli fcil. in fco- 

 bcm .-,ut limatiiinm ; vcl dcniquc in qiiiiitam (uam cflcntiant 

 fcloliiantiir. i.O_uando gcmm.r dicuntur fjccrc ad lias vel il- 

 las viitutcs moralcs, hoc non cft ita accipicndum,qu3fi aganC 

 in aniniam hominis immcdiatc, (< d qnod iiuinoics & fpiritus 

 corporis altcicnt ,quibus aninia ccu inftrinncntis vtitnr. Sed 

 brcuitcr cx Agticola proponamus lithologiam gemmaium. 

 Gcmmar potinimilm diftinguuntur colorc. Ac primo h.r (unt 

 candidi : ctvliallus,pant;onius,adama"!,androdamas,p.\-dcros, 

 & afterias. Pidciotas Gticl vocanc a puciofuni amote , pro-, 

 pcerexlmi4;ii gratiam : in qulbus opalus facilc prim.is tcnet 

 tum fcticcs & cciftalis.Dcindc hi gemmar funt virides : fnia- 

 ragdus, bctyllus fcuius oifto funt gcncta) prafius fiuc ptalins, 



N X lyliotiopiui, 



