Phyfics Pars I V.' Cap. V. & V I. 149 



gignuntur in ventrc concharum miiinarum, itcmciue oflreo- 

 rum matinotum.Nani ifta aniniantia tcmpore vcris ptodeunt 

 ad litus,& fc pandunt,ibii]ue concipiunt rorem coelcflcm,quo 

 conccpto grauiila fiunt , fic in pattu cnituntur margaritas (lue 

 vnioncs. Hinc fi ccclum (it fetenum niaigarita: hunt candi. 

 <liores,contia fi (it nubilum.In aqua inollcs I"unt,cxtiada; ve- 

 x6 ftatim indurcfcunt. Qua: in fundo raaris inu;niuntur, 

 fplendididinix (unt ; minus vcru (plcniicnt , qua: in fupcrficie 

 aqus natant. Cuni c mari c.xtraliuntur, cato illis adli.rrc(cit, 

 qui croditur , (i in vala fidilia ton]iciantur , & (alc vndiquc 

 confpcrgantur. Viitus nurt^jritarum c(t corroborarc cor & 

 fpiritum vitalcm,curare itcm vcrtiginuii & alios capitis mor- 

 bos. Hx in raati funt,quod gcmni.x- in t;'rra. 



X. Laptdum vulgariim generMto cr vtilitasitaje^ 

 habetiL. 



Primo quod attinct ad scnerationem lapidum vulgarium, 

 £( hunc in raodiirn. Qjiaiido quatuor cltmcnta fuum vapo- 

 rem rtillant ia ccntrum teiro:, archa-us tcrra; cundem ejicit. 

 Hic vapor dum pcr varia imputa loca trandt , trahit fccum 

 omnem impuritatcm.in fuperficiem v(quc tcrix. Eam poflca 

 congeiatacr; & tum fiunt pcrrx, lapides, &montes lapidofi, 

 fecunduni magnos & paruos poros.Gcnciaiuur itaque cx vif- 

 cosa,cra(ia,& planc tcrtc(tri matcrij, quomodo vidcmus cal- 

 culc^s vcfiti vcl rcnum gcnctari , itcmque latcrcs ac ollas cx 

 tcrraglutmosa .id folcm vel igncm e.\hccari. Species dcinde 

 horum lapidum funt odo. i. rii//.'««,qui Gracis •iSj®', Gcr- 

 manis dicitut Bimificin : lapis arcnofus.Arcna- vfus multiplcx 

 crt tumin culina,tum in Cliymia. i./-«;«e.v, Grxce KiarD£;s,cft 

 lapis poiofus,ad la:uigar.daiii & c.vpolicndum aptus. i.Petra, 

 iiuc rupes , raagnum habct vfuni m adificiis extruendis. 

 ^.Saxiim e(l Upis c rupibus excifus. Ex co fit lapis molaris, ' 

 qucni Gra:ci ^fAij» &: f^vxiiL voc-nt. Ex (axo arenario fit arc- 

 na. Sunt ptjtcrcaduoalu Uxi gcuera; vnum h"l1iK-, altcium 

 calcaiium. j.S/Z^.v , lapis folidus , cx quo fenamcntl incuffu 

 ignis elicitar. Spccics iplius r.obiiilfima cK p)rites , vulgo 

 marchafit* , qui ell lapis iguiparus , a;tcrnus ignis thc(aurus. 

 Hic lapis aliquotics igiutus , & in vino cxiini!\us , calciiloirs 

 proJclt. 6.C/.!/-cj,fiuc iciupus ucmque calculus, cit iapilius in 

 uuis & tcira frcqucns. y.Saliilnm crt cr.;lTius aicna. Dc cote 

 diximus pauio ante. Sunt ctiam lapidcs faditii : qaorum aiij 

 fiunt cx lapide.alij cx terra,vt latcrcs. 



Cap. f^I. De metiiHis in genert^. 

 PRitCEPTA. 



MErallograpIiia explicat de inctallo. 

 Meralium ell niincrale fuliic & dutflile, or- 

 tuiu ex principiis niagis aqncis quani tcrrei.s. 



Hoc conlidcracur in genere , ik in Ipecie. Irnque 

 njetallograplia efl: gencralis vel frccialis. 



In geneic fpeclaiitur caufa: & afFcdtioncs mctal- 

 lorum. 



Cauia; merallorum h.v; funt. i .Materia remota efl; 

 vapor fpirunofus : propiuqua eft aqua vifcofa mer- 

 cufialis & fulphaica. i.Foima cfl quicicm inanima- 

 ta.fed tamen viuenti aualoga. ^.tfficiens interna cfl: 

 vis formatrix 111 fpiritibus^mcrcurialibns &: fulphu- 

 reis : cxterna cft partim influentiaccvleflis , p.,niin 

 calorfubtcrraneus. 



Affedtiopcs mctalloruin fnnt : i.Grandefccrc pcr 

 additamenta. i.Elfe ramofi.^.Tinnirc. ^.Facilc cou- 

 cipereigncm. j.Pura aut (impliciacllc,vtl cum aliis 

 pcrmifta inuenid, 



R E G V L ./€. 



/. liJMateria metallormn eilaejm merciirialis. 



Metalla fccundiim Plinium indcdiaafunt , quod vna mc- 



talli vcnapioximcali.iminucniatur,& vnapoltalum lc ofTc- 



lat. Id cnim Gricis fon.u .«»t* i\A.<. Sunt .luicn metada cor- 



i pora mincialia , tiuauram in aqua pcr ("ulphur proptium ab 



I cxterno moru & intcuio fpiritu cxcltatum coagulata, & tciix 



jpinguiimmivtafubfiftcntcm,&cxindcinlht floris piotufam 



habcnti.1. & it.i ad igncm mnllcfccntia^vt fuudi & ma'lco tra- 



! aari poninr. Gencraiuur itaquc hoc modo. Poflqium corpota 



caltftia & quaiuor elcmciita virrutcs (u.is pioircciiiiit in 



jccntium tcrra:,arch.rusdiHillandok:bllmatcascalotcmoius 



j pcrpctui vcrlus tcn.c fupcrlicicra ; cit cniiii terra pnrni;i : & 



vapor ftillando pcr poios tcrr.-c rcfoluitur in aquam , cx qua 



res omnes in tcita nafcuntur. Aquaigitui c(l piima mctallo- 



xuni matei!a,(iuc,quod idcm ca,f( mtn mctalKv.i; cft in aqii3 



T<^m. II. ' 



Aqua ifta pcr connnuos vapores fuos purgat tciram antca ab 

 aqua ifta fcparatam.Quando tcrra fic purgatui,aqua pingue- 

 din-m fibi 1 (itam,tciri immifcct , & tcrram m molliTicm 

 quanjam dcducu. Q^x moliis fubftantia fi vltctiiis ab innato 

 aqux fulphurc coucoquitur & digcritur,in auiuin coagulatur : 

 quando veio terra non fans puigata eft ,&: tamcn pinguedo 

 tcrri accedit. mctalla impcifcLtiora gcncrantur. Claruii ita 

 habc.Mctallorum matciia rcmoiacftaqua vulgaris. Hxc pci 

 calorem iii rcrr.r finubus in vapotcm cogitur , & pur"aiut. 

 Aquafatis pei vaporum fubliiiwtioncm i: circulationciifpur- 

 gata.tandcin fuoinnato fulphutc in coagulum olcaginofum 

 tonucrtitur. Quod fi tciram pingucm iinputam appiclicndi^ 

 mdc impeitcrta metalla : fn vcro pingucm puiam oftcndit. 

 aurum producitur. Noueris autcm,aqua:'duas cfic fubftaniias, 

 intcrnara & cxtcrnam. Interna cft fulphu;calidum & ficcum 

 (cn(ui nonapparens;cxteina cft corpus aqua- vifibilchumi- 

 dum & frigidum. Dui- h.r qualitatcs li icgitmio iiatur.r: pro- 

 ccfluoccultantur,&caliditavatqucficcitas,qua:funtintusIa- 

 tcntcs &: exiftcntcs c(lentia:.manifcftantur,oleagi,)ofa & pin- 

 guisfubftantia.omnium viucntium nutiimcntum & fomcn- 

 tum , omniuinquc moiborum cxquifita mcdicma in luccm (c 

 fiftit. Huius (ubftanti.T quanto magis alix lutui.r icdduntur 

 parriclpcs. tanio propiils ad coelcftcm conftantiam appropin- 

 quant. Eft ci;ini illa intcrna pingucdo intcriuifquc calor nikit 

 almd.quam co::i ipfius natuia viuificufque folis calor,quo om- 

 nia in hoc mundo fublunari viuunt , viuificantur , "cncrantur 

 rt gcncraii',ur, rrnouantur, &. ad pcrfcdioncm munda)iam, li 

 cft,tantam, quaiua in hoc mundo habcri putc ft.cuchuntur.' 



/ /, 1)i:ieyft iinthoritrnfementia de matcria metallo. 

 rtim inter fc pcjjitnt conciliari. 



Aiiftotclcs & ipfius difcipuli metallorum materiam doccnt 

 tffc vaporcm frigore fubteiraneo cor.crctum. Qua: fcntcntia 

 vera cft dc iiuteiia rcmota. Alij doccnt aquam c(lc materiam 

 mctalloruiii ; mateiiam intellige remotillinum. Chymici qui 

 dicuntur.Mcicuiium & fulphur dicunt matcriam metallorum. 

 Pcr lul[ hur intelligc non combuftibilc illud & faiidum , fcd 

 ((Mrituni luiphuicum , qui caKucm (iibminiftrat &: fouct : per 

 Mrrcurium non vulgarc illud argcntum viuum , quod vci^ 

 diciturtyiannus mecallorum , fcd fuccum qucndam Mcrcu- 

 rialcin.Et h.rc fcntcntia vera z([Si loquamur dc proxima me- 

 tallorum matcri.i Qiii dicunt vitriolum clTc materiam pro- 

 ximaui metallorum.ij non intclligunt vitticlum vulgaie , fed 

 fulphuicuni & meicurialc. Vno igitur veibo, Matcrla metal- 

 loruni proxima cft aqiia vifcofa , cui fulphur fiue pinoucdo 

 tcir.c cftadmixta. Hinc mctalla dicuntur eflc aqua tcrrca 

 multo fiigore tongclata. 



Sentcntiii 

 dc m.T^fti^ 

 meta :.j- 

 iLim 1.0U- 

 ciliantm t 



/ / /. nJUercttritts in materia metaUorum habet ra- 



tionim matri-s.fttlphur patris. 



Mcrcuii'j; 

 i<- lu'plnir 

 <]uomotio 

 liiit ipate- 

 ria n:c:.il- 

 iiuMrii ! 



Ar. ni. ti'!x 

 viiur.t i 



Mercurius redle nuncupatur raater mctallorum, &: fulphur 

 patcr : in quo vtroque quatuor repr.tfcntantur elcmcnta. 

 Mcrcutius cnim piincipium fcrmiiieum cft , quia cft (ticcus 

 frigidus& humidus: (ulphur principinm mafculinum, fuccus 

 calidus & ficcus : vteiquc tcrra', ignis,aSiis,& aqu.r vicatius. 



, / l''. (sJMetalLi tatnctji retle dicttntur vi/ia , no» ta- 

 rnen rccle appcHantitr corpora vegetabilia. 



Ratio ptioris cft; quiaidcorpus rcueia dicitui viuum.auod 

 conft.it fpirltibiis vitalibus.quodque nuui dicitui. Tali.aau- 

 tem (unt mctalla. Ratio poftciiotis clhqula id corpus diciriir 

 vcgctabilc.quod ex ftmincgencrat fibi (imilc.qiiodquc iiucr- 

 n.i vcgetationc cicfcit ^,: luitriiur. Quxde mctallis ailiimaii 

 non pollunt. 



r. SingnlametalU fingHlif pl.inetis reRe tribiiuntur. <"■" li' k"'-- 



im-ial i 

 Aurum fcilicet Soli, aigcntiim Lun.T,ftaniuini loui ,frirum '"''lif'' '"V 

 Maiti, xs fiuc cuprum Vcucii , plumbum Sauiino , ntccmum 6"'" ''"'' 

 viuum Mercuiio. Ncgaii cnini non potcft, in mctallo frigido "^''' 

 & humido , trigidi & huniidi planct.r viitutcni doniiuari ,in 

 nict.illo autcni calido & fiigido vim planei.x iftius.cuius opc- 

 latio in h.TC intcriora calidam & humiilam impiimcrc lidct 

 tcmpcricm.Idciii dc rtliquis iiuliciuin. InfiiKi cigo iuiit Arhe- 

 nicnfcs illi '' lioc cft , fophift.T , (pcculationibus Aiil>otclicii 

 diditijqui huic mctallurgoium dorjmati accrriiiie fc oppo- 

 nunt. 



VI. <iJPl4ctallorumproprietatesfuntejutn^ue_j,, ucuWo-, 



/'r//n.-5 cft grandcfccre pci additamcnta atqueaccrcmcnta 

 N; ccfic autem '--ft , vt qii.r gu'tatim adli.ricfcunt , gutiatim l"''^ ' 

 quoque concrcfcant. Iccirio argcntum & .cra ciini (ungun- 

 tur,liiiir'puftulara: ita quidciu , vt in corum inanitatibus non- 

 nihd alicni fit,quippf .-.i-r. iVr((«i/,» cft,quod ramofafini.quii 

 crcfcun' ex vaporc pcr vcnas terr.r hinc indc ramoruni ii (lat 

 (paifc. Trriia cft tinnii e Nam quia rara funt, pnlfata ('onuni 



N } fdiinr.' 



runi (to- 



pilct-tC5 



