I s 8 Encyclop^di^ Lib. X i 1 1. 



paj^pofas & cardiios , tertia vnibellifcras coiuincr. 

 Siinc itaquc hx cla(rcs,& mimcrus plamarun! in liu- 

 qulis clainbus hoc ordinc: 



1. Annua;, & qiK-E quocannis noiio lcmine 



alend^ • i6i . 



Bulbofe 179- 



Tuberofa; -84, 



Fibrofa; ■ 3 37. 



Lcgtimiiia Sc rrifolia 71. 



Pappola' &: cardui 35. 



Vmbellifcra:-- ■ ., .23. 



V III. Arborcs,frutices,& fuffiutices — '^ 8;. 



II. 



III. 



IV. 



V. 



VI. 



VII 



9ja 



R E 



G V L ^. 



rorma ve- I. Forma twporii vegetabilis eif animH vegetnns,<jm 

 sciabihum hic peatlhiriter dwitur anima getminans . 



Quot lint 

 inpciinit 



Anima vegetatiua facit, vt Tcgctabilc edat acftiones vitales 

 fcnfu expcrtcs.Et lirc clt forraa coiporis vcgetabilis fpccifi- 

 ca; quia per iUam vcgctabile c(l id quod cft,& ab aliisnatutis 

 diihnguitut. Hxc cadcm ar.ima, quando confideiatur in cor- 

 porc aninialis.lufcipit lationcin fornijc geneiica; (luegcncra- 

 lis,qiia: dctcrminatut & rtftrin;;iiut a forma (pcciali fcii fpe- 

 cifica. Porro anim.i: vcgccatiu.T facultatcs in coipore vcgeta- 

 bili.putafacultas altri.\ , juclrix, & piocrcatfix, non iia funt 

 cuidentcs & perfcdx, vt in animalibus. 



/ /. In corpore vegetabiliyfiHe p/antJt,oporte! diligen- 

 «eiienda de '^'" ift"'^ ('^"^ confiderAre : propAgationem , niitritione/ruy 

 vegccabili- f^ deftrHltionem^. 



rrcfi^atio fiue germinatio flants. fit duobus modis : genc- 

 ratione fcilicct &: tranfplantationc- Generatione iquando fe- 

 mcn congcneum in tctram projici[ur,& ibi fouccur tempore 

 conucnicnti. Hjcdicitut gcrminatio naturalis. TranjpUnta- 

 tione (iuc^^crminatioDc artificiali ; cum vel radix inferitur iii 

 terram,vti lilium prouenit: vel furculus (iue ftolo terra: infi- 

 gitui,vt cum falix gcneratur : vel furculus intruditur & inferi- 

 tur in turculum,vti pyrus proucnit, Grzcis dicitur i^p»T<*o-i! ; 

 vel omnibus hifce modis,vt cerafus.Plutimum aiitem ad plan- 

 tarura ptopagationcin facit cultura foli , & inprimis conuc- 

 nicns ftercoracio,qux plantas imprigna: abundanti naturi 

 igne : (i modo calor (olis hamorcm , qui circa radices planti 

 vel ipfum femen li.Ttct , fufficienter (ubiilict ,in intima radi- 

 cum & fcminis vifcera intrudat , atque itadigcrat, vt in olca- 

 ginofam fubftantiam iiumor conucrfus humiJum primige- 

 niumadaugcar , amplificet, atque ad feitib.tatcm dlfponat. 

 Dcindc nutritio planti. fit vel aqua pura ,vel aqua corroboia- 

 ta.Pura & (miplici aqua •. quando ratione foli nihil de alicno 

 falc & pingucdine admitcetur. Aqua corroboraiaiquando agri 

 ftcrcorantur,vel terra naf.ir.r bcneficio alicno falc & fulphure 

 eft imbuta, vcl fal aliquod pinguc afpergitur. Si primum fiar, 

 ex fimohumor tertxinh.-crens pinguedinem quandam fibi at- 

 trahit,atquc illani calore cxtctno fubtiliatus fccum ad intima 

 plancatum penetraliadeducit. Si fccundum contingat,humot 

 nutricnsde alienis iftis fubftantiis aliquid fibi approptiat, at- 

 quc in plautaium fubftantiam fecimi vchit. Si denique tcr- 

 tium fiat, hun-ior natut.s fil iftud afpcifum , conueiiientcr rc- 

 foluit ,& per infitum olcum plantis foecunditatem conciliat. 

 Id quod norunt ij , qui cineiem eif lignis confedtuin terr.i; 

 afpergunt ,qui femina & radiccs plantarum fuftentat. Ex li- 

 gnis dicomon autcm cx deciduis arborum foliis, cx ftraminc, 

 & heibis : c quibus potius pcr putrefaflioncm pinguejo fa- 

 lis clicienda crat, & tcrrs infcteiida. Vbi & hoc velim obfcr. 

 ucs, violento ignc multum pinguedinis innai.r ahfumi , cinc- 

 refqnc non ita olcofos relinqui. L contraiio qno f.i! aliquij 

 tardius cIicitur,co tenuius & fubtilius in c(rcntia,& cfHcacius 

 in virtute cxiftit. Ai cxnemum dejlruclio plar/ti. c(l toralis 

 vcl partialis.Totalis fit quinque roodis : qu.indo fcilicet plan- 

 ta vel e matiicc, priulquam inatura eft, cruitur, Sc c.v corpoie 

 viuo in mortuuin tianfmutatur ; vel in Sminutiffiuus partes 

 attedtur, fcinditur, & linditur in aliuin vfum : vcl in rincrcs 

 per igncm conuertitnr : vcl in mattice reliclanutrimenti pri- 

 ur.tione cmoritur : vel dcniquc tota fua fubftantia pntiffcit, 

 Paitialis corruptio itidem fit quinque modis i quando fcilicet 

 vel ramJli planta: vi auelluntur : vcl (ifTura: vj infcruii- 

 tur : vcl pcrc<;tinis falibus corroditur radix & caulis ; 

 Vcl vcrmcs , formicaj , pulices teiri , & (Imilia tcrrani 

 fpoliant frrcunaitatc fu.i , vt planta tclluri infixa lunii- 

 mcnto fuflicienti dcftiruatur : vel dcniquc calor folis 

 plantam emaciat , & partem aliquam ipfius nuttinieiito 

 priuat. 



/ / /. Tartes plantarttm effentiales frint anima 

 forpm gerTninans : partes hitegra/esfhnt ana/og£ varti. p 

 b/ts corpons hni/i.ini. 



Prima rcgulsE pars eft manifcfta ex fuperioribus : al 

 ilct manifcftahimc in niodnm. Partcsplantx intt"ra!cs 



t:ii 

 altcra '!' 



.. csfiue 

 matcnalcs funt vel fimilarcs , vei diirimilates. Similatcs funt 

 tum liquida:,vt lliccus & fpiritus gcrminans, quibus adiun^aus 

 eft calor plantx- vitalis : tum folida , vt caro plantx, itcmquc 

 fibra , quam Phycologi fiuc Botanici diftinguunt in vcuam & 

 neruum gcrminantcm. Diflimilares partes, id eft,ei,%iux cx 

 fimilaiibus conftanc,funt vcl propiie difts & peicnncs, vt ra- 

 dix, caulis fiuc caudcx, mcdulla, lamus, furculus , coitti : vel ' 

 minus proprie fic dicla; , & velut anniuctfari.T , vt folia , flos» 

 fcmcn,fru.ffus. Porro cx his partibus caro planta: tft ligiium i 

 vcn.T,nerui,4: aitcri.x tunt fibr.r feu filamcnta ; caput &i os eft 

 radix ; cor cft medulla , brachium & raanus cft lamus ; cau- 

 dcx & caulis ef^t tiuncus ; cutis ift coitex ; capilli fcu comx 

 lunt folia & ffores ; pedcs func pediculi , huniorcs & fudot 

 funt lachryma:, refina, & olcum. Hinc patet , cur Ariftoteles 

 plantam dicac cirehomincin inucifum: ita ncmpe vt radix 

 capiti, rami pedihas & brachiis conlcrantur. Hanc compara- 

 tioncm Scahger «*(?»•«■. r40./fc?.i.acute peit'equitui. Galenus 

 tamen radicationem plants dicic cifc fimilem hepati , trun- 

 cum venx caua; , filamcnta ladicis vena; pori.T. inmm tettsB 

 vencriculo. Hoc in loco quiri folet ; Cuc plancatum pattes 

 viuant,etiam a rcliquo coipore auulfa: ? Rcfp. Quia mcdulla, 

 qu.T: plantis cfl pro coidc, omnibas omnino partibus cft infi- 

 ta : ita vt ibi non tantum fic aniiua , tcd ctiam huniiduin len- 

 tum nec facile diffipabile. 



/ F. Semen p/antApotiks degenerat qnam trttncus. 



Ita vidcmus, ncc ficum, iiec pyium ,nec vitem, nccoleam 

 cx fcmine ptouenitc. Katio elf ; quia truncus maioiem vim 

 habet quam femen , & ab atboiis fpccie propius abcft , & mi- 

 nor cft mutatio a truuco ad arborem , quam a femine ad ar- 

 horcm. 



V. Fo/ia i^ti^damfi-fiBibnsfintprafdio : omniafHrvL 

 vfui ve/ in cibts, ve/ in medicamentis, 



Folia prrfidij nomine funt condita.vt fcilicct fruftibus fint 

 iuuamento. Intelligc fotia qusdam. Sunt cuim planrr.qu* 

 folia fciunt ,fruftus non ferunt. Omnia camcn folia ptxftant 

 vfum animalibus vel in cibis , vel in mcdicamcntis , vt nihil 

 iam dicam de tcgumentis & ftramencis, qua; inde fiunt. 



V I. Vegetabiiia fcciora fiint rnagis /ongma hnmtdis: 

 er ^HA radices aitiits in terra defixas,c-rp/nres,c^craf[lo- 

 res,<3' /onge latec^^ dijfiifas habe>it,fmt diiitiirmora. 



Ratio prioris cft ; quia firmior ibi cft cemperies. Sic qucr- 

 cus & ilex funt diuturniores fambuco & falice. Ratio pofte- 

 rioris ell ;quia radix eft tanquam os , per quod planta; fub.' 

 terraneum calorem 5: humorera attrahunt d terra, tanquam 

 raatrice. 



VII. 'Tl.intarmn concordia (^' dfcordia pendet a 

 tjHatitate manifijia ve/ occn/ta. Idem \iidicitim eflo dcj 

 arnica ^ inimica p/antarum virtute reJpeBn hominumj 

 Cr a/iortim ani?na/ium-> • 



Printipio p'.int.r ipfx funt inter fe vel concordes , vt ficus, 

 rutj; ; quatum altcra iuxta altcrara confita, ifta vicinitate mi- 

 rum in moduui iuuatur & vcgctatur ; vcl difcordes ,vtolea 

 querciim , braflicam vicis &c ruta , filiccm aiundo auerfatur. 

 Dcindercfpcduhominum &aliorum animalium plantiobi 

 tinent velaroicam, vcl inirnicam cflicaciam. Amica virtus 

 plantatum eft tum in alendo , tuni in mcdicando, nempe irt 

 corpore euacuando , alterando, vcl confortando. Inimica vis 

 cft,qua& nutritioni & valetudini aducrfantur,vcneni nomi- 

 nc infanies, vt cicuta,napcllus,&fimilcs. Hinc planti diui- 

 duntur in falutares & venenatas. Hxc omnia proueniunt vel 

 ab occulra vel a manifcfti qualiiatc. Sic vitis & braffica tra- 

 duntnr vic-nitate mutua tabctccrc : quia tcmperamento fuilt 

 coniiari.i:,i5c altcta alterius alimcntum abfumitvcl corrBm.- 

 pir. Hinc furrus bra(Ilc;e retundit ebrictatcm. Squilla vc» 

 lo oiunibus p!an:is bcntficiaria cft , & vicinitate fua Ix- 

 tlores cflicit, a6 occulta quadam & in naturx thefauris abdi- 

 ta potcftatc. 



VIII. T/antanim a/i&fnnt mafcutx, a/idi fameU<it. ) 



Hrcdiftint^lio primo fiimpta cft a ratlone qualitatum & j 

 viriuin validioium vtl minus vali.urum : quod mafcol.T fint • 

 calidioics.dcciorcs, & di!riores,&: fortiorcm habcant odorcm 

 & (aporcm quam fa:mcil.T. Deinde in quibu(dara plantis ha:c 

 diftini^^io fuiuptacftafexu:quia nonnuUis plantis rcuecafuni; 

 connubl.ijV.jpalma:. Dc pal-na cniin rcfcrunt GaIenus,Mar- 



ccilinuS;y 



