Phyfic^K Pars V. Cap. 1 1.& 1 1 1. 159 



cellinus, Plinius ,&Pontanus , marcm ad fe attraliere frrini- 

 uani, ncc hanc rttugcrc , fcdvltro rajiiii vrciinqiic tanqjam 

 adofcnlum cxporrcAis velut mutui amoris i:;ncs inaniUllare. 

 Hinc palnia fremina non illitJ (cmiiie nuris,fdCtt in frudibus 

 abortum. Hincctiam palmarii (olcnt ca (cnc palnus vttiusq; 

 frXUs<ii(poncre,vtpuiuis a vcnto de toliis mafcuioiim (ub!a- 

 tus in fcemini tolia defcratur. Solent itrni funiculo colligare 

 palmam niatem & fo?minam , &dcniquc ficqiicntcr ma(cu- 

 lum contingere,& candcni demdc manum foemuiis admoucre, 

 Ha:c (iquidcm omnia faciunt.nc palma ftcmina abottiar.Non 

 camen hic cxiftimandum cft, plantis coanenire fenfum : ciim 

 organa fenluumibi nulla lint. 



/ X. Ouot colores habet planta , oMne^iie jtiod in ea 

 vel ex ea nafcitnr,tot habet vtrtntes. 



Ratio eft in promtui quia quotcolores.tot funt qualitatUm 

 combinationcs. Omnis cnim colot pcndct a patticuiari huius 

 vcl illius parcis tcmpcramcnto. 



X. Planta vna eadem^iie ditterfas obtinet virespro va^ 

 rietate digeJiionis^foli,c^ mitrimenti : item^ue pro tempo- 

 ris defiinati difpojitione. 



Idemjudicium eflodc omnibus illis , qur vi digeftiohis e 

 fcmine planti , vcl ex ipsa plant.a producuntur. Et h.rc caufa 

 cll , quod icmediisillis ,quiin libtis medicoium occurrunt, 

 farpe nuUa inCt vis & efficacia. 



X I. Nattara,visilla a Deo infita credturisi producie 

 (^ temperat ijwbus^ne reqjonibus cr terrts,fii£ gentiifm 

 climati,fiio c(ilc,ftiofeailofua,s piantas. 



Hoc vcrum eft dc plantis alimcntatiis & medicamcnto- 

 fis. Nam tcrra cuiquj icgioni viftum & amii'lum ci:hi. 

 bet,fl non ad fupeifluam voloutatcm , tamcn ad futficiea- 

 tcm necclTitatcm. Eodcm modo tctra omnibus omninci lin- 

 niinibus,im6 & animalibus , medicamentafufficientia iuffi- 

 ficit atquc fuppeditat. Sruiium igitut e(t , ex India pcteic , 

 quod domi habemus : pr.Tltttim ciim vltramaiina ifta (int 

 fumtuofa , ncque cotpotibus nofliis adco conucniant pro- 

 ptcr Tonarum & climatum , adcoquc infiuentia; ccclcftisdi- 

 ucrdtatcm. 



X I /. 0>nnis planta fuxm ipfius tnfitam virtutim 

 Certo 07' infaUibilifi<?no ofiendit homini, 



S''OV enim mores hominis intimi ex corporis ejtcrnis no- 

 tis inuelligati poflunt : ita ox pl.->ntarum eiterionbus (ignis 

 horao potcft colligc-rc virrs intcriorcs. Hinc (ignaturcjdicun- 

 tur vcrba plantatum tacita.Et infulli lunt, qui contcndunt , di- 

 ucrfas illas plantarum (ignaturas tantum ornatus causa cfle 

 conditas.ciim ratio doccat,diiicr(os colorcs&: hguras pindcre 

 a diuersa tcmperic. C.Ttcriini quo plurcs (ignatur^ in vna ca- 

 dcmque plantaadvnam randcmquc tem figniticandam colli- 

 mant , eo funt ccitiotes. Vnus quidcm fpintus vbiquc c(t in 

 omnibus : (edquanto magi<. ilie (piritusin diucrlis rcbus con- 

 ucnientcm (iguram fub codem producit climate, tanto magis 

 cxdcni tcs fc(e mutuo afficcrc atque juuarc polTunt. Simile 

 namque fimiliadditum vires ac robur cms augct , hoftcm- 

 que iMUs,cui limilc eft,vinlitcr extuibat.Dc lignatuns iftis vi- 

 de inixi part-Phyf.fe^tlmam. 



XIII. Planta , /^utt corpori humano prodejfe dcbct, 



'l/ii 



ttmpore locojue debito 



colligatHr opcrtet. 



Vna cnim cadcmquc hciba diuctiis horis & diebiis col- 



lcifta fxpc diucths vittutibus i(t pr.rdita. Sic bcliis nv.i|oi & 



minot , itcniquc hciba paralytica , Siljlfffrliilum.it , collcd* 



5.(1.7. Aprilis antc (olis ortura, cmoUiunt & ^rtcnuant. Scd 



cardcm herba; ad h.rmorthoiam fcdandam colligi dcbcnt 



mcnf.tlunio, fccundo liic a p'cni!unio (ubcrtpulcuUim no- 



ftis. Catduus bcnedidus lub initium lujiij coHclIu» vulncra 



■ rcccntia mirabiliicrcurat.li dicortis immilccatut , & iii pul- 



i uetcm (ubtilifbmumatttuus cibo adiiciatiir. Alio vcro tcm- 



poiccollidus ,hocnunqiiam pwcftabit. Btaffica dibitotcm- 



potc ccllciSa cancti doloics citifTimc nutigat & tollit : quam 



/i indib;to tcmpotc collcgtris , hoc nunquanj pnftabit. Vi- 



dcris Carnchtcium de hcibis,taunn viuutibus , & coIlicHo- 



nc Ad locimi quod attiiict , plaiuj' montenfcs & fylucftics 



lioitcnfibus fa:pc pracfciuntui ; & hc tl).r noftri c'iinaiis , ioli, 



^ &: cccli ,nobis magis conucniunt, qnam cxotica;. Ncquc tft , 



I qiiod aliquis h.TC putet fupciftitioni aftinia. Pcndcnt cnim 



I n.T:c talia ab irfluxu ccclefti , qui hoc vcl illo tcmporc vaiiat. 



I Hinc vidcic licct.quam infulli fintmcdicaftti , qui promifcuc 



i vfurpant iicrbas vndccunquc appottcntur , &: quocunquc 



I tcmporc colligantur. Sanc qucmadmodum complcxioncs 



hoiuinuin pro vatictatc icgionujp vatiant • ita qucqac viitu- 



! Tcm. II. 



tes hctbatum cjnfdcm fpccici pio diucrfitate foli & conftella» 

 tionum.difpolinoncque acris diucrli funt. Non itaquc fccui.» 

 tuc : Galcnns hac hctba curauit clcphantialin. ttgo .Sc in hij 

 rcgionibus idcm tacicnt noltratcj mcdici. Gr.tcia cnim , itl 

 qua vixit G.i!cnus,alio gaudct (blo & ca:lo, quam noftra Gcr- 

 iiiania. Vnde radix aroiiisin noftiis locis fngidionbuv adcd 

 fciucns & mordax nafcitur.vt os & fauces cxurat.Contra qu^ 

 in Lydia propc Cyrcncm nafciiur , txtcrion foima noltr:t 

 planc rclpondcns , dulcis cft gultuquc grata.vt lUpatum in- 

 liat fit clui.Quid t Non tantiim Grarcia a Gcimania,(td etiairt 

 Gcrmanio; ipfius rcgiones adco a fc inuiccm diut.ila: funt , v{ 

 hcrbcciuldcm fpccici liabeant vites diUcrliflimas.Sic v.g.vina 

 pro varictate locoium iii Gtimania variant,puta vinutn Fian» 

 cicum , Thuiingicum , & Rhcnanum. Hinc mctiioiidcn» 

 tur mcdicaftii , qui viitutts hcibariiiii cx Hcibaiiis vulgaii* 

 bus indagant: ncquc attemiunt ,q,iO loco vixcnt illc Botani* 

 cus,qui auihor cft Hctbaiii. Riilcntut & illi , qui cunosc ad^ 

 difcunt pluiima hctbarum nomina.ii hoc modii libi pcritiam j 

 rci hcrbaiiiariogant : quafl iUlicct nomuia hcibarura lcitei 

 fit vittutcs ipfaiuni nolTc. 



CAp. III. Deherhii^ 

 PR/€C£PTA. 



Dluifio fpCGialis vegerabiliiim fequitiirrqinid vo" 

 gctabile fic imperfedum,vel perfcctutn. 



liiipetfedhim efl , quod vcl radicem , vcl caiilcm 

 euidcnteni uon habcc:vtfunt tubera, fungi, vifcum. 



Vegetabileperfcdumcft 5 quod radicem & cau- 

 lem euidentem h.ibecEftque minus, vel majuSi 



Vcgetabiicminiisefl herba, vel ("uffrute.x. 



Heibacft planta humilis, lenuicaulc, fed ncque 

 lignolojiieque pcr omnia pcrenni. tjtis doElrina dici- 

 ?/<r Botanologia,feu Botanici. 



Heiba eft aliinentaria , medicamcntofa , vcl co- 

 ronnria. 



Hcrba alimentaria eft,qu£ ad vfom Kominis ciba- 

 rium dcrtinaiur.Eftq.icolus, fruges vel gramen. 



Olusjfiue herbaoIcr3cea,eft herbalanuain hortis 

 vt plurimum nalcens : vt braffica, fpiii.acc.-.» laduca, 

 beta,portuI.-,ca, m.ilua,cepa porrum, pctroldinum, 

 raphanus , cuciimis , Scc 



Fruges eft hcrba latiua in agris vr plurimum cre» 

 fcens.Eftque frumentuin,vcl legumen. 



Frumentum , (luc herba frumentacea , eft fruges 

 fpicam in culmo fcrens:vt triticum , hordcuni ,lpel» 

 ta.Gligo, aucna, &c. 



Legumen,fiuc hcrbaleguminaria , cftfruges gra- 

 num in filiqmsfercnsivt oryza,niiiium , lentes, pila^ 

 fab.T,Iinuni,ozymum,cii.cr, phaltlus , lupinus.papa- 

 uer,faniun Gr.i-cum,&c. 



Gr.imcn eft hciba.qua: nequc oleris, ncque frugis 

 naruram habcr. 



Herba medicam.entolacft cft , cujus ufus in mcdi- 

 cin.i confiftit : codcmque fenlu dicitur mcdicata & 

 medicamcmaria.Hujus gciicris funtchclidonia, car- 

 duus bencdidlusjcarduus Marii , mclif^a ,arccmifia, 

 m.TJorana, crocns, gmgiber, zcdoatia,gaIanga,cala- 

 miu aromaticus,&."c. 



Coronaria hcrlxieft,cuius vfus cfl in fertis & co- 

 ronis,ad ornaturarquales funt viol;c , bcllis, lychnis 

 coronaria, &c. 



R E G V L .«. 



/. Quatuor funt fumma plantayum pcrfenarurru 

 genera, 



Videlicethciba & fuffiutex , fiutcx & arbor;e cjuibus duo 

 priora gcncra (unt minora , duo poftctiora majora. Quid.im fcaaium / 

 tamcii Botanici non curant discrimtn intcr fulFruticcni & 

 hcibam.Vndc rostnatinus.lauandula , & fimilcs fuffruticcs «b 

 illis vocantui hcibar. Quod aitinct plantas impcrftclas , •II.-c 

 vel radictm,vc'caulcm euldcntcm tu>n habcnt : cujusgcnciis 

 funt tubcra, quoium tota (ubftantia cft radix : itcm fiingi , iii 

 quibus (ola fupctficies fpciftatui flnc radicc : itcm vi(aim,caf- 

 lutha , cpitliymum , quaium tadix rnilla eft manifcfta & ciii' 

 dcns. Hic iucidit quxftio , An vifcum fit c fimo turdotum i 



O X Rcff . Iia 



Quot fint 

 ruinina g^.; 

 ncrjjplan- 

 tarum pcf- 



