i6o Encyclopardise Lib. XIII. 



' Multi 

 hetbxruni 

 cibus &: 

 mcdiciiw. 



Botanie* 



praccipua- 

 rum Iick- 

 batum 

 qualis I 



Refp.lta vctcrcs funtiatbitrati:fcd abfquc rationc.N-im vifcum 



nafcitui iu atboiibus quibusdam , ia quibus tunli nurKiuam 

 lUWulantur,vt in caftanea:& e ramis qinbusdam cxit, vbi Itcr- 

 cus lurdorum confiderc ncqivt , prodit dcnniuc c fumniis lu:- 

 culis ,quainfedc aacipiiis & tiiaiamciici & cjuictis iic udu- 

 quillo quidera coclo ftaic quidquam valcat. 



Il.Mult£ herU/itn: alimentarU #- rncdicatitfimuL 



V. 2. lacliica , endiuia , & id genus aiix. Dicuntur tamca 

 alimcntari? a pra-cipuo vlii : medicamrntol.r (imilitcr. Spc- 

 dlatur cnim hlc potiot & crebiior vius iu aliincntis &: mnibo- 

 tum renvrdiis. 



/ //. Botanica pracipmnm herbxrHrn hxcejl. 



Brdjfica inter olcta primiim olim occupabac locum , vnde 



olus x-xl' s^ofliv diccbatut, & apud Romanos per aunos tcic 



fcxccntos erat vcluti panacca. DccoClum c)us , vcl jqua iiidc 



dettillata,calculo inprimis &: aienulis renum conducic loha 



cius pcr fc iilita, aut cum polcnta tiita , inflammaticiubus & 



tumoribus profunt. Crudus eorum fuccus illuus vetcribus 



& fordidis vlccribus conucnit.Ipla btalfica capiti impolita alo- 



peciam cuiat. lufculum foliorum cum gallo veterc dccodo- 



rum colicam aliaque ventiis tormina Ivdat. Sfinact.i luppe- 



ditat iufculum , quod ebibitum viiiolas humiditates txpcl- 



lit , ventremque emollit , dolorcs doifi , & aiui duritiem cu- 



rat. Vnguentum inde paratum , hcpati & ventticulo impod- 



tum dolores &ardorem corum tollit , & morfui aranearum 



prodeft.Huic herba: hodie quidani rribuunt palmaui : a:ii la- 



iSuci. Lacluen , fic dida quod lacle abundet , tll modcratc 



frigida inlhr aqus fontanx. Vndc admodum grata clt ttm- 



porexltiuo. Fallidium tollit , cibiquc appeicnti-.m cxcitac. 



Ftequcntior tamen vfus celentati oculorum officit. Pcculia- 



ic ell "enus laiilucs , quod dicitut eunuchium , quia maximc 



Vener; rcfras;atur. Betn digerendi & extergendi virtutem ob- 



tinet ob fuam nitrofitatcm : majorem tamcn candida qiiani 



nicra. lecoris obllrudlionibus ell aptilfima, & litnolos valdc 



iuuat fi mantiuceTur.£«^/c_//«OT , lcu borago , dicitur ctiam eu- 



fhrofynum , quod in vinum dcjeifkum animi voluptatcm au- 



ccat. Arabicc Lefan althaur.PortuUca tum fatiu.i, tum tyluc- 



fttis,calidas & biliofas maxime fluxiones repcliit. Succus tjus 



xrtuanti ventriculo,& hypochondriacis conucnit : niaximc in 



fcbribus hefticis cpotus,aut foiis ctiam itnpolitus. Et in vni- 



uctfum oronibus caiidis affcftibuspiodcft. Etqiiia lubalftin- 



git.vcilitci adhibeturdyfcntcricis, profluuiomulicbri , & aliis 



fanguinis tcjcttionibus : pr^fcitim li cumfarina hoidci vfui- 



petur. Malua, hortcnlis , quantti hun.idior, tanrtj imbccillior 



cof^nofcitut ; agieftis ell facultatis leuiter cmolllcntis.paulu- 



lumque digcrcntis. Decoftio vttiusquc biLnta antiquam lul- 



Cm ledat. Hxq hcrba quibufdam dicituc omnimoibia ; quia 



fi quis quotidic fucci tjusdimidium fotbeat cyailium , omni- 



bus morbisdicitur cariturus. Cf/i/j , pci noflcm aqu:c fngi- 



dsimmeifa,eam aqua; vim imprimic , vt ilLi cpota veimcs 



puerorura expellat. Cum fale contufa iinpofitaque vcrrucas 



radicitiis extrahit. Succus ccp^ cura inellc & aceto lutaceo 



croplalfri more inundus , mocfum rabiofi c;'''.s curat. Idcm 



auribus infufus , fanicm , aliosque pucru^Gs humorcs cducit 



& furditatcm tollit./'o/^''«w, cjusdcm fciccum ccpa cft tacul- 



tatis. Potrum tamcn capitatum x.xx.c^ciiix'" parum conuc- 



nit. Frcquentcr manducatum relirtcrc crcditur p( dagia. l'e- 



trofelinum , antiqunrum apium hoiienlc , oii ftoniachoquc 



gratiflimum cft.Vi paritcr penettandi & rcfolucndi pollet ctfi- 



C«cilfima,idc6que planc eft diuiclicuni , fue cocTum, liuccri'- 



dum aflumatur. Scmenquam herha longe elt tfficacius. Vii- 



nas & menfcs valenter ciet : hepar cxpurgat : rcnum & vtficx 



dolores atque ca'cuIos curat. Rafhar.tts , li modcratc alluma- 



tut ,concoflionem juuat,viinam promoucc, calculos & are- 



nulas vcfica: ac renum cxpellit, vcntricu'um excalcfacit. Cu- 



eumis , rcfiigcrst fanguinem,li non cxccdas modum , & teni- 



petcs pipercaccto, & oleo oliur. Vrinam cict , ciiolciamque 



eompefcit.Ti-<V/V»c»j niultum aliincnti pi.rbct. Fermcnium ex 



ipfo fac^ium habct viitutcm attrahcndi, maturandi ,.Tpcrien- 



dique vlccra& aportcmata,itcnK]ucclauos,licum falc mixtum 



imponatur Olcuin ttitici prodelt ad vlccrum liniis. ■'\iiiylum 



e tritico facVum conuenit iis , qui capitis fluxionibur lunt ob- 



Hoxii. Triticum cft mcnfura omnium herbarum frnmcnta- 



cearum.Ex hoc patatur panis.qui eftcibus vniucrfalis ,quem- 



admodum dccantatus ille philofophorum lapis dicitur me- 



diciuavniuerfalis.HW^xw habct vim .ibstergcndi. Alimen- 



tum indc paracum frigiaiores propemodum &lcntoshumo- 



rts gcnerat.Aqua: liordeace.T potus oninibus fcrc fchricitan- 



tibus cft falubii.-i.' Spelta, veveribus Zc-a,vniuersa fua faculta- 



te eft in mcdio tricici & hordei , minu<: quam tnticum,& plus 



quam hordcum alcns. S/7/fe, vulgo frunicntum k«t" i|jj;i</, 



minilscalccquam tiiticum. Auena , tritico paululum frigi- 



cJior eft,& viiv. hordco fimilem obtinet, fine morlu deficcans, 



& ob leuem acrimoniam mediocriter digcrcns- Oryz,» vim 



fiabet quodarmnojo ■aftringcntctn. Idco raagnus eft iplius 



vfus in vcntrc raediocritct fiftendo. MiUtim , aluum humcn- 



tcm dcliccai, parum alioqui nutnmcnti adtercns. Letis , obti- 



nct vinuteni altrinocadi .iiuum. lifa, fi c.Mmantui foUiculis, 



prxbtnt fatis alimeuci. Fabn. , contrarta; & dccorcicai^ taci- 



lius digciuntur. Iplarum putamina ratiicibus aut gcimini- 



bus aliaram plantatum appof.ta , carum vitara fpecificaqua- 



dam viicuce tollunt. Acjua c floiibus illarum dcltillaia , Un- 



tcoquc i.iipofita,lpinas, olla , aliaquc intixa cxtrahit. Linnm, 



c luis granib tuppcditat olci.m , cjuod in mcdiciiia magnum 



kribct vlum. Oz,jmHm , fii;e ocymura , didum .ib ux.v r, quod 



bobus aluum ciat. Cicer ,vritfolum : vnde nonnifi madcta- 



ciuai Icii dcbct. £»//»/«, liuc lupinum , cft lcgumtn oiv.inum 



amarilllmum ; quod lui circumaciu agricolis hoias tt!.;in uu- 



bilo dic oficndit. Nomcn babct a lupo:quia non niiiius :c-r- 



rain appctit & vorat,c]uam lapus. Tellurem cnim adcoamat, 



vcquanquam intcr tolia & vcpercs conjicitur , ad ctrram ca- 



men pcrucniac tu.i radice. P^/aKc/-, eft hcrba Ibmnitcra. Gra- 



men,i. gradiendo dicium , quod gcaiculacis intcinodiis mintl- 



tc lcrpat,crcbroquc nouas radices (pargat.Iumentis cft gratif- 



fiaium,fiuc viridc lit,liuc ia foeno ficcatum. Bauhinus in Pina- 



ce Tht-atri Botanici reccnlet 2. j.gcncra gramims. 1'iofd. , lunc 



tiigida: in primo , & humidx iu lccundogradu. Conueniunt 



hominum corponhus. Nam dolores quoslibct calidos icfri, 



gcrant,& inflammationes lcniunc : inprimis capitis dnloribus 



prolunt,fcruoicm mirigando,(omnumque conciliando. Trcs 



(unt fpccies principcs : videlicet ■viola matronalii, leucoicn,iy 



iuteiim. Herba.Trinitatii, c]ux alias dicitur viola flammcajpia:- 



fiac virtute ptmcctandi ac digercndi- Belln, couducic m.iximo- 



pctc lltumis & capitis tiaduris.Florcs cjus a phthificis jejuno 



vcntriculo & vclpcri , antcquam cubitum eant , comcfi piuri- 



nitimcos iuuant.f/(ii^ar)'o//;y//or;(«;,rccens contufus ,capitis 



vulncra glutinat, eoruinque dolorcm ledat;itera officula , fpi- 



n.is aliaquc cxtrahit. Majorana , fiuc araaracus , iuauiflimum 



odoicra Ipirat,& cll digcrcntis facultatis. Conducit nicrabris 



calcfaciendis, concoiflionem adiuuat , & vrinani cic-t. Succus 



c)us naribus indicus,cerebrum inaxime confotrac. Puluis ejus 



cum gingibcre immiQus.dcIiillationibus conucnit. Aquaejus 



amiirani loquelam reftituit.N/<»-f/jy«j, prxftac viitutc conglii- 



cinandi vulnera, inprimis neiuoruin. Radix ejus fpinas , cla- 



uos,& fagiccas cxcraliic.i/V/)»/j coronaria , fic di(fia eft , qtiod 



folia cjus ad vfuiTi luceinarura veccics vfurparinc , quodque 



ad coronas expcierctur. Scraen ejus in vino potiim cli effiiax 



contra fcorpiorum idus ; qui ctiam hcibs iftius appoficu tor- 



pclcunc. CrofWi , oiicntalis inpiimis commcndatur , & poft 



cumquinunc in Germanid nafcitur. Paululum afiringcntis 



& concoquentis virtucis obtinet. Cordispncipue vtilifllma 



confortatio cfl,itemque ventriculi.Sanguincm puriortm rcd- 



dit,vrinamque fatis copiose ciet. Difiiculter rcfpirantibus , & 



intlioracemultum replctis , expcrciffimum remcdium pr.-E- 



ftat i niaiimc fi fcrupuli quantitate cum ambrar dimidio gia, 



no calide ex vino albo afiumatur. Caucndum veit) fuetit, iie 



vna vicc vltra drachmam de co facilc propincmus. Sccu* 



enim , fiduarura aut trium drachraarum pondete afliimatur, 



lcthalis efl.G/nx^-^^^^^j^iu.^uiaris cft confortatio vtntriculi ic- 



frigerati , aliarumque cjus aftVdiioiuim medcla. Puluifcuks 



cjus cum humiditate aliqua vcfpcri alVumtus vanasfuperflur- 



ratcs pcr fudoiem node expellit. Zedoaria , cicfctns m Sina- 



rum rcgione, flatus difcutit , vcncriculi & coli cruciacus coUit, 



vomicioncs rcpri.iiic , alui fluxioncs liftic , cjufdtiiKiue trneas 



quascnr.que cncca'- Animalium vcnenolorum iiiorlibus au- 



xiliatui : vencnis abigcndis , prirfertim verf) pcfti , temcdiutn 



conuenicntilfimum. Odore quoque Ii;o cjuemlibct ingratuto 



odorcm fanat.Grt//jwf/j, niajor non tantispollet viribus quan- 



tis minor.Ventriculum a f;igorc vel flatibus aficcium , aiiaiq; 



paites optirae ccrroborat.Oi- rctentaanhclituin coromcndat: 



naribus admota,cercbro multun. tonfert : coidis ctiam palpi- 



tationi prodefi.li e fucco plantaginis fScpineiUi.Galanga fyl- 



;/f/?mdicitur cypeiui i ciijus radix calcfacit & exliccat cum 



quadam aftrittione non motdicantc , idcoquc vulneribus cu- 



randis mirifice ptodeli. Cordis & vcntiicuii ac^iiones atqi vir- 



tutcs multiim iuuat,& fpiritus Istiorcs procreat,niclancholicis 



pt.rcipuc lalubtis. Calamus aromaticut , hcpatis afFctiioni- 



b«s,rr.Tfertim hydfopicorum,& citnd.r vrinc ertvtili.% : ven- 



tiiculum miiifitc confortat , maxime fi cum fucco abfinthii 



cx vino tcpido cxhibeatur. Chelidonia , oculis ca:cutientiniTi 



pulloium hirundinum medetur.Vnde ab iiinindinibus defer-- 



tur in nidos. Dijlamnum, exrrahit.fcrrum e vulnere:vt ceriij 



primo docuerunt.£«W«, hctba cli , qu.p valet conrra morfu.'! 



fcrpentum : quem vfliin tcfiudincs monliratiiiit. Toeniculum.^ 



curatoculos : vti fcrpentes docuerunt. Vulegium, rota hyemo 



floret. Propterca vttcribus fuitin cfca. Ueliotrofium^^ht^un- 



tcm folem intuccuromnibufque lioris cum co vcrtitur:eiiam 



temporc nubilo.C/.ii?//J.«/eo?/ , mutat cum terra colorcs,hi<- ni- 



ger, illic vitidis ; alibi croceu.s , abbi aliis coloribus. Hclleho- 



>KW,aIioincdo eft cibus,aiiomodo mcdicina, alio modo ve- 



ncrwitn.Eryngium, totum grtgem facit ftib/ifttTC. Nom capta 



vnica illam in os fumens tocum grcgem fiftic , fancifper d.im 



acccden^icap^tiuscximac. T^tain fcilicec vimc«lcri:acis ha- 



bct odor 



