1 64 Encyclopa^di^ Lib. XIII. 



Partcs fimilares rnnt toti fimilcs , nomcrqpc to- 

 tius rctinent : vt o(Ta, caitilago, li^amcntum t<cc. 



Partcs dillimilares, fcu magis compofitar, non re- 

 tinent nomcn totius:runtque caput,truncus,& artus. 



Parres contenta; fimt humor &i fpiritus, 



Partcs fccimdaria: fuiit cxcrcmenta varia- 



R E G V L i€. 



entiens f. (iy4nima/emiens eH forrna a!ifmalis,^natenHf cFi 



H"''l •' Ariirnal. 



Nair fi aniniaeft fornia corporis animati, anima vegerati- 

 ua e(l tornu coipuiis vcgctati ,& fcnlitiuacfl: forma corpo- 

 lis fcnrientis qijod dicitur aninial. Rurfus anima fcnticns.qua- 

 tcnus cft vltinia forma, id eft,quatcnu! cft fola, liuc fcparata 

 abaniiRar«tionaii,c(l forma bclli^.cjuatcnus eftbcftia. Hinc 

 anima fcntiens in hominc non crt forma fpccifica , quia ordi- 

 natur ad vlteriorcm formam.puta animani rationaicm.Et hoc 

 eft^quod in Logicis diximus , formas genciaUs non tolli a 

 forma fpeciali. 



Corpus / /_ Po-i-ptu orqanicnrn anirHalii daobtu T/iodis tra- 



quoiiioJi, £t primo quidcm gencralitcr,iTahempc,vt fumma partium 



tonliiicrc- gcnera duntaxat dclinecntur , vt hoc loco : deinde vcro fpc- 



""" cialitcr.ita vt minutaiim omncs ii linpHl? pattcs excutiantur 



in corpcrc hominis- Etli enim mulra funt communiahoa.ini 



& bcfti.r,Cjuanrum attinct ad mcmbra coiporis: tamcn in cor- 



pore hcmmis,tinqiuni pcrfediou, hic lolciit cxplicati, & in- 



de ad brutorum corpora translciri, qu? vtrifque funt commu- 



nia. Qjiiid.iin ita folcnt hanc Anatomicam vniuerfalem, lcu 



gencralcm , proponctc. Partcs corporis animalis funt conti- 



ncntes,vel contcntq. Contincntcs Itmt lm>ilares,vcl diffimila- 



rcs.Similarcs vcl fpcrmatica:, vel langiiihca:. Spcrmatici; lunt 



a fcmine : vt ofla, cattilago.ligamentum &c. Sanguinc^ coa- 



gulantur c:. Lmguine : vt caro fimplcx. Diflimilarcs (iint cit- 



tetiorcs.vcl intcriorcs. Extcriorcs funt,qu^finc fe>ftione vi- 



Bcri pollunt.Suntquc principalcs.vcl miniis principalcs Prin- 



cipalcs . vt caput.tiuncus, & artus. Pars cxtctior minus prin- 



cipalis eft cutis^ Partes diitimilarcs intcriores funt , qu^ fine 



fcftione videri non poflunt. Suntquc vcl in fupremo vcntrc, 



vel in mcdio, vcl in infimo. \n (uprcnio ventte efl ccrcbrum : 



in mtdio lunt cot &: pulmo : in infimo funt partcs quij inlcr- 



uiunt nutritioni vel gencrationi. Nutiitioui dcftinat? partes 



feruiunt concodioni vel primar.vt afophagus, ventticulus,& 



inttftina: ve! fecunda?,ut epar,vcfica fcHis, (plen,icncs,& vc- 



fica vcinatia. Partes gnierationi fcruientcs funt vel vttique 



fcxuicommuncs,vt valafcniinaria pr.Tparantia (ibi funt vcna 



' & artcria.liic teftca)vcl vni fexui pcculiarcs.vt vugaJv vtcrus. 



Partcscontcni^ (unt humorcsjvel fpiritus. HuiTrnr cll inna- 



tus,vel aducinitius ; & hic cliylus, vcl cx chylo ortus. Sp ritus 



ilmilitcr c(} innatus.vcl aducntitius: & liiccf}naturalis,vita- 



lis,vcl animalis. 



Cap. 1 1. De ajfeBmtibiis ^nmalii. 

 Pr ^cepta- 



AFfciiViones animalis fequuntur,ea:quc tum pri- 

 nia?, tum orric. 



Primi fiue principalcs funr feptcm : Senfus,Iudi- 

 cium fcnfitiuum, Appctitus, AfFedus ,Locomotiua, 

 Rcf{)iratio, ^' Micatio fiue pulfus. 



Scnlus efl: facultas, qua animal cognofcit obieda 

 fcnfibilia. 



El^que intcrnus , vc! extcrnus. 



Senlus intcrnus cft , qui pendcr ab organis intc- 

 rioiibus : eftque triplcx,Senfu$ communis, Phanta- 

 fia,& Mcmoria. 



Scnlus communis eft, qui ipccies fenfuum extcr- 

 norum dilcernir. 



Phantafia cft.quae examinat fpecies a fenfu cpm- 

 tnuni iudicatas. 



Memoria cft, quae fpccies a phantafiaexaminatas 

 retinct atque promir. 



Senfiis externus eft , qui pendct ab inftrumemis 

 cxternis. 



Eftqiic nobilior,vel ignobilior. 

 Senfus nobiliorcfttalis, vcl dionitate, vt vifus & 

 auditus: vcl nece{IItate,vt tadus." 



Vifus eft.qui percipic obieda vifibilia. 



ncs .inima- 

 lis pnm«r : 

 1. 



Scnlus. 



Auditus cft.qui occupatut circa fonum. 



Tidlus eft, qui occupacur circaqualitatcs t-atflilcsi 



5enliis cxcernus ignobilior eft guftus,vclolfa(3us. 



Guftus cft.qui vcilianir circa faporcs. ' 



Olfiidlus eft, qui occupatur circa odores, j 



ludicium fenficiuum eft motus , quo animal dif- luj 

 cernit inter bonum & malum fcnfu cognitum.^w/ffo '" 

 didtnr j£ftimatio , & tribnitur Phanta/ia. 



Appctitus eft facult;is,qua animal appetit bonum Apj 

 fcnlu cognitum. 'DicitKr alio noinine Cupiditas. Ei 

 opponitur auerlatio. 



Cupiditas eft aiimentari.i vel excremcntitia. 



Cupiditas alimeutaria cft appetitus nutrim<cnti. 

 Eflque fames>vel fitis. 



Fames eft cupiditas nutrimenti folidioris , fiue 

 cibi. 



Sitis eftcupiditasnutrimenti liquidi, fiuc potus. 



Cupiditas excrernentitia cft excremcntorum vel 

 vtilium, ve! inutilium.llla dicitur appecitus venereus 

 & cupiditas procrcationis,quaanimal fuam fpeciem 

 propagare appctit: Hxc eft varia,vt fudoris, vrinae, 

 & iimilium. 



Auerfatioeft,qua animal aucrfatur malum fcnfu 

 cognitum. El^uealimentaria, vel venerea. ^ 



Aftcdus (7ra6©-) cft facultasjortacx appetitubo- ** 

 ni,&: auerfatione mali. 



Eftqiic fimplcxjvcl mixtus. 



Atfcttus fimplex eft obiedli boni, vel malii 



Artcdus obiccti boiu' cft Ipcs, vel Ixtitia. Illa eft 

 obiedli futuri, \\xc prxicntis. 



Aftcctus obiedi mali eft triftiti.n, vel metus. lUa 

 cftobicdi pra'fentis,hic futuri. 



Aff^.£tus mixrus cft ira, vcl odium^ 



Locomotiua eft, qua fcrtur animal c loco in Ib- ^^^ 

 cum.Eftque totalis.vcl p.iriialis. lUacft, qua totum ''"» 

 corpusjhxc qua pars aliqua corporis mouccur. 



Refpiratio cft motus puImonum,quo aiir in(pira- Rtf] 

 tur & exfpiratur, 



Pulfus fiue micatio eft inipulfio fpirituum vira- pun 

 lium,coftans fyftoIc,&: diaftole cordis & arteriarum. 



Syftolc cft cordis & arteriarum contradio : dia- 

 ftolcjdilatatio. 



Pulfiis eft a:quabi!is,vel inarquabilis. Ule paribus, 

 llic imparibus intcruallis libratur. 



Artedioiies animalis orta: lcu mintis principales Affei 

 funt Vigilia,Somnus,& Somniatio. "",. 



Vieilia cft vicor lenlationis cxtcrnE , & icnsus 

 communis ; atquc adco appcticus &: locomouici. 



Somnus eftquies fenfationis exccrnx, & fensiis 

 communis ; acque adco appccitiis &; locomotiuSi 

 Sonxniatiocftimaginatio in fomnofada. 



R E G V L iE. 



1. Senfmim fedes esi cerebrnnu. 



Scnfi 



ftdei 



Cerebro namque lifo,facultas fentiendi pcticlitatur.Quod 

 autem Medici cxagitant Ariftotelem , qui docuit cor clle fe- 

 dem fenfuum, id C.rfalpinus & Zabarella fic dihiunt. Arifto- 

 tolcs vocauit cor fedcm fcnfus non fimpliciter, fed fecundum 

 quid: quia fcilicer cor cft primum agcns omnium facultatum, 

 aiquc ita ctiam fenfuum. Cor enim elaborat fpiiitus vitalcs, 

 c quibus otiuntur animales, ita vt hi prima fua originc confi- 

 ciantuv in cordc. lam rcro notura cft,primo & remoto agenti 

 fi-pe tribui aftioncs fecundorum & proximorum agcntium. 

 Ali/ etiam lioc addunt : Ariftotelem hoc rcfpexilTc, quod ter- 

 minus fiue finis fenfuum fit cor. Senfus enira funt proprct af- 

 fcftum & appctitum , quorum fcdcs eft ipfum cor. lidem 

 ctiam philofophi dcfcndunt Ariftotclem , quando oriVinem 

 neiuorum ex corde deducit. Dicunt enim., vcnulas & artcrias 

 tenerrimas , fpiritum vitalem in ccrebruft deuehentcs , iti 

 membranam ccrebri & ipfius ventriculos ingredi, & ibi effi- 

 ccrc plcxus quofdam tenuiirimos,cx quibus mitc inuicem tex- 

 tis ncrui prodcant- , 



/ /. Senfio fi? partim paffio, partim aElio. ^, ^ 



Saifio eft noritiaa»iraaljj,otta ex obieftoruraanimali pro- ^''P' 



poficocuiTi 



