Pliyfica^ Pars VL 



Mopofitorum rcpr.rfentatione per ima^ine^t animr rentif-n- 

 tis virtute , per Ipiritus animaies veluti piifbas & di|U iicatjs. 

 Hinc cognitio diftinguitur in (eiidtiuain Sc intelle^fliuam. 

 Senfitiua cognitio dicitur fcnlario, qu.-e cft paitim pallio, par- 

 tim aiflio. Paflio i]uidem ; quatcnus recipitur fpecies. ft-nlilis, 

 &fenfus mouetur ab obieiflo. Fallio,iiiquam,vel p';rfcLliua, 

 vel defttuctiui. Illa ell (ecundum naturam, ifta pra;ter natu- 

 ram. Aftio autem ; quatcnus fcnfus pcrcipit fpccicm rece- 

 ptam. Spccicm dico,non auteni ipfam rem. Non enim ipfa rcs 

 corporea vllis machinis potell fc infiiiuaiein ccrcbrum,fed 

 imago fiue fpccies fcnfilis recipitur, riuomodo ccra rccipit fi- 

 guiam annuli. Cognofcit autem fenlus tantum fingularia. 



/ / /. Ornnes fenfm interni competunt omnibuf ani- 

 I mahbHs ,fed in&^usUi gradf(. 



Sunt qui animalibus quibufdam , pura infcdis , phantafiam 

 vel memoriam, vcl vtramque adimunt. Sed inepic. Nam vel 

 phantafiam cum fcnfu communi coufundunt, vcl giadus feii- 

 fbum internorum diftinguexe ncfciunt : qui in aliis animanti- 

 bus funt petfcftiorcs , in aliis imperfciSiotes. Sic in hominc 

 nobili/fimus cft fcnfuum intcrnorum giadus : poft cum in iis, 

 qua: temperie ipfi funt propiora. Cartenjm quod tres fenfus 

 inteini competant omnibus animalibus , cxinde patet, quod 

 nullum dati poffit animal non pixditum appetitu & locomo- 

 tiua : qua: duo ptajfupponunt fenfus intcrnos omnes Sc fin- 

 gulos. 



/ y. SenfiM internifimt tantnm tres , <^ mnnes occn- 

 fHHtnr circa obieiium cornrnuni^. 



Mira fe offert in fenfibus internis numerandis varietas. 

 Quidam cnim vnum liifticcre autumant. At plurcs efic cum 

 operationum, tum oigaiiotum varietas fiuc diucilitas arguit. 

 Quid.' quod vnus cxcitat aUeuim , atquc (a:(iius labcfaftatur 

 >nus, illxfis reliquis- Quidam agnoltunt duos, (en(ura com- 

 muncm & mcmoriam.Std moucns cum moto non poteft efle 

 vnum:& fcnfus qui ab cxtcinis tanium cxctcetur, cum eo,qui 

 etiam externis dcficictitibus opeiarur, non poieft efie viuis. 

 lam vcro fcnfus coramunis phantaliam mouct: aique ille ab 

 cxtcrnis exercctur , ha?c dcHcientibus externis etiam operari 

 potcft. Auerroes pra:ter (cnlum communem, pliantaliam , & 

 memoriam ponit etiam Cogitai'uam ; alij .^(liniatiuam. S.d 

 hi vcl rarionem incpte ttibuun: ("cnfui , vc! tcmere multipli- 

 cant entia , ciim vnius phantafia: hsEC fint otficia. Nos terna- 

 liumnoftium ita aftiuimus. Scnfus internus cft concipicns, 

 vel confcruins. Conf,7'/f»,,occupatus eft vcl in didernendo.vc 

 cft fcnfuscommunis, qui vaiiorum obicLtorum fpccics fufci- 

 pit,& a fe inuicem dilccrni: : vcl in plcniiis arltimando, vt 

 phantafia , qu.r imagines pcr fcnfum communem oblatss 

 componit ac diuidit, iudicatque: vndc dicitat judicium infe- 

 rius & brutum. Ludouicus Viues fcnfum cpmmuocm vccat 

 fenium imaginantem, phantafiamxftimantem : Fracaftorius 

 |>hantafix aiflum appcllat fubnotioncm. Cw/miflWi, eft mc-- 

 |noria,qux imagines rctinet.&quando opus eft,reddit. Porro 

 fcnfuum intcriorura obicftum eft commune : quia occupan- 

 tur circa omnia & fingula fenfuum cxteriorum obicda. 



V. Thantafia eji fcnfmtm interiormn prafluntijfima. 



Hxc enim rationi eft quam fimillima.Quod autcm optimo 

 eft fimilius, mclius clt i:s, qua: ab illo magis recedunt. Hinc 

 phantafia in medio cerebio tanquam domina in arcc mcdia 

 cftconftituta,& omnium alioium fcnl'uum & faculiatum mi- 

 niftctia cxpcftat , mcmorix rcfciuanda tradit , & appetitui 

 atque locomoiiui excquenda dar.Optimum autcm phantafi.i: 

 tcmperamcntum confiftit in oigandrum frigidiufcu!5 ficci- 

 tate. Frigus enim facit ad fpecicrum confificntiam,ficcitas ad 

 fpirituum motum cxpcditiorem. 



V I. Species fenfiles non inhcrent medulU cerebri, 

 ' Jed /piritibm animalibtts. 



Ratio ptiotis eftsquia medulla ccrchri eftobftura & nni- 

 cofa,ac proindc fpiritibus rccipicndis iticpta.Eft ctiam incpia 

 fpiritibus cito tranfmincndis ;quia cft cralTior. Ratio pofle- 

 liotis eft ; quia fpiritus ob xtluuam fuam claritatom .S.; fub- 

 tilitatcm (pcciebus reci^Rcndis & ccleritcr tranfniittcndis 

 funt aptifnmi. 



VII. Officiurn fcnfiK coininums ejl ,aBm externo- 

 ] rumfenfmirn cognofcere, illorurnj^ obicEla difcerncre^\ 



Setifus conyMbnis, conftitutu.s in antica cerebri parte, pcr- 

 <ipit& difccrnic fpccics exteriorum fcufuum.tanquam diribi- 

 tor& judcx.Confenutcum ccntro, in quo linci concuriunt. 

 Omncs cnim fenfuum extcrnonim aftioncs ibi perficiuntur. 

 Hincanimal fcntit fe fcniirc . vcl non fcntire , pcr fcnfura 

 communem. Ita brutum feiitic fc vidcre pafcua , & agnus 

 itmit fe viJctc niatrem : nou astem videt fc vidcte. Nulla 





Cap. I L 165 



fiquidcm fcnfus operatio fuipfius obieflum etTc potcft : cim 

 vido c.g. non fit colot vcl lux,qui (oluniniodo pcrcioit *ilu*. 

 Ef (cnfatio non ift tcs cxtcina,qualis dcbct c(lc (cnluum cx- 

 tcrnoiuin obieftum. Nulla liquidcm potciitia mattiulii re- 

 flcrtitur (iipra (ciplam. Alias daictut ptoccflus in infiaitum. 

 Non igitui oculu? (cit (e vidcrc,ncc auiis (c auditc : lcd f.icit 

 id (cnlus communis, tanquam judcx & aibitcr. 



VIII. Thantafji ojjlciurn esi jirmare phantafma- officiun 

 ta, cr tiJa )udicarc_>. 



Formarc, inquam, phantafinata.vcl ex fpecicbus oblatis a 

 fcn(u communi,vcUx (pccicbus conlidis. ludicaic itcm pac- 

 timcomponcndo.partim dimdcndo, ad fimiluudinem intcl- 

 leilus, & inde aliquid vcluii concludcndo. Hmc phaniafiadi- 

 citui idoliim rationis. Viide ttiam fyllo^ilmus non foimatut 

 a phantafia, fed idolum fyllogiimi. Syilogifmus cnim cft dif- 

 cuifus a notioii ad ignotius : qui cft adus intcllcdus. Hii 

 duomcmorabiIiaqu.i:runtur. i.Anphantafia niuliciis poflit 

 foctui aliquid impnmcre ; & fipcnumcro motbiun concilia- 

 re ? i.Vnde fint monftrof:e quorundam animaliuni iniagina- 

 tiones ? Relp. ad i.Omnes humoics & fpiiitus in fcctu ctfor- 

 mando funt occupati. Ciim igituiilli imasjinationc intentif- 

 fima tingantui & alccrcntur, facile pofllmt illara Iptcitm fce- 

 tiii imptimcrc. Ad cundcm modum fortis imaginatio tin-nt 

 ^Tjiiitus fpccic alicnius moibi , pta-fcitim fi acccdat triflitia, 

 hotror, & dilpofitio matcria: nKnbilicar. Ad 1. Humor inclan- 

 cholicus vcl ex obftruflionelienis, qui alias fa:ccm hanc adu- 

 merc debcbat & cxcetncre : vel alus dc caulis in totum cor- 

 pus diffunditur ,atquc adco etiam in ccicbiuni, vbi (piiitus 

 animalcs inficit fuliginibus fuisquibus abundat. Plwntaimata 

 autcin fequuncut inftturoentoiuin ("uoium foimam. 



IX. aJ^Iernorit ojficium esliimagines confer}tarc_j, ofiicium 

 & rurft^. exhtber^. ~- 



Mcmoiia fcnfitiua(nam de intejlcdiua hic non agitiir/ pro 

 obi; (fto habct -^ai n^r.ftiivArm, fiue a fcnru fit piiiis ciblatum, 

 fiuc ab imaginatione confidum. Duplcx autem eft ipfius offi- 

 ciam : fpccies videl.fiue phantafraata inftai condi rcfciuaie, 

 & inftai piomi icddcre. Prxlfantia ipfius pcndct a modciaii 

 quadam (iccitatc cerebelli , & fpirituum claiitate : qualis tem- 

 peries ctiam facit ad bonitatcni phantafir- Siquidcm mcmo- 

 ria ,vt ait Scaliger , nihil aliiid cit , quam rcpetita qua-dam 

 phantafi.T; opcratio. Hinc Ariftotcles & alij Ph^-fiolooi do.» 

 ccnt , illam tempericm confcrre optimam mcmoriam , qua: 

 ncc nimia frigiditate congelata torpcat , vc in fcnibus& pi- 

 tuitofis : Hcc nimia caliditate inqi'-eta & inftabilis a:ftutt, 

 qualis cft in biliofis : ncc humidi.taie nimia ditfluat , qualis c(>. 

 in infantibus & pucris : nec deniqiic immodcrata ficcirate cft 

 indurata ac ignaua, qualis cft in fenibus , mclantholicis, & il- 

 lis , qui feie omncm memorir fuccum ftudiis ac vigiliis cx- 

 haufcrunr. Solent hoc illuftrare (imilitudine ccr.r , qu.T (i du- 

 lior fit, difficultcriniagincm admittit , (ed dlu (cruat : fi vciti 

 (it mollior, tacilc quidcm imaginem (igilli adniittit , fcd noii 

 itafidelitci fciuat. Vbi non eft filentio prx-tcieunduro , no- 

 ■fluina ftudia, ite'mque ledioncm ac mcditationem poft ci- 

 bum funiptum.valdc noccrc nKmori.T, phantafi.i:, tniiquc cc- 

 rcbro. Spuitus cnim fatigaiionc notlurna itfoIuuntiir,& tur- 

 bantur,itemquc fnbnotflem condcnfantur. Poft cibum vtttj 

 (umptum fi aliquid iiicditari velinnis, ciiocatur calor e vcn- 

 tticulo, & cum caloie lialitus crudi & ciafli , qui ccrcbrul^i in- 

 tulcaiit & coriumpunt- Pono liic duo quiiuniur. i . An me- 

 nioriafit tantuni pia;teiitorum ! i.Quomodo ccicbtlUini.an- 

 guftum illud mcmoria: reccptacuhim,pofIit tot fpccitbus (uf- 

 ficeic ? Rcfp.ad 1 .Mcmoiia eft 1» 7i ii;»,licct non fit ipfius »fi 

 i~ji. Rccordamur cnim id , quod vcl rtiirr.i ift pia'tciitum, vt 

 diti licftcrni ,vtl tcniporis pr.-rtciiii diftiiiiflioncni connotar, 

 vt vhimi judicij,<iuatciius cft :i Deo pia:di(f(um. Ad 1 Qjicm- 

 admodum in fpcculo infinitx imagincs diftiiitTe (c nobis of- 

 fciunt : it.-i in ceiebcUo infinitx imagincs afrciusntur , & dc 

 fpiiitu in fpiritum propagantnr , anima intcllct^^iua munus 

 fuiim in lioraiiicgnauitcr faciente,mcmotiamquc fcnfitiuam 

 adiuuantc. 



X. ^yiA fnfum cr fenfonc7n cxiernam cjuatuor re- «^ioi le- 

 quiruntur : viAel. Facttltas finttcndi^ObtccluTn fenCtle^. s"if>"iur 

 Senjonumfcu organum, (y A-ledtttm-,. 



Tacultai fentiemdt :cf\dcx in fpiritibus animallbus,& e% ce- 

 rcbro peincruos ad vniufcuiufquc fcnfus oiganum tranfit. Ec 

 idcc) in qualibct fcnfione cxtctiia oportct diligentet confidc- 

 rarc fpiritum animalcm & nciuum. ObitHum ttibus modis. 

 diuiditur- i.Eft ("cnfilc pcr fc , vel pcr accidcns- lllud cft,quod 

 intcrucnicntc alio nou pcrcipitiir , vt paiics. Hoc ; q.iod pcr 

 aliud pcrcipitui , vt (piritus dicicur fciuiii , quatenus voccm 

 cdit. i.Eft icalc,vcl icpiifcntatum. Reale cft qualitas , qu.« 

 pcrcipitur,vt Iux,color,odor,fonus,("apor.R(prxfcntatum fioc 

 fornialc, cft fpccics liuc reptefcntatio qualitatkfcnfilis , im- 



^ pttffa 



ncm fxceC». 



