1 6 6 Ency clop^dia^ Lib. X i 1 1. 



i atif- 



De 

 qua: 



ncnd 



vjfu 



tc- 



ptefTa fcnfotio. %. F.ft communc.vrl ptopiium. lllud a piuri- 

 bus lenhbus Citernis pctcipi poteit.cuiufuiodi Itiifibilia coiu- 

 miinia Jantur qumque.vijel. Motu^,Qtiics,Nunieru5,Ma[^ni- 

 tudo , & FiLIUfd : Hoc vno tanciim lcnlu cxtcmo pcicipuur, 

 vt fonus auiibus,lii\ oculis. Scnforium, Grxcis <tiia.:Tue/<'», cll; 

 ors;anuni,quod cft ccrtura corpotis mcmbrnni,quo perlicitut 

 itniatio ; vt oculus c(l otganum vifus. Meiiium cft.pct quod 

 fpccies dcfcttutad fcnfotium ; vt act cft incdium vulciuii. 

 Rcc^uiruntur porro fex conditioncs , vt lcnlaiio fit ceica. 

 l.Organnm liebet ef[? feciindhm naturam dijfofitum : i.c. in- 

 tcfiuiti , illxfuin ,oic vigcns : item nudum a natiua tcccpti. 

 Hinc fcbricuantibus oinnia videntur clTc amat.i,c]uia lin!;uain 

 h.\bcnt vitiatam. Et fcncx li liabetct oculr.m iuucnis , videict 

 vt luuciiis, vt ait Aiiftotclcs. i.Mediiim debet efje conueniem ; 

 t.e.natutalitei fc dcbct liabcrc, ita vt ncc alicna qualiiatc,ncc 

 dilpolitionc aut propoitione (it inimucatuiii. Hmc in tcncbris 

 nilul vidcmus : quia ad vifum rcquiritur medium ilUimiiia- 

 tum. ^.Intcr fenfle ^ fcnforium modcTiita debct ejfe difantld. 

 Hinc albanimis rcmota vidcntur nii^ra , & lcnfibilc podrum 

 fupra fcnlbrium nullam efficit fcnfationciTi. ^.In fenfil/iii re- 

 quiruntur certiM fitiit fy- motf.t. Hinc vifus dccipicur , (i c|uid 

 oculis obiiciacui non fccundum rcctam lincam. Rccjuiricui 

 etiam ccria proportio inter (cnfile ac (en(um. Nam (cnlibile 

 cxccllcns Ix-dit fcnfuni : vt lux folis oculum. <,.Morii rejulri- 

 tur moderata. Hinc qux fcn(um in momento pi.TCcruo'anc, 

 nihil admodum eos afficiunt. 6.Animiu fit ocrupaim inperci- 

 fiendo fenfiii. Alias enim oculis apncis niliil ccrnicur. Hifcc 

 condiciombus concurcentibus, feiifatio cft cetca,& (enfus cir- 

 ca ptoptium obicdtum non decipitur,vc liabct r>.gula. 



X l. Viftii omninmfenfnmn e.xtanornm eHprxjhiti- 

 tijJirnM. 



Nam hic folus tocum obieclum, & omnes cius partes pcr- 

 cipit: folus miram obicclotum variecacem dignofcit : non im- 

 peditur concrariis : menri eft quam (imillinius : ad capcllcn- 

 dum difciplinas eft vtiiilTimus ; eft fcnfuum cxccrnorum ve- 

 JocilHmus ; homini dilcLfifrinius : habct organum pulclierii- 

 mum & attiliciofiffimum : habet dcniquc obiciTlum inter ics 

 fcnfilcs emincntifTimum , vci eft lux.Si camen conlideres ani- 

 mal comparace,quacenus cft fociale, auditus nihil vidccut ce- 

 dere vilui. Nam in focietate ciuili & politica hi duo fcnfus 

 vidcntut a:que pc.rftantcs. Et Dcus vifum pct facramcnca,au- 

 dicum pct vcibum docct ; atque omnino in vita communi 

 requiruncur hi duo fenfus ad munia noftra rite obeunda. Alias, 

 fi animal fpciletur fcparatim & abfolutc ,vifus eft pixftan- 

 cior audicu. 



XII, Vifii< ohieHitm efl iuv e" color : 7nedium vi- 

 dendi efl diaphMitt?n : infhitmentnm aRiumn efl ffiritM 

 opticiif,pajfiM(?n cfl tiim ncnmi opticiu , tum ochIpu , qni 

 conjht tribiu hHmoribn6 oj" imicn principalibMi mtmero 

 cjuatitor, 



Dc his fint^ulis noccnrur hi aphocifmi : i. Sola iHcida ^ 

 folorata radiant ad eculum. Hinc qux calia non func , vidcri 

 nequeunt. x. Vlfiimu medium dehet ejfe ii.xf^xyif , perjpicuitm 

 fiuetmlucens. Talc cft xchci,ignis,aifr, aqua, viccum, cryftal- 

 lum, fuccinum ; inprimis autcm aisr. ^.Spiritm opticus eft ex- 

 ^uifitijfmits , purtjjimtti , ^ efficiicilfimtu inter omnes Jfiritrts 

 itnima!es,qni concurruni ad fenfjtioncm e.xternnm. 4. Nerutu 

 opticiH ejl canalis moUifiimm ac tenerrimtis bifurctitin,qu! per 

 caluarli foramen in oculos inferitur {.Humor cryftallinm eft 

 prlmarius. Wmc totus cft pcllucidus & (pitituofus.in ip(b ocu- 

 ii ccntro po(itus,vt imagines rcrum vidtndarum in co luceant 

 & formentur. 6. Humor vitreus aiini^ntiim quafi ac fomiteoi 

 fuppeditat cryftallino:c\nim(icmnnaa\ai gcmmam (ibi habet 

 inlertum. 7. Humor nquem eft fittis in anteriori oculi partcj ; 

 vt fcil. imago rci vidcndx in co primum adumbiata cuidcn- 

 tiils depingatur in ctyftallino. 8. Tunict, crntinent humores 

 oculi,^^ fciungunt,feruiuntque imaginiim commodiori efforma- 

 tioni (<r retenticni. Sic vuca pupillam complcfticur, & aranea 

 humotcm cryftallinum fua (ede continct , iiumoicmque Ti- 

 ttcum ab aquco (ciungit. 9. 1'ifiofit immijfone radiorum,non 

 emi/Jione. Nccc^Tc fiquidem cft.vc vilus canfjium affcifHo ani- 

 malis fiat in fubicifto fuo : qucmadmodum & relicjui fcnfiis 

 ciccrni fiunc. Hinc oculus dicicur fpcculum naturalc : & vifi- 

 bilc exccllens Ixdic oculos. Rrflc iginir Ariftocelcs docuit, 

 vifionem ficti <»«7' tiirwc/iTrlti/: Galenus falso ««7' •«^"/«''•iv, vt 

 & Placo >ixTc( trMiKvyijctf, lo.Species vifibiies funt radi! fubti- 

 liffimi : qui redc dicuncur fpccies intcntionales. ii.Vifa emi- 

 nui iiigrefiiint: quia omne vifibilccum radict radio finico, 

 nccclVum eft nimia lon^inquicatc (pccics vifibilcs hcbelccrc, 

 ac cxccni.iari. 11. Vifio reHa diftinfla inplanovitra ^.in alto 

 vltra lc.mHiiaria Germ.fe non extendit. Confula vcro vifio 

 poceft fe vlccrius cxccndcte. w.Spiritus ^ humores qiiorun. 

 dam oculorum ita fiint venenati , vt alia inficiant ^ interfi- 

 riant. Sicbafililcus & cacoblepa incccficiunt vi(u : mulieres 

 iii*nftru«m |>air.« inficiunt fpceula intuitu : vcni.fici ic homi- 



nes quidain ex oculis laboiances,ex oculis & tota facie eiacu- 

 lantui halitus vcncnatos , quibus (afcinant homines & pecu- 

 dcs.hoc cft,illcs cmaciant.l alcs oculos Pcifius vocac vicntcs. 

 Hi tamtn radi),qui cmananc cx i(l:iiilmodioculis,non arguunt 

 vifioncm ficri tiniiliuc. Nain quaccnus oculus meus videtut 

 ab alio, ladi) ab co feiuinui in alcciius oculum , & reprxfen- 

 canc oculum mcum in oculo iplius ccu fpcculo. Radij tmm ex > 

 quolibcc corpore dcciduntui. Omnc fiquidcm corpusradiat ; 

 ac proindc ciiam oculi. 14./?» vacno ^y pei- vacuiim nuiia ft 

 vifio. Errauitigitut Dimocritus, qui ccnfuic, fi Ipacium iliud 

 inccr ccEluin & ceriam torcc vacuum , vcl foiinicam in cdlo 

 nos conlpcctutos. i ^.Octtiorum temperamentum non eft igneii, 

 fedfrigidum ^humidum. Hoc enim docct glacialis confti- 

 tutio oculi,qua' vatiis conftat humoribus : &contnuiub liuius 

 ocgani mocus ccquiiit iiiigationem. iS.Ocuii funt gemini 

 duabtts de caufis:\i fcil.faciliiis cctnant, & nealtcio Ixlo vel 

 amilTo, pr.Tftanciffimus fcn(us excinguetecur. 1 7. Oculi fujit 

 j^h^rici , vt ceieriiis mouerentur , 0" ohieBum omni exparto 

 tomprehenderent. i i.Oculi fiint in fnblimi locati duiu ob caii. 

 y<n:vt ncmpe indc terum di(criniina rcdtiiis dijudicenc , & cx 

 (pcculaquafi piofpiciant cminiis nocicura. 19. Vifiofit inhu. 

 more cryftaiiino : acque adco in ipfo oculi cencro. Hinc ifto 

 humor dicicuranimaoculi : cftquc (a\\is axoi^, coloru expers, 

 Ec hoc Ixfo, peritoninis videndi virtus. lo. Feles ,no£iui , ^ 

 aiia quidam animalia de noiit vident ; quia lcil. humor cry- 

 ftallinus in ipforum ocuiis eft valdc lucidus , idcoque lucidos 

 fpargit radios, qui vicinum aijrem illuftrare poifunt. xi.Spiri- 

 titi opticifunt velfubtiiiores , vct denfiores. Illi faciunt vt rcs 

 vifibilis propc fit admoutndaoculis : hi, vc longiiis rtmoucn- 

 da. Illi enini facile diffipantut,fi obicctum lic icniocius : hi at- 

 tcnuantur,ii obieftum aliquo modo longiiis remoueaiur. Ne- 

 ccfTc aucem eft vt fpicitus optici finc mcdiociitcr fubtiles.fi 

 imaginc.Ti dcbeanc concipeie & foimaie. 11. Conjficilia nen 

 fempcr iuiiant oculum,Jed ttim demum , ciim imbeciiiiores funt 

 Jpiritm %'ifiui , (y oculi ftruciura nimis coariiata . Tum tnim 

 iraago rci in cryftallo niagis fiftitur & augetur qu.nm in aerc, 

 ac proinde fortiiis in oculo poceft reprxfencari; 13. Color vi- 

 ridi4 omniiim maximi ccnducit oculis QfviJui: quiaomniuta 

 niaxinie nigium cum albo ccmpeiat ,& proinde facit, vt fpi- 

 ritusopcici necdiifipcntur, nec coaitlcntur. 14. Vola paipebrii 

 impofitA videmtit accuratiits ; quia fpiritus optici iic magis 

 coairtancur,& fplendor nimius ai:eititur. i^.Intenfiftimo geln 

 citeris membrii rigefcentibtu , oculi frigus non fentiiint : quia 

 pingucdo humoris albugindi illos fua calidicate fouet. i6.Fi. 

 nu vifioTiis eft duplex : vidcl. nuciimenci indagacio,& cognitio 

 rcium ptxllanciffimarum.putacreacurarum Dci ,&. inde pro- 

 fcT^a ipfius ctcatoiis agnitio. -L-j.Talfi videntfed vijti aditio- 

 dum debili ^ imperfcHo. Habent enim oculos : qui non funt 

 fruftca ipfis daci. li.Figura vifienii oflictt eft conus fiue fyra- 

 njM :cuius apex in pupilla,bafis in re visa. x^.Gcminis oculit 

 videtur res vnica,noi) gemina : tum quia ncrui opcici concur- 

 runt in cercbro , cum quia de (pcciebus (cnfibilibus iudicium 

 fit in ccrtbio a lenfu communi. 30.S/ vel videns,vei vifihilt-> 

 eeleriter moueatur, obieHum gemiitatur. Nam axis pyiamidis 

 vifiux firmari nequit in obicdo, & fpiritus optici in vidcnce 

 turbantur. Sic in cbriis fpiiicus illi func & cralTioics & percur- 

 baciorcs. j i .Ir.tegras vrhes eminus videmus.ccminuf non item : 

 quia quanto loogiiis diftamus ab obietlo,cantc> rcdiores effi- 

 ciuntur angularcs linex vifiux.5 i.Pi.ruuscolumhi vclcornicis 

 ocuius meiiits videt,quam grandis oculus houii vel tauri : quia 

 ibi cll viitus vnica, hicdifpcrfa. Hinc fti/aAs^3«A/<»/ vidcnt 

 hcbcciiis , acuciiis ftiKfcfiSixlk/Ati. ^j. Formam alterim homlnis 

 faciie,noftramin Jpecuio vlfam difficili animo circumferimusi 

 quia qua; in fpcculo vidcncuc,nondirccte,fcd reflexc ccrnun- 

 tur. Spccics autcm reflexx funt dtbiliores. 



XIII. zy^udittit obie^um efifontts, ■velflmplex ^ 

 reflexu^, vel mttttiplicttus ly reflexttf, cjui dtcitur echo : 

 rnedtum eFl cor.pti( $\nyif ,perfonabile : inflrttmemum-> 

 atiiuum eFi Jpirittti aKa^iKci , pafimtTn e^ tum nerum 

 aKi<g-iKc(, turn auris, 



De his oinnibus teneantur ifti aphorifmi : i.Imfetus e lon- 

 ginquo priits cernuntur,quam exauditintiir : quia fpecics vifi- 

 bilcs funt admodum (ubcilcs , ica vc in inftanci inoucant vi- 

 fum, audibilcs magis funt maceriales, & piopagancut pcr cit- 

 culos.Oculi ipioque non habent cot anfiactus,vt aurcs. Hinc 

 fulgur priiis ccrnimus , quam tonitru audimus : & priiis vide- 

 mus fccurim attolli ad it^tum , quam fonum eius pcrcipimus. 

 i.Soni tranfire pojfiint per foiida,vt per parietes, ^ fyluas ;Jpe- 

 cies vifihiies non pojfunt. Nam (pecics vifibiles lunt fubiilifli- 

 mx, & acrcm iion commoucnt. 3. Auditus eftnoBii vaiidior 

 quam inierdiu. Dc die fiquidcm (oiius fonum impedit,dc no- 

 CtQ auccm cft altum filencium. De iioite iccm anima cftjac- 

 ccnrior,quam dc dic. ^.Fcho non fit fempcr,licet femper fiat rf» 

 fiexio foni. Raciocft: quia ncceiTc cft vi fonus fcmpec im- 

 pingat , & ita repetcuciacui. Sed illa lepeicuffio non percipi- 

 ciu' , niii aiic teiiliat a4 inftar pilz ad pariccein allifx. Vncie 



echo 



Di 



