1 6 8 Ency dopa^di^ Lib. X i I L 



lamcs qui 

 ruitui' t 



Sitisqui 

 otUttti .' 



potcft.fi complcxio ccrtbri fit validior. 1 1 . Si ;>;V.'« naribni 

 iiitfrclufmJicmutiitloiie»if!roljibet:c\m.i flcn\iit,uio noii accidfc 

 niii contrado cctcbrovfpiritiis atitcm ceicbiuai Jilk-ndir. ii. 

 Mcmbritpoft fteriintationcm inhorrefcunt : ijuia calidus acr in 

 llcrmitationt: expellituv ,& liunc fndmtculus inlcciuir.ut , qm 

 mcinbra vclut coiicutit. 



X VI I. Fames ontiir, qnmdo calidum & ficcunL, 

 vitale eli debilitatum->. 



Tum cniin mcmbra fentiunt fui diminutioncrn,ide6que fu- 

 "•unt venas patuas fiuc capillarcs ,qu.T; fuccum tcrtitj conco- 

 Aionis dcferunt. Vcnula- fugunt & veliicant venam maxi- 

 iiiam feu cauam in liep.ite, cjuod veUicatum itetum vcUicat & 

 fuwic venam portx.Et h.Tc turfura fuf^it vcnas mc(araicas,qua: 

 vcllicant intellina vcntriculo vicina, Hi hxc ventriculum,cujus 

 orificlum fiue pars fupcrior tum contrahitur & corrugatur:ita 

 vt corrugatio ifta fit proxima caufa famis. Hic quajritur , 

 Quid dc pica prignantiuni , Id eft, cft dc abfurdo appetitu fit 

 ftatucndumrRcfp.Sangiiis fxculentus niitas & abfutdas gignit 

 imaginationes,qui abfurdum gignunt appetitum. 



XVIII. Sitis oritur,(jUiindo frigidum & humidnyn^ 

 vitale efl debilitatiim->. 



Nam mcmbra calorcarcfafta appctunt humidum & frigi- 

 dum,ide6quc fugunt venas eodcin prorlus modo, quo diftum 

 eftde famc:vndcfir,vttandemoiificium ventriculi arcfaftura 

 pcrcipiat quandam molcftiam cx dcfcdu humiditatis. Nam 

 ficut in concodlionc , qux fit ad igncm , requiritut fubftantia 

 folidafimul & liquida:(ic ad cuncoftioncm uaturalcm in ani- 

 nialibus requiritur cibus & potus. 



Vcnus 



quoiDodo jpeciei 



profit 



XIX. AppctitHs venerem eft propter conferuationeni., 



Patliolo- 

 gui]uiil ! 



Caudi.t pellc^-, 

 Pelle timmm , 



Spermj^ft!gato, 



Isfec dolor adjit, 



Hm vbi regnant, 

 Kiibila mcns cjl. 



Sicut cnim appctitus alimcntatius cft proptcr confeiuatio- 

 nem indiuidui : fic vcuercus cft propter fpecici propagatio- 

 nem,fi cxccrnatur femen proliticum.Facit tamen ctiam ad va- 

 letudinem,fi cxcernatur fcmen vel fupcrfluuni , vel vitiofum, 

 juxta vcrfum : 



Balnea,Vina,Veniif,co?iferuant corpora noflra : 

 Corrumpnnt eadeni Balnea, Vina, Venus. 



Venus,inquam,facit ad valetudinem ,fi moderate exccrna- 

 tur fcmen. Alioqui (i modus excedacur omnia & fingulacor- 

 poris mcmbra eneruantur:quia fcn>cn ab omnibus & finguhs 

 inembris dcciditur. Hinc eft ,qu6d omniaanimalia poft Vc- 

 neris vfum triftentur , folo gallo gallinaceo cxccpio. Is enim 

 cantat vel ttipudiacpoftcoitum : quia ob fcminis genitalis 

 abundantiam non poteft ferre iiritationcm.idf oquc fi cmittat 

 atiquid fcminis.lxcatur. Atquc hinc cft, quoJ gallus vnus mul- 

 tisfufficiatgallinis- Hic notetur illud Scali^eri exerc.i ii.f^. 

 .Sapicntcs bibunt, vt ne bibant:ncbuloncs bibunt , vti bibant. 

 Sic Sapientes cocunt , vt ne colsant : bruti coeunt , vt cocaut. 

 Q uxritur hoc loco, An Vcnus vel animi labores plus noccant 

 vita;?Rcfp. Quinque funt genera voluptatum, quarnobis 

 profuntvcl obfunt ; quatum infimain olfac;l:u,fuperior in au- 

 ditu,fublimior in afpeclu.emincntior in imaginationc , exccl- 

 fior in rationc:qu.Tquo majores funt, c6 magis taciuntad vi- 

 tam longam,& conttaqu6funt magis cum labore &difHcul- 

 tatc conjunfti^e^ magis abbtcuiant vitam. Hinc Satutnus in 

 contcmplatione magis nocct.quain Vcnus in generatione.IUe 

 voluptaccm fuain in cencto,ifta in citcumfercntia pofuit. 



X X. z^jjeBiis oritur , quando cor fe contrahit vel 

 dilatat , vt animal appetat vel auerfetur obje^um. Et 

 e)us doBrina dicititr Paihologia; nempephyfica. 



Pathologia phyfica cxplicat tria: videl.gencrationcm afFc- 

 cT:us,illius diuifioncm, & raonita dc fingulis fpecialia affcAus 

 ita exiftunt.Prim6 fe nobis ofFcrt objec^um. Hoc dcinde mo- 

 uet fcnticndi faculcacera.qux cxcicata illudcognofcit.Cogni- 

 tio ifta vinrimaginandiattingit,qua:objC(^um prini6abfolu- 

 te iudicat,mox cum conditionc boni vcl mali , fiuc adfcrentis 

 Ixtitiamaut ttiftitiam- Objeftumita judicatum excitat appc- 

 titum in cordc,pro adcptione vcl fuga. Tum fpiritus alteran- 

 tut,atqucaltcrati ccrto inodo corpus a(ficiunt. Modus autcm 

 illc afficicndi cft varius, Et prim6 quidem rationc principij, 

 nicdijj&finis. A principio ad fincm communifrimi aftciSus funt 

 Araor & Odium:in finc Volupias & Dolor ; in mcdio Dcfidc- 

 rium & Tug.i. Atque hi func fcx afFcftus principcs , tanquam 

 tiunci.quorum plutimi funtrami. Ali) ftatuunt quatuot atfe- 

 i\us pr.x-cipuas,vidcl.gaudium & triftitiam fpem &timorcni i 

 quos comparant quatuor vcntis cardinalibus. Sicut cnini hl 

 inare tempcftatibus: ita illi animnm turbulentis niotibus tur- 

 hant. Hos affci.'tils Boetius ita exprimit : 



Alij fic rcccnfcnt afTcftos.Aflcaus pettinent vcl ad appeti- 

 tUm concupifccndi , vcl apptcitum iralcendi. 7//«iclpuiunc 

 ■bonuiTijVcl malum fimplicitcr. Et quidcm rc bona oblatacx- 

 citant anior , dcfidcnum , vcl gaudium , prout ves cft prxlci s 

 vcl ablcnsioblaca vcro rc mala,otitur gaudium, tuga, vel tn 

 ftitia, prouc rcsitcrum cft prarfcns vcl abfcns. li'/ rcfpiciunt , 

 bonum vcl malum arduum.lbi cft fpes , vel dcfperatio:f ic cft 

 timor.vcl audacia, vcl ira. Alij dcniqueficdiuidunt atFj"i'.is, 

 qu6d fint boni.vel mali ; fubiti.vcl dutabilcs ; lcncs.vcl vchc- 

 nicntcs;fimpliccs,vcl mixti.Hic notcnturin gcncrc iftiapho- 

 rifnii. i. Inftrirmentnm njfecluum primariimj eft Coc.Hinc cor 

 magnum & laxum proptcr ditfufiDncni (piriiuum miniis vc- 

 hcmentes & conftantcs producit a(FcdusiContia,cor magnum 

 & comp.ii5tum,(icut & cor parvum atquc compaclum. i. //.•.-- 

 rnores aciatntvel obtundunt ajfecim. Sic fanguis parit fpintus 

 puios & lucidos,quales funt in la-tuia ; bilis flaua feruentes & 

 ficcos qualcs funtin ira. 3- Ajfecim nonfunt emnino pofttiin 

 noftra poteftate : quia fcil. huraoram & (pirituum gcncratio 

 non cft omni cx paitc pofita in • liominis arbitrio. lam videa- 

 niusmonica fpccialiade affcftibus. i. L&titia oritur e.x fuaui 

 alteratione fpirituum animulium lirca cor,i{y excordis dilat.l- 

 tione.i.In htitia Jpiritui fefe ejfundunt ad extcriora-.Sc mouccut 

 vcluca ccntro ad circumtcrcnciam : quia ncmpc (piritus cu- 

 piunt fibi vnirc obiciTtum gratum ;. L£titia fouct atquc rrn' 

 feruat animalls temperamenttim. Cor enim lcui & amico calo- 

 ris motu rcficit. 4. Homines prn nimia lititia extinguuntur : 

 quiacot per nimiam l^titiam nimis dilatatur , itavt Ipiritu? 

 vita'cs plane diiripeniur. 5.5/)/«» confert aliquid ^id Utitiam vti 

 triftieiam fori/i:qaatenus nimirum attrahic cx (anguinis nial- 

 sa fuccum mclancholicum, magis vcl miniis , & ita puiioreiTt 

 vel impurioremgignit fanguincni, cuius tcmperamcntum fr- 

 quuntur fpiritus vitalcs & animalcs. 6. Triftitia oriturex con- 

 trnBione cordis , 0- coarBatione Jpirituiim intra forNam (pi- 

 litus rcfuiiunt a mcmbcis cxtcriotibus proptcr obicifti mali 

 aucrfationem. Et hic cft motus acircunifercntia ad ccnirum. 

 •;. Triftitia langiiefcunt atque concidtint omnes corporis -vires ; 

 qnia fcil. fpirirus rccurrunt verfus cor , & calotcm intus abi- 

 gunt. 8. Triftitia fcnfim confiimit /i;;/OTa//i!:quia tcil. cft at- 

 ifcdus lcntus. Excmplo fit Pyrrhus , cuiuscor fuit inftarpyri 

 toftum. 9. Metns oritur ex ■violcr.ta cnrdis conftriciione. Ctim 

 enimeft obicitum valdc ingratum, (piciius violcnccr fc rcci- 

 piunt ad intima cordis. Et idc6 hicaffedus velicmentcr alie- 

 rat animal-io./ra eJr" odiuin ftint affcHti^s mixti. Et ira quidcm 

 cft afleilus fubitus , qui componitut cx tciiiiria& vlcifcendi 

 l1:udio:odium verocft atFci^Sus lcnticr & cum tcmporismajo- 

 li diucurnitate coniunftus , qnam ira. Alias ex iifdcm oiitiii 

 caufis,ex quibus ira. i l. In ira eft duplex motus cordis.Vnm^ 

 cnim cor fc contrahit propter obicLlum ingratum.Dcindc cot 

 iiacompre^Tuni fe cfFundic in U-ciciam quandam & vindici.c 

 cupidicatcm.lQjii duo niotus contiaiij violciitcr commoucnc 

 fpiritus & fanRuincm.ita vt fanguis cbullicn? citca cor,& vci- 

 fus ptincipium fuum,i. e. hcpat , rcguigitans fc(c ctfundic iu 

 vcficulamfcllis,& tocum animal in jEtnam vcluti conjidaL 

 Sanguis cnim ifta commotionc valdc attenuatur.aquc adeo fic 

 lcuior , ita vt tktim pctat cercbrum , ibit]uc fcnluum organa 

 periuthet.Hinc iradicitut efTc furorbrcuis:& Donato dcrlua- 

 tur ab irc,qu6d faciat hominem quafi extta fc ire. i t.Homines^ 

 e^ befti& fipe inhorrefcunt caufls fii.-i nattira non coifiparatis ad 

 horrorem incutiendiim. Ita funt,qui fcrrx ftridorcm impatica- 

 titfimc fctuniifunt qui a cafco, vino , & aliis cibis pcnitus ab- 

 horrent ; func qui pnjfentiam fclis ferrc nequeuuc. Lco noii 

 poteft fctrecantumgalligallinacci:clcphas inureni rcformi- 

 dat.Quod attiiict adfcrr.r ftridorcm,ilIum non pofluntfcrrCj 

 qui funt pra:diti imbccillis auJicndi inftrumcncis. Ad cibos,a 

 quibus nonnulli abhorrent,quod .ntiinct, pleriquc Phyfici cau- 

 lam infcrunt in imprcflionem inattis in fcrtum Dcnicjueqnod 

 animalia qu.rdam non po(t"unt fcne aliorum prxfcnciam , vcl 

 illoruin voccs audirchoc eft .ib antipathi.^,ciiiu3 ratio nos fu- 

 "it. I 3 . §>uirationem Utitii & triftitis. inielligit ^facilepoteft 

 %dicnrcde rcliqtiis affeBibiis. N..m hi duo func vcluci mciifu- 

 ra reliquotum atfcftuum:puta aiiiotis,dcfiderij,odij,fug.T,fpci, 

 dcfpcraiionis,timoris,audaci.T,&ir.r. Omncs quippe affcL^tus 

 bonioiiunturcx fuaui quadaiu altcrationcfpirituumcirca cor: 

 mali vcr6 , cx coardaiionc fpitituum & comprcflione thala- 

 raorum cordis-.ptoui obieaumjudicatuv cratum.id eft,anima- 

 li fimilc vcl fimile vcl diflimile. 14. Affeau; eft motu^ cordti 

 'vela centrOyVclad cenlriim ,vel circa^centrum ivel^ntxiiei. 

 Plura vide infra in Pathologia. 



X X L In locomoriiia oportet confiderarefibiiBitm, 

 caifamefficientem , finem , & fpecies,jiixta hxc theo- 

 remata. 



1, Subieaum locomotiiu eft ar.imal-.Sc <\aii<:m vel abfoiute, 



iiuanoo 



