1 /O Encyclopa^diar Lib. XIII. 



Vig.la 

 ai4 ! 



Dc foui 



CJUld [C- 



nciiiiuui 



1 X X 1 J . l^igilia esi vigor fcnftiurn , ortns a calorps 

 (jT Jpifhmm ammaliHm per omnes coroorts partes liBe- 

 riori effiifon^. \ 



liiteliige vigiham natiiraleni.Prxtcrnaiuralis cnim non eft 

 afTedus.rcd dctciftus aiiiiiiaas.Sii; autcin fit vigilia. Ciini per- 

 aifta concoftioiic caloi e vcntriculo leJu in mcmbra , (cnfus 

 vii^ent , & liomo vci bcltia loco nioueic poult mcinbia. Pro- 

 piium autcin vigiiia: cll: cxficcaic , licut lomni liuiiici!lare. 



'" X X l''. Somniti ci? ligatio fenfunm exteriornm^y 

 ; atqiie adcofenstis cornmiinis. 



Dc lomno tcneaniur ilta tlieoremata. \. ApfetltUi fomni 

 oritur^.jnando culor mnxime coUigitnr circa ventriculum, fa- 

 cir^ue -Jt -j.i[orf?, exhiiieiit in ceretrum , ^ ibi oLjlru.int mea- 

 liu jcnf:iiim,>ie Jil.ib.iritur iu neruci.Hii enim laiioiic liftituc 

 niotus iocalis,& ccrcbrum rigjtur. Hiiic fopot a poeta dicitur 

 confansjuineus lct!ii,&: a Scncca fratcr dur;^ mortis : quia fcil. 

 corpus intcr dotmicnrium apparct iii.'n'tuo (Iniilc. i.Somnife- 

 des in corde rcmote ,in cerebro j.roximi coUocatur. Ariftotclcs 

 cor facit (onini-fcdcni. Huic (c opponunt niedici,& in ccre- 

 bro fedcm (oinni poiiunc. Nos ita conciliaraus lias (cntcntias. 

 Cor eft inftrumcntum rcmotum , vtpotc in quo fit prima & 

 rcmota (anguinis & fpintuum aiteratio pro (omni concilia- 

 tionc. Cercbrum vcio cft inftrumentum proximum,vtpotc in 

 quo fpiritus animaics fngctiuiit & condenfanrur,aut cnani ic- 

 foluuntur & dilTipantut. 3. Somnum inducunt leuLs friciio (y 

 fcalftura , cantiUr.tio ^^refwM aquarum leniier dtcurrentium, 

 rnotitatio in crtnis,tenebr£ denftores, 0" aer •vajorofi caloris^aut 

 etiam rigoris a^uofi. H.tc cnim omnia Ipiiitum rcuocant ab 

 extcrno opcre , fa..uiniquc vt fpitltus (c det quicti. Spiritu 

 quicicentc fcquitur ftigiditas ,qucniadmodum c.x motucalor 

 exlftic. Ftii;iditas condcnfat vaporcs ctrcbri , & ncruos ob- 

 iiimi.^.Conterrplantibni fubinde fo/rintti obrepit: quia contem- 

 platio fpiritus plunmos in ccrcbrum attrahit, & vna cum fpi- 

 litibus halitus, qui nctuos opplent. Inprimis hoc accidic iis, 

 c]ui contcmplationi fe dedunt a cibo fumpto. Tum cnim va- 

 porcs ciairi cx ventriculo afcendunc.5.So?»/;»« ad Lttm radios 

 cApnt infefl.-it : quia Luna pattim hume,;lat nimis ccrcbrum, 

 parcim humorcs cx toto corporc attrahit. lam vero ad placi- 

 dum (i>mnum rcquiritur vapor beni<^nus & roridus^ualis ori- 

 tur ex alimcnto rcifle percofto. e.Ephialtes non efl jpeBriim, 

 fedim.iginatio orta ex obflruBione poflicApartis cerebri.Si quis 

 cnim terfo incumbat, fit vt (pina dorfi & qux fub ca, cor pro- 

 piiis attingant, & premant.prxlcrtim (i vapotes quidam noxij 

 circumftent cor. Hac comprcflione motus cordis impcditur 

 nonnihil. Impedico motu plures fuligines circacot colligun- 

 tur^quaf^in ccrcbrum afccndunt , & mitas ibi ac monftrofas 

 imat^incs gignunt. 7. Supra dextrum latus fuatiitis foporamur. 

 Rationes trcs (unt. i.Corde iiiinus preflo,cxpcditior eft eius 

 niotus. i.Dextra pars,qua? motus c(t principium,& diuino la- 

 borc mas^is defatit;atur, tuin quicfcit. j.Quia os vcntricuii ad 

 (iniftram vcrgit, iiccefTe e(t illud prcrai Sigrauari , atque ita 

 varios vaporcs in caput afccndcrc,(i quis in I.ruam rccumbat. 

 i.TempiM noliitrnitm eft fomno accommodatiffimum.T cm^mcs 

 enim noctis eft frigida,idc6quc (anguincm & (piritus in cor- 

 dc ac cercbro condenfat. Lichnobij ergo & iucernarijcontta 

 natuta: inftitutuin agunt. 9. Somnits immoderatior vchementer 

 cheft vaktudini. Nam poftquam per juftum fomni tcmpus, 

 quod fcpt?m horaium fpatio dcfinitur, alimentarij & btmigni 

 hahtus ablumpti funt,neccfluni cft,vt fi aninial diutius indul- 

 gcat fomno .niagna copia impuiioiuin & excremcntitiorum 

 halituum in ccrcbro accumulctur , & fpiiitus animalcs conta- 

 minet.His autem fcnf.uim infttumcntis l.Tfis,etiam ipfi (cnfus 

 valdcdcbilita-.itur,& nominacrm mcniotia:vari) dcniq; motbi, 

 tuni in ccrcbro, tum in nctuis & aliis partibus gignuntur. 

 \o.Animal ncn afomofed a vigilia vitam orditur. [ntcllige 

 aliqucm vigilix gradum. I i.Poft fcmnum potm eft minits ^ra- 

 Itis qnam cibus.ln fomao enim irrit;,intur omncs corporis par- 

 tcs.fi animal fit fanum. iz.Non fomniamiis nos fomniare : quia 

 in fomno non datur rcflcxio intcllcftus. \\ . Anima hominis 

 tiherior eft inter dormiendum , qiiam inter vigilandiim : quia 

 nempc foluta eft ,non quidcni a corporc ,fcd tamcn a pcnfo 

 corporis. \d,.GaUtC! de noile fuum c^Ssioi «7,u« edit Jiue cantil- 

 lat: quia peculiarc habct tcmpeiamcntum, quod ccitis tcm- 

 poium intcrualiis ccrtum feutit influxum. Alterato igitur 

 fanguine flatus quidam in veins excitantur, quos flatus dum 

 gallus co:iatur difrip.Ttc^compIodit alas,& erc(5\ogutturc can- 

 tillat. I ^.Finis fomni in homine eft ratiocinari. Sic ait Arifto- 

 tclcs, & quideni tc^e. Nam fomnus inftaurat & confirmat 

 nicmbta, & proinde facit honiinem aptum ad incditandum- 

 Hic qurtitur, An ctiani fomnus in ftatu innoccnii.i- halntu- 

 tus fuiiTctlocuin ? Rctp.Vcrifimilc quibu(d.im vidctuf.putio- 

 ris halitus copi.T adquictem jucundam Adamum inuitandum 

 fuiflc Sed patuiii hoc conucnir cum piiini hominis fclicitatc : 

 qux ciclufifTct oninccn defatigationem. 



X X i'' 1. Somnioritrn caiifffnnt :.')iern.t vel exthfti. 

 InteriiA fant temperarnentum corpor>.<,httmores ijtiidum-, 

 rcdnndames,vel halititse diuerjis efcnlentis orti.-externtt 

 fttntfmfpiratio Det (jr angebritm, inflttxM Jidcriim,viiriu 

 obieEla or occnpationes, :^U£ interdiu occttrrernnt.. 



Hxo vt plcniiis intelligantur, fcquentia tlicorematatraHe. 

 mas.i. I/naginationcj infomnofiunt tribits modts.^Nitn vclccin. 

 fcruntur intcr fc imr.gines in phantafia iam cxiftcntcs , vcl e! 

 mcmoriaad phantaiiam vcluti retrahuntur, vel dcr.iq, phan-l 

 tafi.r ofFciuntur .ib anima aut agcntc quodam cxterno , putij 

 Deo.angclo bono vcl malo. i.Diiierfa tempcramentaparinnt] 

 diuerfa fomnia. Sic cholctici fomniant incendia & litcs : fan-' 

 guinci rorasclioreas & res Lrtas : phlegniatici (ubmcrfioncs: i 

 melancholici funcra, (upplicia. \.AffeHus iUi , quibiis animall 

 ad Jormiendiim .icccdil, plurimui» faciunt ad fomniorum ge- 

 verationem. Huiufmodi aflx*,5tus (unc lartitia, tri(titia,ira &:c. 

 Horum enim vi commoucntur halitus ciica cor, & fpiritus in | 

 cercbroimpelluntur , qui rcciprocationc fua imagincs^e mc- 

 moria retrahunt in phantafiam, vcl pingunt nouas imagines, 

 accedcntc aftrotum influxu.corpons pcculiari tcinperie,ven- 

 triculi dcni<]ue,licnis,hcpatis,& vaforum,qux (omniorum ge-i 

 nerationi funt dcftinaca, commotione varia. j,.Matutinotem- 

 porefiue poft mediam noSem,fomnia funt diftinBiorii:a^vi. con- i 

 coftionc pcrada vaporcs afccndunt puriores. E contrario an- 

 te ciboium concoclioiicm pcraiftam vaporcs aicendunt co- ' 

 piofi.qui cctcbrum tuibant.Iii ccrcbro autcni turbato vel noii| 

 tormantur,vel indiftinfta: foimancur imagincs.non aliter at- 

 que in aqua curbid.i vel nulla , vel cortuofa redditur efligies.i 

 5 .^luod poliiis hoc, quhm iilud fomniamujs, eft ■vel a peculiari 

 temperiejnf.iixu, dinrndue cogitatione 0. ajfcBu : vel h pecit. 

 liari phantnfid aclione.vel deni.juc a fuggejiione bona aittma. 

 la.6.Etiam fomnia brutu corfipctiint : inprimis p^rfcdioiibus. 

 Homini autem pcrfeftiirima &i diftin,Si(Iimacompctunt fom. 

 nia proptet nobiliirimum tcmperamentum & funfliones ani- 

 ms intellciftiux. Dc infantibus hic quarritut, an lomnicnt ; 

 Refp.Ance quartum aut quintum xtatis annum ("omniant qui- 

 dcm.fed impcife,ftc,proptcr ccrcbii humiditatcm,in((tumcn- 

 torura ftupiditatem,& fpirituum lulituumque inquictudinem. 

 y.Bl.indum ^fiiauem fumnum inprimu conciliat obliuio cur.i- 

 rum diiirnarHm. Si enim in ccrcbro h.ercant fpecies ne<;otio- 

 tuni dc dic peraclorum.vel peragcndoru, varij afFeftus onun- 

 tur,variaquc fomBia,quibus turbatur fomnus.Hinc Ranzouiia 

 de confern.val.c.i. dicit, fc cum veftibus exuere omnes curas. 

 i. Pnfaga fomnia naturalia pendent a temperamento propor. 

 ticnK,vt vocant :i.c.a tali.inquo eft exactior (piricuum & hu- j 

 morum difpofitio. Nam ad nacuralia prifaga (bmnia requi- 

 tuncur fubciles & puri fpiritus, & cerebrum exquificc cempe- • 

 ratum.Huc accedic conucnicns pofitus Mcicuiij & Lunx.p./tj 

 qui niinquam fomniarunt , fi fomniiim accidat , vel calamitaSy 

 vel mors portenditiir. Quando enimiis prajcei con(uctudinem 

 fomnii accidunt , validiflima tempcramcnti mirtatio contin- 

 git,qu.-e vel moibum.vcl mortcm gignit. to.Somniafmit Hs-ii- 

 f*«,vel crr.fiMtJiHcK.'' AffTi/ait funt, c quibus nihil omnino prxdici 

 potcft : qualia funt ca , qux oiiuntur vcl ex nimi.i repletione 

 cibi & potus,adc6que varia percurbatione halituum ante per- 

 aftam concoflionem , vel cx ebicfti quocidiani impreffionc, 

 vcl dcnique ex nimia animi pertuibatione & affe£lu Ibmnum 

 antegrcflo. Sjj^aJ'"» fomnia funt ptzfaga, eaquc naturalia, 

 vel Cupernatutalia. Naturalia funt,qua: vel ex peculiari corpo- 

 ris tempcramcnto, vcl cx fingulari aftrorum influxu forman- 

 tur.Supernaturaiia funt,vcl Stcn/x-nla, qux a Dco & bonis an- 

 gelis immittuntur : Vcl ^cuufiiiTnn^Ttla, qu.x a Diabolo fugge- 

 runtur. Natuialia illa habcnt pra;dictionem contingcnccm: 

 fupcrnaturalia diuinahabent prardnftioncm certam ; diabolica 

 pr.-Eftigiis & mendaciis plcna funt..'\tque ha;c eft optima fom- 

 nifpicin,T, fiiie diuinationis ex fomniis rcgula. Huius quoque 

 loci cftilla (omnij diltinitio. Somnium eft phyficum.vel me- 

 tapliyficum.Phyficum habct caulas in natura:cftquc vcl com- 

 munc.quod oiitur e cogitationc rcrum de die pera(.tarum,aut 

 a niotu,copia,& qualitatc humorum ; vcl fingularc fcu lieroi- 

 cum,quodcadit in heroica ingcnia.Mctaphyficum fiuc hypet- 

 phyficum fomnium eft vel Sii7riff!tl(>v,vt[ ^M/^tuc^Hcnliiu.ilis 

 fomniis accidit.qutid alia fint <rii,«W'>!«,alia «V«.««;& iila fint 

 vel tht orematica , id eft, illuftria & clara , vcl allcgorica fiuc 

 a^nigmatica. Dc fomniis diuinis nota,qu6d habeant coniun- 

 (ftam claricaccm & ccititudinem,ficuti diabolica obfcuritateiu 

 & dubitationcm multipliccm. 11. Noitambulones (T pecn- 

 liari icmj-eramento funt pndiii , (y ab arigclo quodam re- 

 guntur. Niiniimn iftiufmodi hoBriincs habent (anguinem 

 fctuidum & (pumintcm , c quo fpiiitus fciuidi & (pumantcs 

 oiiuntnr. Hi (pititus ex tempeiainciito ccrcbii ficcilfiino , 

 & mclanchcdia pr.rdominante tcn.icilfimam & fortifumam 

 adiuniftam lijbcnt iniaginationrm , qu.c motu fuo acccndic 

 Ipititus. Hi acccnfi qii.-eiunt cxitum , & piouolant ad mem- 

 bra cxtciiora , fcd ncquc fufHcicntcr , ncquc diftinifle 

 Hmc iftiufmodi homines & robuftiotcs , & ad mocunx 



cxpeditiotes 



