Phyficaj Pcirs VI 



1 -jtpeditiores funt,quam vigilantes .- quia nimirum fpintus !ia- 



I bcnc fubtiles & feruidos, atque imat;inationMii valdc fortem. 



Vndc fir , vt fumma teiTtorum & turrium faftigia , & alia ioca 



I peTiculofidinia confccndant. Qua: tamen ita funt accipienda, 



i vtincerim non negetur, noftamhulonibus iftis fanitorum an- 



' gelorum adcfle priGdium. Ex his vanitatis conuincinir opi- 



• nioquorundam.qui noftambulones vocant malc baptizatos : 



<um liic afFcLlus pendeat a caufis naturalibus. Hic qu.T;ritiir, 



Cur noftambulo decidar ex alto.fi piopno nomine inclamc- 



lur > Refp. Vi foni &c clamoris cxcitatur noftambulo, pra-fer- 



I tim fi nomine proprio vocctur.non quod baptifmo hoc fil ad- 



' fctibendum (quia etiam in Turcia, & alibi noiflanibuloncs in- 



ueniuntut ) fed quia citiiis ad mentcm penetrat nomcn pro- 



prium tanquam notiflimum. 



Cap. III. De volatilibm. 



PRiECEPTA. ^ 



Onfideraiiimus animal in generc : iam confi- 

 ' derabimus in fpecie. 



Animal cft irrationale,vcl rarionale. 



Irrarionale animal eft ,qiiod forma brura eft pri- 

 diium, & dicitur beftia. £im do^lrina dicitur Thero- 

 logia. 



Therologia cft freneralis, vel fpecialis. 



Therologia generalis explicat principia Sc afFe- 

 ^iones beftiarum. 



Therologia fpecialis edifTerit fpecies beftiarum. 

 Eft iraque beftia voiatilis, aquatilis,vcl terreftris. 



Btftia volatilis eft volandi pcrita. Eftque auis,in- 

 fcdbum a!atunij& (crpens alatus. 



Auis naturam cxplicar OtnithoIogia,eaquegene- 

 ralis,& fpecialis. 



Ornithologia gcneralis explicatnaiuram & genc- 

 ralcs difterentias auium. 



Natura cft in dcfinirione, qnod auis fir beftia vo- 

 latilis fanguinca,pennis & roftro inftrufta. 



Differciitias gcncrales funt : qu&d aucs funt terre- 

 llrcs,aquatilcs,vel ampliibix idiurnz.vel noiturm: 

 cicurcsjvcl fcra:: folitariK, vel e;regales : innoxia;, 

 vel noxix."!anc;uineq,\ cl cxancucs : canorc,vcl non : 

 cfui idoncq,vcl non : fcnncl tanttlm in annum fccti- 

 ficantesjvcl plurics : vnicolorcs.vel verficolores : ra- 

 paces & prctdatrices ,vel non : carniuor.r, pilciuorx, 

 frugiuor<E icu fcminilegar,hcrbiuor£E,vel multiuorjc, 

 ideftjdiucrfo vtentcs alimeiito : potu vtentcs , vel 

 non : bono vidlu vtentes , vcl iion. 



Ornithologia fpecialis explicat gcnera auium.Itnq; 

 aiiis eftmaior,mediocris,vel minor. Hinc igitur trcs 

 auium claftes conftituuntur, hoc modo. In prima 

 clafte funt aucs maiores : zt,ajHiIa,accipirer,ciconiat 

 VHlturyolor,grHf, anfer, pauo,flruthio. In fccunda clnde 

 funt aucs mcdiocres : CHiufinodtfunt columba , aihui 

 gallm,galltna,perdtx,phafianm.\n tertia clafte funt aues 

 mir\oxes:vt ^lnficinia,alaHda,cardHeli(,fringilla,hirttndo. 



In(e(flum alatum cft volatilecxangue, corpus in- 

 cifuris diftindum hibcns , & per aerem volans : w, 

 .ipii,fucK<,Tni<fica,vefl'a,cral>ro. 



Setpcns alatus cft volatilc vencnatum : vt,drado 

 alatw, C7' hafiltficm. 



R E 



G V L >E. 



/. In auimaltim genere tanttm dantur rnonfira prin- 

 i^ cipaliier difla. 



P/iyfici corpus natut.;le diuidunt in rcgularc & irreu;ulare. 

 Corpus rcjTuhre, atqiic .-ideo peifcdc ac primario diiflum cft, 

 <]Uod cx fua materia &: foriii.i rcgularitcr cft conftitutum. 

 Corpus irrcj^ularc , aiquc adco impcrfci.Te ac fecundario di- 

 ^tura cft,quod rcccdit a lc<;ibus gcncrationis phyfici: & di- 

 «iturmonftrum ,quod cft cotpus naturalc pcccans in exccnli 

 Tcl dcfeftu,atque ita tftcontra naturam patticularcm,tamctfi 

 non fit contra intcntioncm naturi vniucrfalis. Daotur autcm 

 monftra principalitcr difla tantum in rcgno animali, non au- 

 tem ctiam in rcgno Tcgctabili. Etfi enim fipe duo poma vcl 

 dui nucct in vnam concrefcunt: hxe tamcnnon funt monftta 

 Tom. II. 



Cap.ni. 17 1 



p^incipaiitcr A'\0c3, ftd tann^m ^eneralitcr. Monftturti cnI«A 

 gcncraliter diilum ('dcfinicntibus Philofoplus ) cll natuiali* 

 dcfcdus a rei2a& folita fccuiuiiim fpccicm difpoliuonc dc- 

 gcncrans. Ac monftium princip.iliccr dichmi Llt,qiiod ita ab' 

 errat&: dclicit a rcfta fccunddni fpccicm diljicdtionc, vt fij 

 liorribilc vel mifcrabile. Oriuntur autcm munltra a caiilis vcl 

 extcrnis ,vt funt praua aftiorum conftc|i.:'io, clemcntoruiri & 

 mixtorun, mala conftitutio,&: cafus faciiiin.T pi.Tgnantis nio- 

 tiifque inordinati : vd internis ; vt lunt qu.iiuot ; 1. Matcris 

 mala difpofitio,lccuiidrim quanntatcm, qualitatcm & niotum. 

 i.SpiritTis vitalis.tanqiiam cauli (-fFicientis, dcbilitas. 3.Vtcri 

 mulicbris mala difpninio rationc quantit.1tis,qiia!itatis, U fi- 

 tu:;.4.Fa;mina; grauida; imaginatio,tcrror,3lilquc vchcineiitcs 

 affciftiis. Hic mcucntur ifta: qu^rftioncs. i.An fcsmina fic 

 monfttam ? 2. An gigantes fini monftia? j. An pygmai finc 

 hionftia ; 4. Quid fcnticnduui dc moiiftris quibufdam bici- 

 pitibus aut bicordibus ! 5. An inoiiftrori lionv.ncs falucntur ? 

 Rcfp. ad i.Fccmina ron eft K.yfx fvcn, f.d y-i^Ta 0i!(r/f : & gi. 

 piiitur ordinaric : & facir ad pctfcflioiicm niucrfi. Non i^i- 

 tur cft inonftrum,nc quidem ex mentc Ariftotelis : quippe qui 

 docct, fixniinam clTe {ccundum necelTitatcm iiatuix', 1. n^.^on. 

 c. i.Et fane incpti funt,qui rcmiiTum giadum narury liabcnt 

 pio pcccato vcl aberratione natuia:. Fccniin.i quidcm ncm eft 

 Iiomo in eodem t;iadu, qui tnbuirur mari. Srd hinc ma:c in- 

 fcrturabcrratio narura; yJi/i.ExccIIcns qu.intiiatis giadus di- 

 ftingui dcbct ab otccfiu quaniitatis. Ille eft in gigjntibus ,& 

 arguit niatcri,r ac teiiipcramcnti vigorcm : hic non cft : qui {[ 

 efTct , gigniitcs monftris annu.T.erjri poflcnt. ^// ^.Paiuiras 

 ftatur.Tf diftingui dcbct a dcfciflu enormi. Illa non (acit nion- 

 ftrumihic facic. Quarc cum in pygnisis ftatura fic dcgcncrct, 

 vt impediantilr fLiii£lioncs anima: proptcr incptitudincni or- 

 ganoruni.omniiio in ccnfu iiionftiorum reponi dcbent. Ad .\, 

 Monftra,qua: vnum cor,fcd gcminum hjbcnr caput.vnius ani- 

 malis nominc a Phyficis infigniuntur. Habent cnim vnicum 

 duntaxat vir.-e anim.ilis ptincipium & fontem , vidcl. cor. tt 

 t.iliiim monftronim vnus folct cftc motus, vna corpotis con- 

 fcnfio & iinaginatio. Quibus vero monftris duafunt coida, 

 il!a omnino duplicia funt animalia.In lumbis enim & cruiibus 

 vniciis fcnfus,vnicui dolor efle folct : fupernis non iteni. Hinc 

 in huiufmodi monftris obfcruatum cft, altero dormicntc , al- 

 tcrum vijilaffe ; ridcntc vno, altcrum flcirc ; mortuo deniquc 

 vno,aItcrum fupcruixific^vr BuehananM lih.ii rerScot tradit. 

 Ad 5.Monftroli horaincs, fanguine Chiifti loti.faluantur. 



/ /. Jnter animal rationale (^ irrationale mn datur 

 tcrtiunLj. 



Sunt qui fatvrum intcr homincm & bcftiam faciunt me- 

 dium. Scd falso. Satyri enim funt Uidibiia S.itanx , non Dei 

 creatura-. Quid vcrodicemus dc hominibus niarinis,qui vi- 

 funtur in mari in vtroque fcxu / Rc(p. Sunt bcfti.x hoininibus 

 fimiles , quancum ad pattem corporis lupcriorcm H;c obfer- 

 ua.infulfam efll- illam Rodini diuifiontm : Aninial cftintclli- 

 gcns vel brutum. Animalintclligcns cft vcl ca:Icftc,vc ange- 

 lus bonus,co=Ium,fteIla : vel fublunarc, vt honio, angclus fuh- 

 lunatis vtriufquc naturt , & mens poft hunianum cad.iucr fu- 

 pcrftes. 



l i l. Tieftiii nihd rationis inell. 



Plutarclius in grillo & alij quitlam pattim vcteres ,p5rtim 

 rcccntiores, plurimis rationibus probant , lcftiis iiicfl<- latio- 

 ncm.Inpiimis elcphantum & formiiam produciint,& grnhice 

 dcpingunt admiranda vatiarum bcftiiiiini opcra. Scii illi Im- 

 mincs conucllunt vfitat.im hominis definitioncm,quod fi: ani- 

 nial tationalc, & imagincniDci collocnntin bcftiis & dcniq; 

 phantafiam exccllcntcm,qux cft idolum rationis, habcni prb 

 ipsa rationc. Dicant velim,an ratioabfquc animaintcllcifliua, 

 & hlc abfque irhagine Dci confiftcre pofli:. 



/ y. 'Differentiix bcftiarmn vaeixfittntL,, 



I .neftiarnm ali.t fuiit cxingnc; , vr aprs : ali.x fanguinear. 

 vt hirundo. III.T laincn habcnt aliquid fangumi analogum. 

 i.Alia: gcncrantnr vniuocc,vt cquus.qui nafciiur cx (cmine : 

 alii- a-qiiiuocc-.vt fcarabius, qui gignitur cx fimo e<iui. j.AIiac 

 funt viuipar.r.vi cquus : ali.r ouipar.T,vt aucs.piiccs Gr.Tci vo- 

 cant fwuToV.ii tC, kotUk. ^.Qii.vdam in tcrra dc"unc ,*& c ccrra 

 viuunr,vt bufoiics:quxdama teira,non dc tcrra,vt qu.T frugi- 

 bus vcfcuntur : qu.rdam ab aqu.i,vt lutr,T : qu,Tdain cx aijrc.yc 

 canis laruis : qu.rJam ab acre.vt hirundincs.^.Qu.Tdam grclTa 

 tantiim vtuntur,vt cqui:qu.Tdam alis,vt aquila:ou.Tdam mein- 

 branis , quas in pcdibus habcnt ,ail n.itandum^vt ranx' ; qua-- 

 dam codcm nituntur inftrumcnto in terr.a & aqua , vt hyari 

 «. Qux in aqua dcgunt , aut cx .iqua Tiuuiit , vt aqu.r : aut ab' 

 uqua.non cx aq»a,vt maxima pats pifciiim:luteit tcria,vt nm- 

 gihaut a tcrra, non cx rcrra,vt tiburo dcpafccns hcrbas in ota 

 jnaris : aut ab ai:-rc viuunr.vt oftrc.T.qui apcrt.T & hiantcs ac- 

 cipiunt rorcm cocli. 7. Q,ui bcftii in aquis dcgunt , vel .ib 

 aquis non cxeunt,vc delphiniivcl cxcunt,partim pabuli gratu, 



P i tl «ncij 



Aii cJciiiii: 

 tcuium itx- 

 tct hun-.i- 

 neni &: bt- 

 ftiam^ 



An Sffifi; 

 lint rjiio- 

 r.e piiditf? 



DiiTcricntt^ 

 bcftiaium 

 c]uam va* 

 liT? 



